Publicystyka filmowa

GALERIA FILMOWYCH PSYCHOLI

W „GALERII FILMOWYCH PSYCHOLI” odkrywamy intrygujące postacie, które bawią i przerażają, budując niezapomniane filmowe emocje.

Published

8 lat ago

1 sierpnia, 2018

Rafał Grynasz

GALERIA FILMOWYCH PSYCHOLI

Mowa będzie o filmowych psycholach i świrach, w kinie zjawisku spotykanym nader często. Oczywiście cały temat, jak i ten tekst, traktuję z przymrużeniem oka, i tak też powinien być odebrany. Nie jest to tekst gloryfikujący bestialskie czyny, czy skrajny idiotyzm przedstawionych tu psychopatów, jedynie subiektywna galeria „sław”, bohaterów bardzo charakterystycznych w swoim filmowym wynaturzeniu, godnych obejrzenia i zapamiętania. Nie poczynię tu przeglądu seryjnych morderców typu John Doe czy Hannibal Lecter, nie znajdą się tu także świrnięci bohaterowie komedii typu Ace Ventura czy horrorów, będzie to zestawienie psycholi najciekawszych, najbarwniejszych, najbardziej wynaturzonych i zakręconych. Pozytywnych dziwolągów kina, kreujących niezapomnianych bohaterów i klimat w filmach, które pamięta się długo.

Kim lub czym jest więc filmowy psychol? Zawsze to postacie niezwykle barwne i charakterystyczne. Balansują na granicy dobrego smaku, często ją przekraczając i wzbudzając duże kontrowersje. Wystarczy przytoczyć tu bohaterów takich jak Mr. Blond (Wściekłe Psy), Alex (Mechaniczna Pomarańcza), czy Zed (Pulp Fiction), którzy stali się sztandarowymi „winowajcami” i prekursorami szeroko zakrojonej przemocy i brutalizacji w kinie (oczywiście abstrahując od horrorów czy gore). W galerii sław znajdziemy także bohaterów całkowicie odlotowych, groteskowych i wręcz śmiesznych w swojej jaskrawej kiczowatości, absurdalności i psychodelicznym sposobie bycia, takich jak Raul Duke i dr Gonzo (Las Vegas.

Advertisement

..), czy Jesus (Big Lebowski). Czego by nie powiedzieć o filmowych psycholach, faktem jest, że są to zazwyczaj postacie najbardziej barwne, wręcz przejaskrawione, wzbudzające ciekawość, operujące groteską i fantazją, bardzo często z drugiego planu, bądź też na płaszczyźnie epizodycznej. Świry często robią za tło, dodają swoistego smaczku i budują klimat filmu, często odrealniony, pełen niesamowitości i nieprzewidywalności. To sprawia, że nawet w filmach z natury i w zamierzeniach poważnych (jak dramat Fargo), zostaje zasiane ziarno groteski i absurdu, tworzące bardzo specyficzny, intrygujący klimat.

Świr może gorszyć i budzić grozę, może być seryjnym mordercą z fantazją, wyrafinowanym rzeźnikiem albo wesołym sadystą. Świr może też śmieszyć, bawić, intrygować sposobem bycia, dziwacznym ubiorem, maniakalnymi dialogami czy śmiesznym chodem. Wobec takiego świra żaden widz nie pozostanie obojętnym, bo dobry świr to gwarant dobrej zabawy, dobrego klimatu. Psychol jest nieobliczalny, wynaturzony, nie gra według reguł normalnego świata, może zrobić wszystko, może zaskakiwać i demolować kanon często nieatrakcyjnych norm.

Mistrzem w kreowaniu wszelkiej maści świrów jest bez wątpienia Quentin Tarantino. Praktycznie w każdym jego filmie (bądź scenariuszu) odnajdujemy wynaturzone oryginały, bez których żaden jego obraz nie byłby taki sam. Podobnie jest u Davida Lyncha, który umieszcza dziwacznych bohaterów w swoich surrealistycznych światach. Świrom i psycholom specyficzny absurdalny klimat swoich filmów zawdzięczają także bracia Coen, którzy bardzo sprawnie „przemycają” takich bohaterów praktycznie do każdego swojego filmu.

Pogrążcie się zatem w całkowicie odrealnionym, wynaturzonym świecie filmowych psycholi świrów. I zgorszcie się albo zasmakujcie, jedno jest pewne – nie pozostaniecie obojętni.

Alexander DeLarge

Malcolm McDowell

A Clockwork Orange (Mechaniczna Pomarańcza)
Reżyseria: Stanley Kubrick

„I’m singing in the rain
Just singing in the rain
What a glorious feeling, I’m happy again
I’m laughing at clouds, so dark up above
The sun’s in my heart
and I’m ready for love…

Sylwetka: Chłopak, który wraz z trzema kumplami tworzy bandę specjalizującą się w szerzeniu przemocy. Co noc wyruszają na bestialskie łowy, poniżając, rabując, gwałcąc i zabijając. I robią to dla czystej rozrywki. Alex jest przywódcą grupy i zarazem inicjatorem chorych wypadów. Nie odnajdujemy w nim żadnego poczucia winy czy refleksji. To gorzki futurystyczny obraz człowieka całkowicie zdegenerowanego, zboczonego i szalonego. Malcolm McDowell zagrał imponująco, a sam film nieźle namieszał, wszczynając prawdziwą burzę i gorące dyskusje na temat przemocy w filmie. Doszło do oskarżeń o brutalizację i wywoływanie fal przemocy, a nawet zdjęcia filmu z ekranów kin.

Cechy szczególne:

Niezwykły ubiór: biały uniform, ochraniacz na krocze, melonik i laska, sztuczne rzęsy.
Podczas czytania Ewangelii Alex wyobraża sobie siebie w roli oprawcy Jezusa.
Przesiadywanie w Korovie, popijanie mleka, namiętne słuchanie Ludwika Van.

Psychopatia: 4/5 – Kubrick kreuje chorego bohatera w chorym świecie, a efekt szokuje i daje do myślenia.

Norman Stansfield

Gary Oldman

Leon (Leon Zawodowiec)
Reżyseria: Luc Besson

„- Lubię te chwile spokoju przed burzą.
Przypominają mi Beethovena.
Słyszysz to?
To tak jakbyś przyłożył głowę do trawy.
Słyszysz jak rośnie.
Słyszysz brzęczenie owadów, bzzzz…
Lubisz Beethovena?
– Czy ja wiem…
– A więc zagram dla ciebie…”

Sylwetka: Skorumpowany glina i szalony narkoman, który morduje rodzinę Mathyldy i staje się obiektem jej zemsty. Czarny charakter filmu Bessona to wielki aktorski popis Gary’ego Oldmana. Kreuje on postać niezwykle barwną i charakterystyczną w swoim demonicznym, neurotycznym sposobie bycia. Gary Oldman stał się już specjalistą w kreowaniu wszelkiej maści psychopatów. Jego inne niezwykłe i szalone oblicza możemy podziwiać w Piątym Elemencie, Stanie Łaski czy True Romance.

Cechy szczególne:

Zabija w takt muzyki Beethovena. W narkotykowym transie wciela się w rolę demonicznego dyrygenta, który kreuje dramatyczny akt mordu i tworzy melodię strachu, rozpaczy i śmierci. W trakcie wykonywania krwawego wyroku oddaje się muzyce Beethovena, natchniony i skoncentrowany dyryguje swoimi ludźmi, gdy ci dokonują prawdziwej rzezi.
Psychopatyczny sposób połykania kapsułek.

Psychopatia: 5/5 – transpozycja aktu mordu do aktu tworzenia muzyki klasycznej.

Jeffrey Goines

Brad Pitt

Twelve Monkeys (12 Małp)
Reżyseria: Terry Gilliam

„Jesteśmy małpami. Męczyli cię?
Ale nie tak jak wielkanocne króliczki.
Spójrz na niego. Sami się o to proszą.
Zwierzęta w laboratorium.
Może ludzkość zasługuje na zagładę.
Zgładzić ludzkość? Wspaniały plan!
Rewelacyjny! Ale długoplanowy.
Najpierw skupmy się na doraźnych celach.”

Sylwetka: Jeffrey to klient szpitala psychiatrycznego, do którego trafia Cole. W fazie późniejszej zostaje założycielem anarchistycznego ugrupowania 12 Małp. Pitt udowadnia, że potrafi wcielić się praktycznie w każdego. Tu kreuje pełnokrwistego psychopatę, maniaka mówiącego z szybkością expressu, wszędzie węszącego spisek. To nadpobudliwy świr, mający w planach na przyszłość zagładę świata.

Cechy szczególne:

Tworzy wszechogarniające pandemonium aż miło.
Znakomite dialogi maniakalno-psychopatyczne – patrz: Teoria Zarazków, podparte szaloną gestykulacją, mimiką i tikami.

Psychopatia: 4/5 – stężenie pełnokrwistego psychopaty, wcielającego swoją apokaliptyczną ideologię w życie – w znakomitej drugoplanowej roli Brada Pitta.

Mr. Blonde – Vic Vega

Michael Madsen

Reservoir Dogs (Wściekłe Psy)
Reżyseria: Quentin Tarantino

„Nie będę ci wciskał ciemnoty.
Sram na to, co wiesz, a czego nie.
Tak czy siak będę cię torturował.
Nie dla informacji, tylko dla czystej
frajdy torturowania gliniarza.
Mów co chcesz, wszystko już słyszałem.
Możesz tylko modlić się o szybką śmierć,
która i tak… nie nadejdzie.”

Sylwetka: Vic Wykałaczka to typowy gangster, fan Lee Marvina i Super Hitów lat ’70. Po odsiadce dostaje robotę od Joe Cabota. Niestety z chwilą napadu wszystko zaczyna się komplikować. Madsen kreuje psychola zrównoważonego i niepozornego, na pierwszy rzut oka profesjonalistę twardziela. W nietypowych sytuacjach zamienia się jednak w autentycznego szaleńca z fantazją. Słynny taniec, obcięte ucho i groteskowy monolog wywołały wielkie oburzenie, kontrowersje, film okrzyknięto niezwykle brutalnym i ociekającym przemocą, a Mr. Blonda największym psychopatą kina początku lat ’90.

Cechy szczególne:

Czystą frajdę sprawia mu torturowanie policjantów. Dokonuje tego w makabrycznym tańcu z brzytwą w takt „Stuck in the Middle With You.
Od czasu do czasu Vica ogarnia szał. Wszczyna wtedy strzelaninę, strzela do wszystkiego, co się rusza, urządzając krwawą łaźnię – patrz: wydarzenia w hurtowni diamentów.

Psychopatia: 5/5 – „A ten pan Blond? To była najbardziej pojebana rzecz, jaką widziałem.” (Mr. White)

Zed

Peter Greene

Pulp Fiction
Reżyseria: Quentin Tarantino

„Ene, due, marny los,
Złap czarnucha, daj mu w nos,
Puść go wolno, jak da głos,
Ene, due, marny los.
Mama mi kazała
Wybrać najlepszego.
Raz, dwa, trzy,
Kryjesz ty.
Czyli ty, grubasku.”

Sylwetka: To zaledwie epizodyczna postać filmu Tarantino. Zed jest jednak tak charakterystyczny, że pozostaje na długo w pamięci widza. Zjawia się w chwili, kiedy „pająk łapie dwie muszki”, czyli Butcha i Wallace’a. Zed recytuje wyliczankę i wybiera sobie ofiarę. Butcha zostawia pod strażą Pokraka (lepiej nie wiedzieć, co to jest). Sam bohater, miejsce i wydarzenia z nim związane są mistrzowsko chore i wynaturzone. To jedna z najbardziej charakterystycznych i niezwykłych scen w Pulp Fiction. Tarantino przyzwyczaił już widzów do swoich świetnych epizodycznych bohaterów. Film także zebrał swoją porcję słów krytyki za szerzenie przemocy.

Cechy szczególne:

Zed ubiera się w policyjny uniform, ma harleya o imieniu Grace i kluczyki z wielkim zet.

Psychopatia: 3/5 – „Miałem dziś najbardziej popierniczony dzień w moim życiu” (Butch o spotkaniu z Zedem).

Frank Booth

Dennis Hopper

Blue Velvet
Reżyseria: David Lynch

„Nie bądź więcej jej dobrym sąsiadem.
Bo przyślę ci list miłosny.
Prosto z serca, skurwielu!
Wiesz co to jest list miłosny?!
To kula z pistoletu, skurwielu!
Gdy dostaniesz list miłosny,
będzie po tobie!”

Sylwetka: Nadzwyczaj wynaturzona postać. Frank łączy w sobie całe zło, jest reprezentantem ciemnej strony świata. Ofiarą jego wynaturzonych prześladowań staje się Dorothy Vallens. Prawdziwe oblicze Franka obserwujemy w słynnej scenie w szafie i podczas szalonej przejażdżki z demonem. Lynch kreuje w swoich filmach postacie dziwaczne nader często – sam Frank jest bezapelacyjnie najbardziej wynaturzonym bohaterem stworzonym przez tego reżysera. Dennis Hopper wypada naprawdę świetnie i autentycznie, tworząc jednego z największych i najbardziej charakterystycznych psycholi kina.

Cechy szczególne:

Jest opętany, wzrusza się i popada w empatię przy piosence o „Cukierkowatego koloru klaunie, zwanym Piaskowym Dziadkiem” R. Orbisona.
Ma odchył na punkcie niebieskiego aksamitu.
Nigdzie nie rusza się bez swojego „inhalatora”.

Współczynnik wynaturzenia: 4/5 – „I fuck anything that moooves!”

Jesus Quintana

John Turturro

The Big Lebowski
Reżyseria: Joel Coen

„- Coś ci powiem, pendejo.
Spróbuj wyciągnąć na nas pukawę…
i pokazać się z nią na torach…
Zabiorę ci ją, wetknę w dupę i pociągnę
za cholerny spust, aż zrobi klik.
– Jezus…
– Sam to powiedziałeś.
Nie fika się do Jezusa.”

Sylwetka: To nadekspresyjny kręglarz, najzacieklejszy rywal zespołu Lebowskiego. Grę w kręgle uważa za swoiste sacrum, z niezwykłym pietyzmem kreuje swoją powierzchowność i miłość do kręgli. Choć jego bohater jest zaledwie epizodyczny, Turturro tworzy jedną z najbarwniejszych postaci w filmie. Niezapomniana scena, w której Quintana prezentuje cały ceremoniał oddawania rzutu przy piosence Gypsy Kinga, stała się sceną kultową, a z Jesusa uczyniła dziwacznego i niezwykle oryginalnego psychopatę.

Cechy szczególne:

Psychopatyczny strój: fioletowy kombinezon, siateczka na włosy i czarna rękawica.
Pieszczenie językiem kuli do kręgli przed oddaniem rzutu.

Psychopatia: 3/5 – „Nobody fucks with the Jesus!”

Raoul Duke & Dr. Gonzo

Johnny Depp & Benicio Del Toro

Fear And Loathing In Las Vegas (Las Vegas Parano)
Reżyseria: Terry Gilliam

„Mieliśmy dwie torby trawy, 75 tabletek meskaliny,
pięć znaczków LSD. Pół solniczki kokainy
i całą galaktykę przymulaczy i rozśmieszaczy.
A także litr tequili, litr rumu, skrzynkę piwa,
pół litra surowego eteru i dwa tuziny amylu.”

Sylwetki: Jeden jest reporterem, drugi jego adwokatem. Obaj wyruszają do Las Vegas, aby zrobić reportaż. Od samego jednak początku zaczynają się ostro narkotyzować, przez co mają permanentny odlot. W stanie narkotykowych faz i psychodelicznych urojeń czynią rzeczy niewyobrażalne dla zwykłego śmiertelnika. Cały film to praktycznie ciąg halucynacji i dziwnych odrealnionych zachowań. Depp i del Toro tworzą naprawdę niesamowite, odlotowe postacie, dające wyraz rzetelnej anormalności.

Cechy szczególne:

Bezustannie podają sobie jakieś narkotyki (cała możliwa gama), od jointów po eter.
Bezustannie mają całkowicie surrealistyczne i dziwne halucynacje i narkotykowe odloty.
Dziwaczny, nieskoordynowany chód.
Duke wyobraża sobie, że bar, do którego zawitali, został opanowany przez jaszczury.
Dr Gonzo chce się wykąpać razem z radioodbiornikiem podłączonym do gniazdka.

Psychopatia: 2/5 – nie przeginajcie z wywarem z szyszynki. ..

Garland Greene

Steve Buscemi

Con Air (Con Air – Lot Skazańców)
Reżyseria: Simon West

„- Co to za jeden?
– To Garland Greene.
Komiksowy Chrystus!
Cholera, to Garland Greene.
Rzeźnik z Marietty.
Ten chudzielec poćwiartował
30 osób na wschodnim wybrzeżu.
A podobno zrobił to tak brutalnie,
że przy nim rodzina Manson
to wzór wszelkich cnót.”

Sylwetka: Psychopata transportowany samolotem skazańców. Określony jako najgroźniejszy seryjny morderca w dziejach. Skrzętnie pilnowany i zamknięty, wymyka się na wolność, gdy samolot opanowują skazańcy. Przez cały czas nie jesteśmy pewni, co zrobi Greene, jak się zachowa. Psychopata znów jest na wolności. Świetny, choć epizodyczny bohater Steve’a Buscemi, kreowany z przymrużeniem oka na Hannibala Lectera. Charakterystyczny wygląd Greene’a sprawia, że wystarczy na niego spojrzeć, żeby stwierdzić – to jest psychol.

Cechy szczególne:

Najbardziej skomplikowany i niezawodny kaftan bezpieczeństwa w dziejach kina.
Maska a’ la Hannibal Lecter.
Niepozorność i psychodeliczny uśmiech.

Psychopatia: 3/5 – dwa słowa: Steve Buscemi.

Richard Gecko

Quentin Tarantino

From Dusk Till Dawn (Od Zmierzchu Do Świtu)
Reżyseria: Robert Rodriguez

„To jej wina.
Ja taki nie jestem.
Jestem profesjonalnym,
kurwa, złodziejem.
Nie zabijam, gdy nie muszę
i nie gwałcę, kurwa, kobiet.”

Sylwetka: Rabuś, brat i współpracownik Setha, razem uciekają do Meksyku. Gdy bracia biorą pierwszego zakładnika, poznajemy prawdziwe oblicze Richarda. Quentin świetnie wywiązuje się ze swojej roli niezrównoważonego psychola. Choć Rodriguez serwuje nam dosyć kiepskie kino, barwna i zabawna postać Richarda pozostaje w pamięci.

Cechy szczególne:

Miewa urojenia i obsesje, które są tragiczne w skutkach dla zakładników.

Psychopatia: 2/5 – nie dość, że psychol, to jeszcze kłamie jak z nut.

Cole Wilson

Lance Henriksen

Dead Man (Truposz)
Reżyseria: Jim Jarmusch

„Mówię przecież.
Zabił. Przeleciał.
Ugotował. Zjadł.
On nie ma sumienia.
Rozumiesz?”

Sylwetka: Jeden z trzech płatnych zabójców wysłanych w pogoń za Williamem Blade. To małomówny, zimny profesjonalista, słynący ze swojego okrucieństwa. W trakcie pogoni zabija dwóch swoich kompanów, którzy narazili mu się nieopatrznie wypowiedzianymi słowami. Bardzo ciekawa postać cowboya psychola w znakomitym filmie Jima Jarmuscha.

Cechy szczególne:

Jest kanibalem, zjada swoje ofiary.

Psychopatia: 2/5 – cowboy morderca, nekrofil, kanibal.

Gaear Grimsrud

Peter Stormare

Fargo
Reżyseria: Joel Coen

„On nic nie mówi.”

Sylwetka: Grimsrud to jeden z wynajętych porywaczy. Gdy cała akcja nie idzie po myśli, zaczyna zabijać. Przez cały ten czas nie traci nad sobą kontroli, jest zimny i wyrachowany. Stormare po mistrzowsku kreuje milczącego niepozornego porywacza, który wraz z biegiem wydarzeń zamienia się w bezkompromisowego mordercę.