WIKINGOWIE. Saga o Ludziach Północy

Ciekawie rozwiązano problem językowy. Wikingowie rozmawiają między sobą po angielsku, zaś językiem nordyckim posługują się tylko na angielskiej ziemi, aby było jasne, że pomiędzy tymi dwoma nacjami istnieje bariera. Jest ona stopniowo przełamywana, gdyż Ragnar uczy się angielskiego od porwanego mnicha. Stara się poznać także zwyczaje, kulturę i religię Anglików, tak jakby od początku miał zamiar z nimi rozmawiać, a nie walczyć. Król Egbert, władający Królestwem Wessexu, również wyraża zainteresowanie ludźmi północy. Widząc ich zawziętość w walce, wolałby zawiązać z nimi sojusz zamiast prowadzić wojnę, która mogłaby osłabić kraj. Wystarczy jedno uderzenie miecza, by sojusz został zerwany, a topór wojenny odkopany.

Ten serial pokazuje takie właśnie sytuacje, gdy na pierwszy rzut oka widać porozumienie między dwoma stronami, ale nie wydaje się ono zbyt mocne. Dotyczy to nie tylko międzynarodowych sporów, ale i konfliktów wewnętrznych. Zanim w IX wieku władcy Wessexu zjednoczyli angielskie państwa, kraj był podzielony na siedem królestw. Ten wczesnośredniowieczny okres w dziejach Anglii nazywany jest heptarchią. Bardzo dobrze, że twórcy serialu nie ograniczyli się tylko do opowieści o wikingach, ale zajęli się także mało znanym wycinkiem z anglosaskiej historii. Walki o władzę i supremację były obecne w wielu średniowiecznych królestwach. Sasi i Normanowie w wielu aspektach byli do siebie podobni.

Rozdział 3: Mercja i Paryż

Wikińskich podbojów ciąg dalszy. Brytania to za mało dla takich zaprawionych w bojach wojowników. Krążące wśród nich opowieści o Paryżu, twierdzy nie do zdobycia, tylko podsycają ciekawość i prowokują do działania. Ale dopiero siódmy odcinek trzeciego sezonu nosi tytuł Paryż i dopiero w nim poznajemy króla Franków Karola II oraz hrabiego Odona, dowodzącego obroną paryskiej twierdzy. Serial stacji History nie jest na szczęście monotematyczny, zahacza nawet o mistyczne wątki zbliżając się niebezpiecznie w rejony fantastyki. Ale to nie jest druga Gra o tron, to coś znacznie bardziej sugestywnego i ambitnego. Opowieść o narodowościowych antagonizmach i komitywach, a także o poszukiwaniu właściwej drogi do krainy wiecznego szczęścia (zwanej u wikingów Walhallą).

Michael Hirst, scenarzysta wszystkich (jak na razie) odcinków serialu, znalazł złoty środek pomiędzy historycznym przekazem i legendą, między prawdą i fikcją. Na pewno nie wszystkie motywy spodobają się widzom. Dyskusyjne są chociażby fragmenty z tajemniczym wędrowcem lub też żale wylewane przez dziewczynę Björna. Albo niezwykłe nawrócenie Athelstana. Autor scenariusza potrafi jednak zachować wstrzemięźliwość, skupia się na tym, co najważniejsze, dba o wiarygodność i spójność oraz subtelnie buduje relacje między bohaterami. Ragnar nie jest już tym samym człowiekiem co dawniej, znajomość z Athelstanem odmieniła go zupełnie, oddaliła od nordyckich bogów, od wiernego jak pies Flokiego, od temperamentnej Lagerty, od hardego brata Rollo. Ale dla widzów wciąż pozostaje fascynującą postacią.

Jednym z najciekawszych bohaterów trzeciego sezonu jest król Egbert, władca Wesseksu. Znakomicie został poprowadzony jego wątek. To jest tak samo fascynująca osobowość jak król Ragnar. Obaj kierują się rozumem, nie sercem, pragną powiększyć swoje terytorium, pragną jak najlepiej dla swojego ludu. Nie lekceważą jednak przeciwnika i godzą się na układ, jeśli mogą na tym skorzystać. Jedną i drugą nację wiele łączy. Głód krwi, żądza władzy, barbarzyństwo to cechy wyróżniające wiele średniowiecznych narodów. Znamienna jest tu scena przedstawiająca chrześcijański osąd nad młodą kobietą oskarżoną o cudzołóstwo.

Zostaje ona skazana na… obcięcie uszu i nosa. Scena jest okrutna nie ze względu na brutalność, lecz rozpaczliwe krzyki przerażonej kobiety. Ów fragment (z szóstego odcinka pod tytułem Born Again) został pomysłowo skonfrontowany z pewną sytuacją w Kattegat, gdy jeden z wikingów zabija neofitę jednym ciosem topora. U wikingów taka śmierć mogła być oznaką litości, tymczasem chrześcijanie preferowali torturowanie podejrzanych (pamiętamy jednak „krwawego orła” z sezonu drugiego, więc wiemy, że druga strona też potrafi zadawać okrutny ból).

Wydaje mi się, że trzecia odsłona serialu nie jest wcale lepsza od poprzednich, ale i tak te dziesięć kolejnych odcinków świadczy o tym, że to jeden z najlepszych współczesnych seriali. Sceny bitewne są wypasione, nawet mimo tego, że krew nie leje się strumieniami jak w produkcjach z R-ką. Nie samymi bitwami jednak opowiedziano historię wikingów. Twórcy badawczym wzrokiem przyjrzeli się także obyczajom, wierzeniom, moralnym dylematom. Dużo się mówi o bogach i wyczuwa się ich obecność, chociażby w przepowiedniach, które zawsze się spełniają, tak jakby przyszłość była już dla każdego zapisana w gwiazdach.

Dobrze, że twórcy nie trzymają się sztywno dat wydarzeń, bo te można łatwo sprawdzić w źródłach. Dla realizatorów ważniejsze jest, co się wydarzyło, a nie kiedy. Dlatego niewykluczone, że bohaterowie będą uczestniczyć w zdarzeniach, które rozegrały się na przestrzeni stu lub dwustu lat.

Z obsady wyróżniają się Linus Roache jako król Wesseksu i Lothaire Bluteau w roli frankijskiego imperatora, obaj władczy i dumni, ale mający indywidualny charakter. Pierwszym kieruje ambicja, chce zjednoczyć królestwa Brytanii (w tym Mercję). Drugi zdaje sobie sprawę, że nigdy nie będzie tak dobrym monarchą jak jego dziadek Karol Wielki. Z nowej gwardii dobrze zaprezentowała się Jennie Jacques w roli Judith, a także Morgane Polanski, córka Romana, wcielająca się w postać niezłomnej córy cesarza. Wyrabia się Alexander Ludwig odtwarzający postać Björna, który w przyszłości ma zastąpić Ragnara.

Widać, że ma predyspozycje na wielkiego wojownika – ma tu kilka kozackich scen, do niego należy też najlepszy tekst sezonu: „Dokąd idziesz? Walhalla jest w tamtą stronę!”. Stara ekipa też nie zawodzi, lecz Aslaug i Porunn działają „jak płachta na byka”. Natomiast sezon czwarty może należeć do Rollo, wobec tego więcej na jego temat przy okazji kolejnej serii. Wspomnę tylko, że mimo iż akcja rozgrywa się w połowie IX wieku, to wykorzystano postać Rollo, która dopiero w następnym stuleciu odegra ważną rolę w podboju Królestwa Franków.

Z tego, co zauważyłem, serial pokazywany jest w telewizji (History i TV Puls) w wersji bez cenzury i w związku z tym (sporadycznie, ale jednak) występuje nagość. W internecie można zaś natknąć się na wersję ocenzurowaną, pozbawioną śmielszych momentów. Jednak i bez tego serial doskonale się broni, zarówno jako sugestywna produkcja historyczna z mega klimatem oraz efektowne widowisko przygodowe nafaszerowane akcją i emocjami. Elementów mistycznych jest na szczęście nikła ilość – bogowie zajęci są innymi sprawami i pozwalają, by losy bohaterów toczyły się własnym rytmem.

Jest to rytm nieregularny, w jednej chwili cisza i obmyślanie strategii, w następnej – waleczne serca i niezłomne dusze wkraczają do akcji. W przeciwieństwie do Gry o tron czy Black Sails bohaterowie uczestniczą w wydarzeniach, a nie o nich gadają.

Bardzo rozsądnie spożytkowano pieniądze włożone w ten projekt. Jeśli Paryż miał zostać złupiony przez Normanów, to musieli oni mieć dość duże, budzące respekt siły (armię i okręty), nie wystarczające jednak do zwycięstwa, skoro pierwszy atak na Paryż został odparty przez obrońców. Dla osób interesujących się średniowieczną historią i wikińską kulturą to nie lada atrakcja. Super serial z barwnymi postaciami, sugestywnym klimatem i ekstra fabułą, niepozbawioną zaskakujących zwrotów akcji. Autorzy zadbali też o realizm, który został jeszcze wzmocniony użyciem dawnych języków.

Gdy stykają się dwie kultury, to rozmowa odbywa się w niezrozumiałych dialektach, co ma podkreślić barierę językową i kulturową. Okazało się to kapitalnym pomysłem. Każdą część serialu traktuję jak wielkie filmowe wydarzenie, więc o każdej staram się napisać. Dla mnie dni spędzone z Wikingami Michaela Hirsta to po prostu świetnie spożytkowane godziny i ani przez chwilę nie czułem, że marnuję cenny czas.

* * *

Rozdział 4A: Brat przeciw bratu

Dawna historia jest pełna zagadek i więcej w niej domysłów i wątpliwości niż wydarzeń, które można uznać za fakty. Dlatego nie mam problemu z tym, że twórcy serialu na czele z Michaelem Hirstem odbiegają od tego, co na podstawie nordyckich sag i archeologicznych badań wywnioskowali historycy. Zresztą autorzy od początku podkreślali, że w postaciach serialu połączyli cechy różnych osób, wymieszali też wydarzenia z różnych okresów, by obraz był pełniejszy. Oczywiście, filmowcom przyświecały też inne cele. Ważny był aspekt rozrywkowy – w końcu to serial przygodowy dla szerokiego grona odbiorców. Ważny był element zaskoczenia, który zostałby utracony, gdyby niewolniczo trzymano się Wikipedii.

W sezonie czwartym, a przynajmniej w jego pierwszej połowie (druga połowa sezonu po wakacjach) skupiono się na rozgrywkach wewnętrznych, a nie podbojach. Fabuła wyraźnie zmierza do konfrontacji dwóch braci w Królestwie Franków, aczkolwiek bitwa poprzedzona jest mniejszymi, nie zawsze ekscytującymi, wątkami. Zaczyna się obiecująco, bo już w pierwszym odcinku mamy dwie zasadzki (jedną w Paryżu, drugą w Hedeby), które wprowadzają niepokój i każą zastanowić się nad charakterystyką postaci, potencjalnym kierunkiem ich rozwoju. W Kattegat Ragnar leży ciężko ranny i śni o Valhalli, a Björn przemawia do mieszkańców jak prawdziwy przywódca, ujawniając swoją charyzmę. Potem zaś oznajmia ojcu, że wyrusza w góry, by stoczyć walkę o przetrwanie.

To, co zaskakuje najbardziej w tej odsłonie serialu, to motyw uzależnienia od narkotyków, czego nikt z pewnością się nie spodziewał. Dilerem jest Chinka, która trafiła do Skandynawii szlakiem niewolniczym. Nie powiem, że jest to zaskoczenie negatywne, bo dzięki lekomanii Ragnara mamy kilka wybornych scen, jak na przykład fragment z białym koniem oraz fatalistyczna wizja z pająkami zwiastującymi niepowodzenie. Nad Ragnarem wiszą czarne chmury, osiągnął już wiele i teraz musi ustąpić miejsca swoim synom, a także dać nacieszyć chwałą swojemu bratu. Wątek uzależnienia jest więc niczym innym jak tylko sygnałem, że ten człowiek oddala się od tego świata.

Na szczęście scenarzyści nie pozbawili go całkiem rozumu, kiedy trzeba, Ragnar potrafi błysnąć intelektem, przykładem jest pomysł z przenoszeniem łodzi (jedna z najtrudniejszych do nakręcenia scen w historii serialu).

Początek końca Ragnara zwiastuje także pojawienie się Haralda Pięknowłosego, przyszłego króla Norwegii. Pojawia się także jego brat, zaś ich więź to ciekawa analogia do relacji Ragnar-Rollo. Kto wie, czy braterstwo w ich przypadku będzie trwałe, czy pragnienie bycia lepszym i sławniejszym nie okaże się silniejsze od więzów krwi? W tej historii dużo jest epizodów, które świadczą o tym, że to może być bardzo długa seria. Oprócz motywów braterskich i podróżniczych jest też miejsce na kostiumowe widowisko o arystokracji francuskiej i angielskiej. Ważną sceną jest decyzja króla Egberta, by jego wnuk Alfred wyruszył wraz z ojcem na pielgrzymkę do Rzymu.

Ten fragment ma swoje źródło w przekazach historycznych. Możliwe, że twórcy zamierzają kontynuować losy Alfreda Wielkiego, wybitnego przywódcy wsławionego walką z Duńczykami. Tym bardziej, że równolegle, gdzieś na trzecim planie, pałęta się małoletni Gutrum (tak miał na imię przywódca duńskich wikingów i główny przeciwnik Alfreda).

Serial wciąż ogląda się z zainteresowaniem, bo scenarzysta potrafi zaintrygować odbiorcę nietypowymi rozwiązaniami. Nie boi się ryzykować, na przykład uśmiercając postać, która wydawała się ważna dla rozwoju fabuły. Nie boi się powierzyć ważnych ról swoim niedoświadczonym córkom: Maude (Helga) i Georgii (Torvi) – na tle całej reszty wypadły nie najgorzej. Niestety, w tych eksperymentalnych zabiegach Michael Hirst czasem błądzi jak we mgle i nic z tego nie wynika. Totalną porażką jest powrót wędrowca do Kattegat, Kevin Durand to zresztą największa wpadka obsadowa. Po tej roli otrzymuje niechlubne miano najbardziej irytującego aktora telewizyjnego, do czego scenarzysta w dużym stopniu się przyczynił. To właśnie motyw wędrowca obniża poziom serialu i ten spadek winduje w górę konkurencję. Black Sails, czyli Piraci, w tym roku są lepsi, bo uniknęli takich wpadek.

Plusem jest niewątpliwie rozwój postaci Björna. Fragment, jak walczy z niedźwiedziem, a potem z potężnym berserkiem, sprawia, że chce się go oglądać w bitwie, bo widać, że rośnie chojrak twardszy niż członkowie starej gwardii. Odtwórca tej roli Alexander Ludwig (niektórzy mogą go pamiętać z Igrzysk śmierci) stopniowo ujawnia charyzmatyczną osobowość, pokazując kiedy trzeba aktorskiego pazura. Wróży to dobrze na przyszłość, gdyż Björn wkrótce ma być głównym bohaterem produkcji. Na pewno są jednak widzowie, którzy nie wyobrażają sobie serialu bez Ragnara, trudno im więc zaakceptować taką zmianę. Na razie jednak nie powinni narzekać, bo finał sezonu 4A wskazuje, że Ragnar jeszcze nie powiedział ostatniego słowa i kto już go spisał na straty, nie docenia go (ani scenarzysty).

Wątek angielski – zdecydowanie na plus; zaczyna się od akcji odbicia królowej Mercji uwięzionej w wieży (jak w baśni), potem król Egbert umacnia swoją władzę, a niewierna Judith rozwija swój charakter, udowadniając, że jest w stanie jeszcze zaskoczyć. Jeśli chodzi o Paryż, to mam mieszane odczucia; oprócz świetnych scen (jak nauka języka) są też i słabe, przez które Rollo traci wiarygodność (a przy okazji także cesarz i jego córka). Kattegat – zdecydowanie duży minus; Aslaug i Harbard wyraźnie zaniżają ocenę, osłabiają impet i potęgują irytację. Budowniczy Floki – z tą postacią dzieje się coś niedobrego, twórcy chcą chyba zrobić z niego jakiegoś wizjonera, proroka, co może odbić się negatywnie na produkcji. Największą zagadką jest Lagerta, bo mimo iż pojawia się od samego początku, to nie sposób przewidzieć, w jakim kierunku scenarzysta poprowadzi jej wątek.

Cóż, czekać na kolejną serię przygód wikingów z pewnością warto. Wojna z Anglikami jest nieunikniona, a na odkrycie czekają także rejony Morza Śródziemnego. Synowie Ragnara niecierpliwią się, by wreszcie pokazać, ile są warci, a władcy nadmorskich krajów drżą ze strachu przed legendarnymi Ludźmi Północy. Miecze i topory muszą zostać dobrze naostrzone, tarcze i kusze muszą być w gotowości, a wojownicy nie mogą okazać słabości – tocząc walkę z wrogiem wpływają na historię. Nie pamięta się wielu imion i dat, ale utrwalone na mapach granice państw to efekt takich właśnie najazdów i działań obronnych, jakie obserwujemy w tym serialu.

Podsumowując, dodam, że traktując tę serię jako cały sezon to faktycznie może rozczarowywać. Jednak zgodnie z tym, co mówią przedstawiciele stacji History, jest to dopiero połowa sezonu czwartego, przedsmak tego co przygotowała ekipa Michaela Hirsta. Poczekajmy więc. Widać, że budżet stopniowo się zwiększa i jeśli inwencja autorów nie osłabnie, to czeka nas wspaniałe widowisko.

* * *