FIKCYJNE filmowe JĘZYKI, których MOŻESZ się NAUCZYĆ

Jak by na to nie patrzeć, nasze kino zdominowane jest przez język angielski. Zdarzają się co prawda coraz częściej kinomani, którzy delektują się dziełami kinematografii francuskiej czy rosyjskiej, nadal jednak jakikolwiek język poza angielskim na ekranie to pełna egzotyka. Nieco ponad 10 lat temu jedną z ciekawostek, które jak magnes przyciągały widzów do filmu Mela Gibsona Apocalypto, był fakt, że jego bohaterowie posługują się starożytnym językiem Majów, yucatec, który w odmianie nowożytnej jest jednym z 63 języków narodowych Meksyku.

Dziś w naszym zestawieniu prezentujemy filmy i seriale, których bohaterowie posługują się językami fikcyjnymi – których rzeczywiście można się nauczyć.

Seria Star Trek – klingoński (klingonese)

Język Klingonów został stworzony na potrzeby serii przez językoznawcę Marca Okranda. Początkowo było to tylko kilka fraz, wymyślonych przez aktora Jamesa Doohana na potrzeby filmu z 1979 roku. Pięć lat później jednak Okrand rozwinął klingoński, obdarzając go własnym systemem językowym i gramatyką, a także bogatym słownictwem. Fan serii może zatem zapytać „nuqDaq ‘oH puchpa”e’?”* i oczekiwać odpowiedzi, która, jeśli zostanie udzielona w innym języku, może spotkać się z bezradną odpowiedzią „jIyajbe’”. A wtedy katastrofa gotowa.

Atlantyda: Zaginiony ląd – atlantydzki (atlantean)

Zabawa w tworzenie języka musiała się bardzo spodobać Marcowi Okrandowi, ponieważ w 2001 roku powtórzył to doświadczenie, wyposażając we własny język Atlantydów z filmu animowanego studia Disney Atlantyda: Zaginiony ląd. Podstawą atlantydzkiego jest indoeuropejska grupa językowa, uzupełniona o elementy języka sumeryjskiego i języków Ameryki Północnej. Po raz kolejny Okrand stworzył kompletny system językowy, z gramatyką, fonetyką i własnym pismem.

Avatar – Na’vi

Język Na’vi z kolei to twór doktora Paula Frommera, lingwisty z University of Southern California. Jest mieszanką języka etiopskiego i maoryskiego z Nowej Zelandii i w momencie premiery filmu zawierał około tysiąca słów. Od roku 2009 dr Frommer stale dodaje nowe słowa oraz określa nowe zasady gramatyczne języka Na’vi tak, aby fani mogli nauczyć się nim w pełni posługiwać. Informacje na temat Na’vi są dostępne dla chętnych na stronie internetowej.

Gra o tron – dotracki (dothraki)

Dothrakowie to wojownicze plemię żyjące bez mała na grzbietach koni. Ich język został stworzony na podstawie dźwięków mowy arabskiej i hiszpańskiej, z domieszką estońskiego i suahili, przez lingwistę Davida J. Petersona. Obecnie fani Khaleesi Daenerys i fanki Khala Drogo mają do dyspozycji ok. 3100 słów, zawartych wraz z zasadami gramatycznymi w podręczniku D. J. Petersona pod tytułem Living Language Dothraki: A Conversational Language Course, a także w internecie.

Seria Władca Pierścieni – elficki (odmiana sindarin)

R. R. Tolkien na potrzeby swojej najsłynniejszej serii literackiej stworzył wiele języków – było to, jak można przypuszczać, ciekawe ćwiczenie dla osoby, która w mniejszym lub większym stopniu znała ok. 30 języków, w tym kilka wymarłych (Tolkien uczył się także języka polskiego i uważał go za dość trudny). Jednym z nich jest elficki – a zwłaszcza oparta na walijskim odmiana sindarin (szaroelfi), najbardziej powszechna wśród elfów, którą posługują się także elfy w filmowej wersji Władcy Pierścieni. Za fonetykę i tłumaczenie scenariusza z angielskiego na sindarin odpowiedzialny jest lingwista David Salo.

Seria Harry Potter – język wężów (Parseltongue)

W trakcie nauki w Hogwarcie Harry Potter dowiaduje się, że jest wężousty – podczas aranżowanego pojedynku z Draconem Malfoyem, kiedy Gilderoy Lockhart niezupełnie chyba świadomie powiększa wyczarowanego przez Malfoya węża, Potter przemawia do gada, usiłując go uspokoić. Bycie wężoustym to w zasadzie nic dobrego, ale gdyby jednak ktoś chciał posiąść tę ciekawą umiejętność i spróbować ją wykorzystać w praktyce, może skorzystać z internetowych lekcji. Sama autorka serii literackiej Joanne K. Rowling na stronie internetowej Pottermore umieściła kilka wskazówek dotyczących języka wężów.

Mechaniczna pomarańcza – Nadsat

Anthony Burgess, autor powieści, był z wykształcenia filologiem angielskim, a także poliglotą. Bawił się językiem, m.in. tworząc mowę Neandertalczyków do filmu Walka o ogień z 1981 roku. Na potrzeby swojego kontrowersyjnego dzieła stworzył Nadsat – młodzieżowy slang, który zawiera wiele naleciałości z języka rosyjskiego, niemieckiego i londyńskiego cockney. Nadsat nie jest językiem jako takim, nie ma własnych, odrębnych struktur i zasad, natomiast można się go nauczyć, czytając powieść, oglądając film i posługując się dostępnym w sieci słownikiem.

Seria Gwiezdne wojny – huttański (huttese)

https://www.youtube.com/watch?v=93DzOXD_91o

Jabba the Hutt to jedna z najbardziej znienawidzonych postaci serii, ale też i jedna z tych mających swój własny, rozbudowany język, którym mówią także Han Solo, Sebulba czy Greedo. Huttański został stworzony przez odpowiedzialnego za dźwięk Bena Burtta i lingwistę Larry’ego Warda.

Burtt poprosił, żeby język, którym mówi Jabba, był podobny dźwiękowo do quechua, języka peruwiańskich Indian, i na tej bazie pracował Ward, częstokroć wykorzystując słowa z quechua w huttańskim w oderwaniu od ich znaczenia, wyłącznie ze względu na brzmienie.

Seria Minionki – minioński, czyli język bananowy (minionese)

Język, którym posługują się małe, żółte rozrabiaki jest taki sam jak one – prosty i niezbyt mądry. Pierre Coffin, współtwórca Minionków, stworzył ich mowę z elementów języka hiszpańskiego, francuskiego, japońskiego, koreańskiego i angielskiego. Melodia języka przypomina gaworzenie dziecka i właśnie na melodii i fonetyce opiera się minioński, przywiązując do nich znacznie większą wagę niż do właściwego znaczenia słów. Choć słowniczek także jest dostępny – możecie zapoznać się z nim tutaj.

Diuna – fremeński (fremen)

Język fremeński, czyli mowa ludu pustynnej planety Arrakis, to pochodna języka arabskiego (niektóre wyrazy, jak np. dżihad, są przeniesione do języka bezpośrednio), ma też jego strukturę gramatyczną i elementy fonetyki. Nie powinno to dziwić, skoro wiadomo, że Frank Herbert charakterystykę Fremenów oparł na pustynnym ludzie Beduinów.

Alfabet fremeński został stworzony przez Jona Quijadę w roku 1984 na potrzeby wydawanej wówczas Encyklopedii Diuny. W filmie Davida Lyncha z tego samego roku widać dokumenty napisane tym alfabetem.

Piąty element – mondoshawan, czyli boski język

Mondoshawan to prosty, złożony z ok. 300-400 słów, język, którym posługuje się główna bohaterka filmu, Leeloo, grana przez Millę Jovovich. Został stworzony na potrzeby Piątego elementu przez jego reżysera, Luca Bessona. Bessonowi tak bardzo zależało na tym, żeby Jovovich perfekcyjnie opanowała „boską mowę”, że porozumiewał się z nią w mondoshawan także pomiędzy ujęciami. Efekt jest, trzeba to przyznać, niezwykle naturalny.

Część opisanych powyżej języków to dzieło twórców powieści, na których oparte są wymienione filmy. Język jednak jest tworem żywym i aby go w pełni docenić, trzeba usłyszeć jego melodykę, intonację. Na tym polu zasługi twórców filmowych dla języków wykreowanych na potrzeby literatury są bezcenne. Tworzenie zaś języka wyłącznie na potrzeby filmu to – pomijając fakt, że dla zaangażowanych w proces lingwistów to doskonałe ćwiczenie i doświadczenie – zabawa, której efektów nie sposób nie docenić.

* Gdzie jest łazienka?

** Nie rozumiem.