11 seriali SCI-FI, które musisz obejrzeć, zanim umrzesz

Science fiction w telewizji przeszło przez ostatnie dekady ogromną drogę. Niektóre produkcje były wielkimi hitami, inne zdobyły status kultowych dopiero po latach, ale wszystkie w jakiś sposób wpłynęły na rozwój telewizyjnego sci-fi. Nie jest to ranking 11 najlepszych seriali sci-fi w historii. Taki ranking byłby zresztą praktycznie niemożliwy do stworzenia. To raczej lista produkcji, które warto znać, jeśli naprawdę interesuje was gatunek. Jeśli je obejrzycie, będziecie mieli za sobą sporą część historii science fiction na małym ekranie.

Z Archiwum X (The X-Files, 1993–2018)

Trudno wyobrazić sobie współczesne telewizyjne science fiction bez Muldera i Scully. Serial Chrisa Cartera połączył sci-fi, horror, kryminał i teorię spiskową w sposób, który przez lata pozostawał niemal nie do podrobienia. Z jednej strony mieliśmy sprawy tygodnia – potwory, eksperymenty, tajemnicze zjawiska i spotkania z tym, czego nauka nie potrafiła wyjaśnić. Z drugiej – rozbudowaną mitologię dotyczącą kosmitów, rządowych spisków i tajemniczego Syndykatu.

Największą siłą Z Archiwum X pozostaje jednak relacja dwóch głównych bohaterów. Mulder wierzy, że prawda jest gdzieś tam, Scully potrzebuje dowodów, a ich nieustanne ścieranie się stworzyło jeden z najlepszych duetów w historii telewizji. Serial miał swoje słabsze momenty, ale jego wpływ na późniejsze produkcje jest nie do przecenienia. Bez Z Archiwum X prawdopodobnie nie byłoby w takiej formie wielu współczesnych seriali mystery i sci-fi.

Star Trek: Następne pokolenie (Star Trek: The Next Generation, 1987–1994)

Jeśli Star Trek stworzył fundamenty telewizyjnej space opery, Następne pokolenie udowodniło, jak wiele można z tego pomysłu wycisnąć. Kapitan Jean-Luc Picard i załoga USS Enterprise przemierzali kosmos, ale ich przygody bardzo często były tylko pretekstem do zadawania pytań dotyczących etyki, polityki, wojny, sztucznej inteligencji czy natury człowieczeństwa.

Serial potrafił w jednym odcinku opowiedzieć klasyczną historię o kontakcie z obcą cywilizacją, a w kolejnym zastanawiać się, czy android może być uznany za osobę. To właśnie ta różnorodność sprawiła, że The Next Generation stało się czymś więcej niż kolejną produkcją o podróżach kosmicznych. Dla wielu widzów pozostaje najlepszym wcieleniem idei Star Treka i jednym z najważniejszych seriali sci-fi w historii.

Stargate SG-1 (Stargate SG-1, 1997–2007)

Dziesięć sezonów, ponad 200 odcinków i jedna z najbardziej wytrzymałych franczyz science fiction w historii telewizji. Stargate SG-1 zaczęło się od pomysłu, który sam w sobie był znakomity: dzięki tajemniczym wrotom można podróżować na odległe planety, a wojskowa drużyna SG-1 wyrusza badać kolejne światy.

Z czasem serial rozbudował ten koncept do ogromnej mitologii obejmującej obce cywilizacje, starożytne rasy, wojny międzygalaktyczne i technologiczne zagrożenia. Jednocześnie zachował sporą dawkę humoru i przygodowego charakteru. Stargate SG-1 nie zawsze było tak ambitne jak Battlestar Galactica czy The Expanse, ale przez dekadę konsekwentnie dostarczało tego, czego od sci-fi oczekujemy najbardziej: poczucia odkrywania nieznanego.

Babilon 5 (Babylon 5, 1993–1998)

W czasach, gdy większość seriali telewizyjnych była konstruowana przede wszystkim wokół pojedynczych odcinków, J. Michael Straczynski zaplanował Babilon 5 jako wielką historię rozpisaną na lata. To była ogromna ambicja jak na telewizję początku lat 90.

Tytułowa stacja kosmiczna staje się miejscem spotkań przedstawicieli różnych cywilizacji, ale szybko okazuje się, że za dyplomatycznymi konfliktami kryje się znacznie większa wojna. Serial opowiada o polityce, religii, władzy i odpowiedzialności, a jego historia z sezonu na sezon nabiera coraz większego rozmachu. Dziś nieco archaiczna oprawa wizualna może utrudniać wejście w ten świat, ale warto przez nią przebrnąć. Babylon 5 było jednym z seriali, które udowodniły, że telewizyjne science fiction może opowiadać wielką, wielowątkową historię.

Battlestar Galactica (Battlestar Galactica, 2004–2009)

Jeżeli istnieje serial, który pokazał, że space opera może być jednocześnie dojrzałym dramatem politycznym i wojennym, jest nim Battlestar Galactica. Po ataku Cylonów niemal cała ludzka cywilizacja zostaje zniszczona, a garstka ocalałych wyrusza w poszukiwaniu mitycznej Ziemi.

Nie jest to jednak historia o bohaterskich kosmicznych pilotach walczących z kolejnymi potworami. Twórców znacznie bardziej interesują pytania o demokrację, terroryzm, religię, wolność i granicę między człowiekiem a maszyną. W świecie Battlestar Galactica nie ma prostych odpowiedzi, a bohaterowie często muszą wybierać między rozwiązaniem złym i jeszcze gorszym. To właśnie dzięki temu serial do dziś pozostaje jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla współczesnego science fiction.

Firefly (Firefly, 2002)

Największym problemem Firefly jest to, że nigdy nie dostało szansy pokazać pełni swoich możliwości. Joss Whedon połączył western, komedię i sci-fi, umieszczając grupę przemytników na pokładzie statku Serenity. Efekt był tak charakterystyczny, że nawet po zaledwie jednym sezonie serial zdobył status kultowego.

To nie jest typowa space opera. Bohaterowie nie są idealnymi herosami, a wszechświat nie został podzielony na prosty podział dobra i zła. To raczej historia bandy ludzi próbujących przetrwać na obrzeżach cywilizacji. Firefly zachwyca przede wszystkim bohaterami i ich relacjami, dlatego jego anulowanie do dziś pozostaje jedną z najbardziej frustrujących decyzji w historii telewizji. Jeśli lubicie science fiction, które bardziej interesuje się ludźmi niż technologią, koniecznie trzeba je znać.

Fringe: Na granicy światów (Fringe, 2008–2013)

Na początku wygląda jak następca Z Archiwum X. Agentka FBI Olivia Dunham, ekscentryczny naukowiec Walter Bishop i jego syn Peter badają kolejne niewytłumaczalne przypadki. Są eksperymenty, dziwne choroby, tajemnicze technologie i wydarzenia, które pozornie nie powinny być możliwe.

Największą niespodzianką jest jednak to, jak bardzo Fringe rozwija się w kolejnych sezonach. Serial stopniowo odsłania ogromną mitologię dotyczącą równoległych światów, podróży między wymiarami i konsekwencji ingerowania w rzeczywistość. To jeden z tych przypadków, gdy produkcja zaczynająca jako procedural z czasem staje się czymś znacznie ambitniejszym. Jeśli lubicie seriale, w których kolejne elementy układanki zaczynają tworzyć większą całość, Fringe jest obowiązkową pozycją.

The Expanse (The Expanse, 2015–2022)

Współczesne science fiction długo szukało serialu, który potraktowałby kosmiczną ekspansję ludzkości naprawdę poważnie. The Expanse znalazło odpowiedź. Ludzkość skolonizowała Układ Słoneczny, ale zamiast stworzyć utopijną przyszłość, przeniosła w kosmos wszystkie swoje konflikty polityczne i społeczne.

Ziemia, Mars i kolonie Pasa Asteroid pozostają w stanie nieustannego napięcia, a tajemnicza technologia pochodzenia pozaziemskiego może całkowicie zmienić układ sił. Serial zachwyca skalą, ale jego największą zaletą jest dbałość o szczegóły. Grawitacja, podróże kosmiczne i ograniczenia technologiczne mają tutaj znaczenie. The Expanse jest jedną z najlepszych odpowiedzi na pytanie, jak mogłaby wyglądać przyszłość ludzkości poza Ziemią.

Black Mirror (Black Mirror, 2011–)

Black Mirror nie opowiada jednej historii. Każdy odcinek jest osobną opowieścią, ale wszystkie łączy podobny punkt wyjścia: technologia, która miała ułatwić człowiekowi życie, zaczyna ujawniać swoją znacznie mroczniejszą stronę.

Charlie Brooker potrafił przewidzieć wiele lęków związanych z mediami społecznościowymi, sztuczną inteligencją, cyfrową pamięcią czy uzależnieniem od ekranów. Najlepsze odcinki serialu działają dlatego, że ich wizje przyszłości nie wydają się wcale odległe. Często wystarczy kilka nowych technologii, żeby rzeczywistość przedstawiona w Black Mirror stała się niepokojąco bliska. To jeden z tych seriali sci-fi, które potrafią sprawić, że po seansie inaczej patrzymy na własny telefon.

Dark (Dark, 2017–2020)

Wszystko zaczyna się od zaginięcia dziecka w małym niemieckim miasteczku. Brzmi jak początek kryminału, ale szybko okazuje się, że za tajemnicą kryje się coś znacznie większego. Dark jest jednym z najbardziej skomplikowanych seriali sci-fi, jakie kiedykolwiek powstały.

Podróże w czasie, rodzinne sekrety, paradoksy i kolejne wersje rzeczywistości tworzą gigantyczną układankę, w której praktycznie nic nie jest przypadkowe. Co najważniejsze, twórcy nie rozciągnęli tej historii w nieskończoność. Trzy sezony wystarczyły, aby zamknąć całość i doprowadzić najważniejsze wątki do końca. Jeśli lubicie science fiction wymagające od widza pełnej uwagi, trudno znaleźć lepszy wybór.

Rozdzielenie (Severance, 2022–)

Jedna z najciekawszych współczesnych produkcji science fiction zaczyna się od prostego, ale genialnego pomysłu. Pracownicy tajemniczej firmy poddają się zabiegowi rozdzielającemu ich wspomnienia związane z życiem zawodowym i prywatnym. W pracy nie wiedzą, kim są poza biurem. Po wyjściu z budynku nie pamiętają niczego, co wydarzyło się w pracy.

To dopiero początek zagadki. Rozdzielenie wykorzystuje sci-fi do stworzenia niezwykle precyzyjnej satyry korporacyjnego świata, ale jednocześnie staje się thrillerem pełnym tajemnic i pytań dotyczących ludzkiej tożsamości. Im więcej widz dowiaduje się o firmie, tym więcej nowych zagadek się pojawia. To serial, który bardzo szybko udowodnił, że współczesne science fiction nadal potrafi stworzyć zupełnie nowy, oryginalny pomysł na opowiadanie historii.