Zachwycają, wzruszają, bawią i uwodzą – każda dekada w polskim kinie miała swoje diwy i femmes fatales, w każdym nurcie i gatunku objawiały się znakomite polskie aktorki. Tydzień temu poprosiliśmy was o pomoc w wybraniu najlepszej polskiej aktorki wszech czasów, dziś natomiast prezentujemy wyniki głosowania. Na ich podstawie stworzyliśmy top 30, w którym znajdziecie nazwiska legendarnych polskich gwiazd ekranu, ale też imiona i nazwiska, które w kinie zaistniały stosunkowo niedawno. Jedno nie ulega wątpliwości – poniższe zestawienie to prawdziwa kumulacja aktorskiego talentu, który na przestrzeni minionych dziesięcioleci mogliśmy oglądać na polskich ekranach wszystkich rozmiarów. Zapraszamy do zapoznania się z wynikami głosowania na najlepsze polskie aktorki wszech czasów.

30. Jadwiga Jankowska-Cieślak

Jedna z najwybitniejszych polskich aktorek, która sukcesów artystycznych nigdy nie przełożyła na popularność. Już za swój kinowy debiut, Trzeba zabić tę miłość Janusza Morgensterna, zdobyła kilka wyróżnień, w tym cenną nagrodę im. Zbigniewa Cybulskiego. Dekadę później zapracowała na najcenniejsze wyróżnienie w karierze – w 1982 roku przyznano jej aktorską Złotą Palmę na festiwalu w Cannes za rolę w węgierskim Innym spojrzeniu Károlya Makka. W ostatnich latach Jankowska-Cieślak zachwyciła rolą w Rysie Michała Rosy, poruszającym filmie o tematyce rozliczeniowej. Na ekranie pojawia się regularnie, choć jej wielką miłością pozostaje teatr, w którym realizuje się najpełniej. [Dawid Myśliwiec]

29. Ryszarda Hanin

Rodowita lwowianka, wybitna aktorka teatralna, także w filmie realizowała się z powodzeniem, choć nigdy tak naprawdę nie zakochała się w ekranie. Zagrała pamiętne role w Drzwiach w murze Stanisława Różewicza i, już pod koniec życia, w Jeszcze tylko ten las Jana Łomnickiego. Obie te role były złożone i nieoczywiste, ale częściej wcielała się w proste, dobre postacie, nierzadko matki i babcie. Emanowała spokojem i ciepłem, które predysponowały ją do kreowania statecznych, godnych zaufania postaci. Odeszła 1 stycznia 1994 roku. [Dawid Myśliwiec]

28. Agnieszka Grochowska

Zabłysnęła Pręgami Magdaleny Piekorz, ale jej kariera nie rozwinęła się tak znakomicie, jak wtedy jej wróżono. Na chwilę utknęła na gatunkowej mieliźnie komedii romantycznych rolą w Tylko mnie kochaj, ale doświadczenie nie mogło być tak złe, jak się wydaje, bo właśnie można oglądać Grochowską w kolejnym rom-komie, Miłość jest wszystkim. Grała u Holland (W ciemności), Wajdy (Wałęsa. Człowiek z nadziei) i Zanussiego (Obce ciało), a nawet zaliczyła debiut w Hollywood niewielką rolą w Systemie Daniela Espinosy. Jedna z najbardziej cenionych obecnie polskich aktorek. [Dawid Myśliwiec]

27. Barbara Krafftówna

Energiczna, obdarzona specyficzną manierą mówienia aktorka to chyba jedna z najbardziej charakterystycznych twarzy w polskim kinie. Sprawdzała się zarówno jako aktorka komediowa (Upał, Czterej pancerni i pies), jak i dramatyczna (wybitna rola w Jak być kochaną). Choć najczęściej pojawiała się na drugim planie, te okazje, gdy miała do zagrania główną rolę wykorzystywała w stu procentach. Jak nikt pani Barbara potrafi łączyć zadziorność, nostalgię i subtelność, którymi obdarza swoje postaci. To właśnie jest siłą prawdziwego aktorstwa – przeniesienie życiowej energii na stworzoną przez scenarzystów postać, którą odbiera się jako autentyczną, prawdopodobną, znajomą.

Tego właśnie dokonuje w swoich rolach Barbara Krafftówna, która obejrzana nawet raz, za każdym kolejnym spotkaniem wyda nam się dobrą kinową znajomą, która pomimo swojskości potrafi również zaskoczyć. [Tomasz Raczkowski]

26. Lucyna Winnicka

Pomimo że najważniejsze role Lucyna Winnicka zagrała w filmach reżyserowanych przez swojego męża – Jerzego Kawalerowicza – to patrząc na jej grę w Pociągu i Matce Joannie od Aniołów, nie sposób zarzucić tej dwójce nepotyzmu. Winnicka została jakby stworzona do dusznych, psychologicznych klimatów Polskiej Szkoły Filmowej – jej oszczędna ekspresja i czający się w spojrzeniu ogień sprawiały, że każdy jej występ na ekranie (nawet epizod w kostiumowych Krzyżakach) to prawdziwa przyjemność podziwiania najwyższej próby aktorstwa i charyzmy.

Wyróżniona w Wenecji aktorka pod koniec lat 70. przestała pojawiać się na ekranie – skończyła z filmem na rzecz zgłębiania i promocji filozofii oraz medycyny Dalekiego Wschodu i zaczęła popadać stopniowo w zapomnienie. Jednak myślę, że dla wielbicieli kina, jej nazwisko nigdy nie zostanie całkowicie zapomniane – zbyt wielką była aktorką. [Tomasz Raczkowski]

25. Magdalena Boczarska

Debiutowała w filmie odważną rolą w Pod powierzchnią Marka Gajczaka, ale dopiero Testosteron i Lejdis duetu Saramonowicz-Konecki pozwoliły jej pokazać się szerszej publiczności. Może nie był to jeszcze przełom, ale role w kolejnych filmach wspominanego tandemu (Idealny facet dla mojej dziewczyny i Jak się pozbyć cellulitu) umocniły jej pozycję aktorki coraz bardziej znanej i na pewno lubianej. Owym przełomem okazała się Różyczka Jana Kidawy-Błońskiego, w którym zagrała młodą dziewczyną donoszącą na znanego pisarza w czasach socjalizmu.

Co prawda ambitne propozycje nie posypały się wtedy jak z rękawa, ale Boczarska znalazła się na radarach wielu producentów i reżyserów, co zaowocowało znacznie częstszymi angażami, nie zawsze do pierwszoplanowych ról. Wielkim sukcesem okazał się natomiast jej występ w zeszłorocznej Sztuce kochania, gdzie zagrała iście brawurowo, kradnąc serca milionów widzów w Polsce. Dziś Magdalena Boczarska to może nie wielka gwiazda polskiego kina, ale na pewno nazwisko, z którym należy się liczyć. Czekamy na jej kolejne role, choćby w Piłsudskim, gdzie zagra pierwszą żonę marszałka, a także w kręconej niedawno w Warszawie międzynarodowej koprodukcji The Coldest Game. [Dawid Myśliwiec]

24. Aleksandra Śląska

Pochodząca z Katowic (stąd jej pseudonim – Śląska) Aleksandra Wąsik urodziła się w 1925 roku. Karierę sceniczną rozpoczęła w roku 1946, a na koncie miała takie role jak Blanche w Tramwaju zwanym pożądaniem czy Maria Stuart. Jej niewątpliwym atutem była chłodna uroda, która z czasem stała się posągowa, ozdabiając jej rolę królowej Bony Sforzy d’Aragona w serialu historycznym Telewizji Polskiej z roku 1980 i w filmie historycznym Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny z roku 1982. W 1971 roku Aleksandra Śląska dubbingowała Glendę Jackson w jej roli tytułowej w serialu Elżbieta I, robiąc podobno na tej drugiej ogromne wrażenie.

Jej największym osiągnięciem aktorskim jednak pozostaje rola Lizy z Pasażerki Andrzeja Munka. Śląska wykorzystała tutaj kontrast, który stanowił jej zdystansowany wygląd z pełnym ukrywanych emocji wnętrzem, i za pomocą oszczędnych, ale wyraźnych gestów i mimiki stworzyła niejednoznaczną, pozostającą na długo w pamięci kreację. [Agnieszka Stasiowska]

23. Elżbieta Czyżewska

Bywa, że jedna tylko rola, a nawet scena, potrafi wprawić w bezgraniczny zachwyt. Czegoś takiego doświadczyłem niegdyś podczas seansu Wszystko na sprzedaż Andrzeja Wajdy za sprawą Elżbiety Czyżewskiej. Choć sam film mnie nie porwał i do dziś nie zaliczam go do ulubionych dokonań twórcy Kanału, to jeden jego element jest absolutnie wspaniały – właśnie rola Czyżewskiej. Zaledwie kilka pierwszych minut jej obecności na ekranie rozłożyło mnie na łopatki, porażając totalnością aktorstwa, perfekcyjnym odegraniem skomplikowanej, niejednoznacznej postaci oraz doskonałym zgraniem z partnerującą jej na ekranie Beatą Tyszkiewicz.

Już tylko za ten jeden występ uważam panią Elżbietę za jedną z najlepszych aktorek, jakie stanęły w naszym kraju przed kamerą – a przecież jej filmografia bynajmniej się na niej nie kończy, obejmując takie tytuły jak Giuseppe w Warszawie, Żona dla Australijczyka, Gdzie jest generał… czy Rysopis. Tym, co z każdego z tych występów najbardziej się zapamiętuje, jest niezwykłe spojrzenie aktorki – głębokie, jednocześnie przenikliwe, jak i melancholijnie oddalone, zdające się kumulować wszystkie emocje, jakie może nosić w sobie człowiek. Wybitna aktorka. [Tomasz Raczkowski]

22. Gabriela Kownacka

Młodsza widownia z pewnością kojarzy Gabrielę Kownacką wyłącznie z roli Anny Kwiatkowskiej w Rodzinie zastępczej, ale tak naprawdę rola w tym wyjątkowo udanym serialu – choć warta zapamiętania – była jedną z jej ostatnich. A przecież m.in. dzięki roli w Trędowatej Jerzego Hoffmana (zagrała tam Ritę Szeliżankę, partnerując Piotrowi Fronczewskiemu) zdobyła w 1977 roku prestiżową nagrodę im. Zbigniewa Cybulskiego, chwilę zachwycała widzów u boku – a to ci! – Piotra Fronczewskiego w Hallo Szpicbródka, czyli ostatni występ króla kasiarzy, a w połowie lat 90.

zaskarbiła sobie dozgonną sympatię widzów TVP rolą w Matkach, żonach i kochankach. W pamięci masowej widowni zapisała się jednak głównie za sprawą wspaniałej, ciepłej, zabawnej kreacji w Rodzinie zastępczej i można życzyć każdej aktorce, by dane było jej wystąpić w tak lubianym serialu w tak dobrze napisanej roli. Gabriela Kownacka odeszła stanowczo za wcześniej, w 2010 roku w wieku zaledwie 58 lat. Bez niej Rodzina zastępcza i polskie ekrany już nigdy nie były takie same. [Dawid Myśliwiec]

21. Bożena Dykiel

„Dzięki Bogu, że jestem aktorką charakterystyczną! A nie na przykład amantką. Bo jako amantka w moim wieku nie miałabym już nic do roboty…”. Trudno powiedzieć, czy Bożena Dykiel pogodziła się z losem, czy też od początku wiedziała, że seksbombą nigdy nie będzie. Jedno jest pewne – w rolach twardo stojących na ziemi kobiet nie ma sobie równych. Potrafi zagrać dziewuchy średnio inteligentne – taka była Mada Muller w Ziemi obiecanej, taka była niezapomniana Miećka Aniołowa z Alternatywy 4, ale i te zdroworozsądkowe, wiedzące z czego żyją – jak Sonia ze Znachora czy Maria Ziębowa z Na Wspólnej.

Bożena Dykiel to aktorka o sporym talencie komediowym, co udowodniła w takich produkcjach jak Wyjście awaryjne czy Dzień świra. Znana z ciętego języka, bezkompromisowych poglądów i uroczych dołeczków na policzkach, podchodzi do swojego wizerunku z pełnym humoru dystansem, grając w reklamie płynu do mycia naczyń czy wydając książkę z przepisami kulinarnymi. [Agnieszka Stasiowska]

20. Pola Raksa

Posiadaczka najpiękniejszych oczu w historii polskiej kinematografii na zawsze pozostanie przede wszystkim Marusią z Czterech pancernych – no i twarzą, za którą każdy by się zabić dał, jak śpiewał swego czasu Markowski. Urodzona na terenie Białorusi Apolonia Raksa jest jednak nie tylko zjawiskową kobietą o czystej, szlachetnej, eterycznej, wręcz anielskiej urodzie – to także niezwykle utalentowana aktorka, o czym zbyt często się zapomina. Wystarczy obejrzeć Beatę Sokołowskiej, by się przekonać, że Raksa potrafiła grać skomplikowane bohaterki. Już od wielu lat nie mieliśmy okazji oglądać aktorki na ekranie i najprawdopodobniej się to nie zmieni – dawno temu porzuciła karierę, by zajmować się sztuką i modą. [Katarzyna Kebernik]

19. Kalina Jędrusik

Skandalizująca, hipnotyzująca, uosobienie seksapilu. Córka przedwojennego senatora RP, żona Stanisława Dygata. Kalina Jędrusik, absolwentka Państwowej Wyższej Szkoły w Krakowie, była nie tylko utalentowaną aktorką i wokalistką, ale i nieprzeciętną osobowością. Jej specjalnością były role femmes fatales – wyniosła nudną w gruncie rzeczy postać Lucy Zuckerowej z Ziemi obiecanej na zupełnie nowy poziom jedną tylko sceną, słynną sceną w dorożce przy udziale Daniela Olbrychskiego. Pomysł reżysera i niebezpieczny urok swojego partnera filmowego uzupełniła własną, nieprawdopodobną charyzmą, co dało niespodziewany efekt i zapewniło jej uznanie współczesnych i pamięć potomnych.

Równie słynna suknia z dekoltem na plecach, w której wystąpiła w telewizji z Kabaretem Starszych Panów, ugruntowała jej pozycję największej seksbomby lat 60. i 70. Kalina Jędrusik kochała koty, otaczała się nimi i opiekowała się nimi. Zmarła na skutek ataku astmy, wywołanego prawdopodobnie reakcją alergiczną na te zwierzęta. [Agnieszka Stasiowska]

18. Pola Negri

Mówi się, że Pola Negri jest jedyną Polką, która zrobiła poważną karierę w Hollywood i rzeczywiście, w swoim czasie Barbara Apolonia Chałupiec (bo tak brzmiało jej prawdziwe nazwisko) była jedną z popularniejszych aktorek amerykańskiego kina niemego. Jej sukces budzi tym większy podziw, że we wczesnej młodości Pola nie tylko doświadczyła zsyłki na Syberię, lecz także zachorowała na gruźlicę. Udało jej się jednak pokonać przeciwności i w drugiej dekadzie XX wieku stała się jedną z czołowych aktorek uznanej niemieckiej wytwórni filmowej UFA. Tam została dostrzeżona przez Paramount, co umożliwiło jej wyjazd do Stanów Zjednoczonych.

Jej gwiazda rozbłysła na dobre — Negri często grywała bohaterki tragiczne lub femmes fatales; wiele razy na ekranie przydały jej się także umiejętności zdobyte w szkole baletowej. Wraz z upowszechnieniem się kina dźwiękowego gwiazda Madame DuBarry wróciła do Niemiec, a wkrótce potem wycofała się ze świata filmu. Romansowała z Charliem Chaplinem i Rudolphem Valentino, współpracowała z uznanymi reżyserami jak Ernst Lubitsch czy Mauritz Stiller i była jedną z pierwszych europejskich aktorek, które odniosły sukces za oceanem. [Dawid Konieczka]

17. Katarzyna Figura

Ta jedna ze słynniejszych polskich aktorek przez lata kariery wyspecjalizowała się w bardzo charakterystycznym wizerunku scenicznym. Już nazwisko podkreśla bowiem jej największy atut. Aktorka od zawsze grała swym wdziękiem i seksapilem, czego też nigdy nie ukrywała. Bardzo szanuję ją za szczerość oraz za to, że nigdy nie udawała kogoś, z kim nie chciała być kojarzona. Choć, co warte odnotowania, w rolach, w których na moment odkładała na półkę maskę seksbomby, jak ta w Żurku, często udowadniała, że ma w kinie o wiele więcej do powiedzenia. [Jakub Piwoński]

16. Magdalena Cielecka

Naturalne piękno i wrodzony talent aktorski sprawiają, że Magdalena Cielecka jest obiektem westchnień męskiej części widowni. Aktorka najlepiej czuje się w rolach kobiet silnych i niezależnych, którym los podrzuca kłody. Gra Cieleckiej jest niezwykle dynamiczna. Jej postaci zazwyczaj chłodne i opanowane, potrafią nagle eksplodować emocjami z siłą supernowej. Przez lata aktorskiej kariery nie pozwala się zaszufladkować i wciąż podejmuje się nowych, odważnych wyzwań. Grała u Wajdy, Kolskiego, Wasilewskiego i Smoczyńskiej. W jednym z wywiadów przyznała, że gdyby nie panowała „moda” na Kuleszę, zagrałaby zamiast niej w „Róży” Smarzowskiego i „Idzie” Pawlikowskiego, ponieważ to ona jest do tych ról stworzona. [Przemysław Mudlaff]

15. Anna Seniuk

Kiedy w roku 1971 na ekrany polskich kin wszedł film Romana Załuskiego Kardiogram, Polacy tłumnie ruszyli do kin. Wartość filmu jest bezsporna, ale to nie ona przyciągnęła widzów, lecz śmiałe sceny z niespełna trzydziestoletnią Anną Seniuk, która w roli kochanki głównego bohatera prezentowała nagi, kształtny biust. Fotosy z tego filmu krążyły potem w trzecim obiegu, zdobiąc niejedną ścianę. To było, zanim trzy lata później pojawiła się Madzia Karwowska, na stałe utrwalając postać pani Anny w świadomości widza jako niezbyt rozgarniętej, choć przesympatycznej żony inżyniera.

Dziś Anna Seniuk jest cenioną aktorką charakterystyczną z naturalnym talentem komediowym. Do historii przeszła między innymi jej rola tytułowa w Moralności Pani Dulskiej, spektaklu Teatru Telewizji. Bardzo lubi pracować przy słuchowiskach radiowych czy dubbingu – tam, gdzie do dyspozycji ma tylko własny głos i nieograniczoną niczym wyobraźnię. W 1998 roku uzyskała tytuł profesora nauk teatralnych. [Agnieszka Stasiowska]

14. Grażyna Szapołowska

O ile Kasia Figura jest rodzimym symbolem prostego, cielesnego i nieco przaśnego seksapilu, to za uosobienie uwodzicielskości i erotycznego wyrafinowania trzeba uznać Grażynę Szapołowską. W każdej swej roli pozostaje seksowną damą, tajemniczą femme fatale, występną arystokratką, kobietą z klasą i z pazurem jednocześnie. Była Polską w Lawie Konwickiego, wcieleniem kobiecości u Kieślowskiego, Telimeną w ekranizacji narodowej epopei. Po dziś dzień przyćmiewa młodsze i piękniejsze aktorki swoim zwierzęcym magnetyzmem. Seks po polsku ma na imię Grażyna. [Katarzyna Kebernik]

13. Maja Komorowska

W swoich najlepszych rolach Maja Komorowska potrafiła wytworzyć wokół odgrywanych postaci aurę niesamowitości i tajemnicy, czasem wręcz mistycyzmu. Objawiło się to z największą siłą w kapitalnym epizodzie w roli Racheli w Weselu Andrzeja Wajdy. Maja Komorowska stawia na subtelność, nie szarżuje, unika ekspresji gestów i wymownej mimiki. Większość emocji i uczuć wygrywa przy użyciu niesamowitej gry oczami i tempem wypowiadanych kwestii. Za jej dwie najwybitniejsze role uważam te z Panien z Wilka i w Życiu rodzinnym. Obie role emanują psychologiczną głębią, bohaterki skrywają w sobie wewnętrzny żal, sprawiają wrażenie niedostępnych i skrytych. Niesamowite jest to, że ta wielowymiarowość i aktorska prawda za każdym razem rodzi się przy użyciu minimum środków wyrazu. [Maciej Niedźwiedzki]

12. Krystyna Feldman

Aktorka, która szerszej publiczności jest znana przede wszystkim z roli Babki Rozalii – demonicznej staruszki, którą wykreowała na potrzeby Świata według Kiepskich. Jej niezwykle długa, trwająca ponad 50 lat, kariera nie obfitowała w nagrody filmowe. Pani Krystyna może się pochwalić jedynie dwoma Orłami, jednym Złotym Lwem oraz jedną Złotą Kaczką. Trzy z tych czterech wyróżnień aktorka odebrała na kilka lat przed śmiercią za występ w filmie Krzysztofa i Joanny Krauze – Mój Nikifor. Warto jednak zwrócić uwagę również na inne jej kreacje.

Polecam szczególnie małe epizody Feldman w obrazach Andrzeja Barańskiego: żebraczkę Agatę z Dwóch księżyców oraz Magotkę z Nad rzeką, której nie ma. Aktorka odeszła w 2007 roku, przeżywszy równo 90 lat. [Jan Brzozowski]

11. Maja Ostaszewska

Filmowe portfolio Mai Ostaszewskiej to mozaika różnych gatunków i skrajnie odmiennych postaci. Aktorka sumiennie dobiera filmowe propozycje, dzięki czemu cieszy się uznaniem zarówno krytyków, jak i widzów. Ostaszewska w swoich rolach jest bowiem zjawiskowa i wyrazista. Podczas konstruowania postaci pozwala jej wniknąć do swojego życia. Jest dzięki temu aktorką niezwykle precyzyjną. Często grywa w produkcjach historycznych, bo jak sama uważa, ma odpowiedni ku temu typ urody. Odznacza się także wyjątkowym talentem komediowym, dzięki któremu zdobyła ogromną popularność wśród widowni telewizyjnej i kinowej.

Była przecież nie tylko rozkoszną Żabcią z Przepisu na życie, ale także „uratowała” Pitbull. Nowe porządki Patryka Vegi. Dwukrotna zdobywczyni Polskiej Nagrody Filmowej Orzeł za główne role kobiece w filmach Jack Strong oraz Body/Ciało. [Przemysław Mudlaff]

10. Beata Tyszkiewicz

Posągowa piękność, esencja elegancji i stylu, zmysłowa i dystyngowana, Beata Tyszkiewicz to bez wątpienia nazwisko wciąż obecne w świadomości kinomanów. Zadebiutowała w Zemście z 1956 roku, by w ciągu mniej więcej dekady stać się jedną z ikonicznych twarzy w polskim kinie. Szczytowe osiągnięcia swojej kariery zawdzięcza przede wszystkim współpracy z Andrzejem Wajdą i Wojciechem Jerzym Hasem w latach 60. U tego drugiego zabłysnęła po raz pierwszy we Wspólnym pokoju, a dziewięć lat później, w rozkwicie sławy, stworzyła w jego filmie klasyczną kreację największej femme fatale w polskiej tradycji literackiej – Izabeli Łęckiej z Lalki. Ze swoją chłodną zmysłowością i eterycznym dystansem do świata Tyszkiewicz pasowała do oziębłej bohaterki idealnie, dla wielu widzów utrwalając wyobrażenie o tej kobiecie, jak również stając się wzorcem osobnego typu bohaterek. Choć od lat 70. coraz rzadziej grywała ważne role i zdaje się zaciążyła nad nią etykieta aktorki charakterystycznej, to tak czy inaczej jej twarz i sposób bycia trwale zapisał się w imaginarium polskiej kultury. [Tomasz Raczkowski]

9. Stanisława Celińska

Stanisława Celińska urodziła się w roku 1947 w Warszawie. Tam też zadebiutowała w roku 1968 na deskach teatralnych, rok później kończyła zaś Państwową Wyższą Szkołę Teatralną pod kierunkiem Ryszardy Hanin. Jest artystką niezwykle wszechstronną – ma na koncie zarówno role komediowe, jak i dramatyczne. Jak sama mówi: „Co jakiś czas muszę coś zmieniać. Jestem tak zwanym niespokojnym duchem, szybko się nudzę i w związku z tym muszę próbować nowych rzeczy. Zresztą dla samej psychiki aktora ważne jest, aby miał on taką możliwość”. Wielokrotnie występowała na Festiwalu Piosenki Aktorskiej, nagrała kilka płyt (w tym roku na rynku ukazał się album o tytule Malinowa…), wzbudzając zachwyt fanów swoją niską, ekspresyjną barwą głosu.

W 2012 roku ukazała się biografia aktorki, napisana we współpracy z Karoliną Prewęcką – Niejedno przeszłam. W niej Stanisława Celińska szczerze i otwarcie mówi między innymi o swoim uzależnieniu od alkoholu, z którym skutecznie walczy od ponad trzydziestu lat. Lusia z Nie ma róży bez ognia, Kęsikowa ze Złotopolskich, Pani Ala z Pieniądze to nie wszystko czy Kamińska z Joanny – Stanisława Celińska ma wiele aktorskich twarzy. Jej charakterystyczny głos jest znany także najmłodszym widzom – to ona jest demoniczną Urszulą w Małej syrence czy sympatyczną Lolą w Autach. Wciąż aktywna zawodowo, na wielu polach artystycznych dostarcza fanom w różnym wieku coraz to nowych wzruszeń. [Agnieszka Stasiowska]

8. Danuta Stenka

Choć dziś trudno w to uwierzyć, do 2002 roku Danuta Stenka nie zagrała istotnej roli w kinie, choć od końca lat 80. pojawiała się na małym ekranie w serialach i spektaklach telewizyjnych. Dopiero kreacja George Sand w Chopin. Pragnienie miłości Jerzego Antczaka stała się przełomem w karierze Stenki, która wkrótce stała się żywym dowodem na to, że aktorka po czterdziestce może osiągnąć prawdziwy sukces. Nigdy w życiu to dziś niemal polska Bridget Jones, jeśli weźmiemy pod uwagę skalę lokalnej popularności, a na przeciwległym biegunie w filmografii Stenki leży dramatyczna rola w Katyniu, za którą aktorka otrzymała polskiego Orła.

Choć nieczęsto grywa w filmach pierwsze skrzypce, zawsze zaznacza swą obecność w wyrazisty sposób, emanując chłodną klasą, nierzadko świadomie wykorzystując swoje predyspozycje do ogrywania czarnych charakterów i femmes fatales. W ostatnich miesiącach kreuje trudną do polubienia postać w Diagnozie, nie stroni od dubbingu (świetna rola w Zaplątanych!), ale też nie zapomina o korzeniach – w tym roku pojawiła się w inscenizacji Pana Jowialskiego w Teatrze TV. Danuta Stenka to dziś jedna z największych diw polskiego ekranu, choć należy być pewnym, że wciąż jeszcze może nas zaskoczyć. [Dawid Myśliwiec]

7. Danuta Szaflarska

Najbardziej długowieczna aktorka w tym zestawieniu i prawdopodobnie najdłużej grająca polska aktorka odeszła od nas w wieku 102 lat. Jej trwająca siedemdziesiąt lat kariera obejmuje de facto całą powojenną historię kina polskiego. Aby dostrzec skalę rozpiętości kariery Danuty Szaflarskiej, wystarczy zauważyć, że jej debiutem były Zakazane piosenki – pierwszy powojenny film w Polsce po II wojnie światowej, a pod koniec kariery zabłysnęła w zupełnie odmiennym filmie, będącym jednak również niezwykle istotnym dla polskiej kultury – Pokłosiu. Po drodze były role w Skarbie, Ludziach z pociągu, Dolinie Issy, Pożegnaniu z Marią, Pora umierać i wielu innych filmach takich twórców jak Kazimierz Kutz, Agnieszka Holland, Juliusz Machulski, Tadeusz Konwicki czy Janusz Morgenstern. Tak jak niezmienna była jej obecność w polskim filmie, tak zawsze można było liczyć na jej wysokiej jakości grę aktorską, autentyczne przedstawienie postaci i niesłabnącą aż do końca jej dni charyzmę. Dla takich osób jak Danuta Szaflarska funkcjonuje słowo „legenda”. [Tomasz Raczkowski]

6. Joanna Kulig

W tym roku nie było głośniejszego nazwiska wśród polskich aktorek. To jest czas Joanny Kulig – jej rola w Zimnej wojnie zachwyca właściwie cały świat. Mówi się, że Kulig wcale nie jest bez szans, jeśli chodzi o nominacje do ważnych nagród. Wiemy też, że trafiła do amerykańskiej agencji aktorskiej, która reprezentuje choćby Meryl Streep i Brada Pitta. Ale Zimna wojna nie jest przecież jedynym jej osiągnięciem.

Już jej debiut w Środa, czwartek rano odbił się szerokim echem. A potem były różnorodne role w Sponsoringu, Disco polo, Pittbull. Niebezpieczne kobiety i Niewinnych. Nie można zapominać też o serialu O mnie się nie martw, w którym Kulig popisuje się swoim talentem komediowym.

Jeśli któraś z polskich aktorek miałaby zrobić karierę za granicą, będzie to właśnie ona. Potrafi śpiewać, tańczyć, mówi nie tylko po angielsku, ale też francusku, może pochwalić się wyjątkową urodą. Tylko czekać, aż „Dżoana Kulig” zostanie naszą przedstawicielką w Hollywood. [Karol Barzowski]

4 / 5.

Irena Kwiatkowska

Kobieta pracująca, która żadnej pracy się nie boi. Czyż nie? To pierwsze, co przychodzi na myśl, kiedy pada nazwisko Ireny Kwiatkowskiej. I nie sposób się nie zgodzić, że ta kwestia, wielokrotnie padająca z jej ust w kolejnych odcinkach serialu Czterdziestolatek, idealnie do niej pasuje. Urodzona w 1912 roku w Warszawie, była absolwentką Wydziału Aktorskiego Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej. Zadebiutowała w roku 1935 w teatrze Cyrulik Warszawski i do lat 90. występowała na przeróżnych scenach, w tym w Teatrze Klasycznym, Teatrze Buffo czy w Teatrze Nowym.

Skecze pisał dla niej sam Konstanty Ildefons Gałczyński, tworząc dla niej postać Hermenegildy Kociubińskiej, poetki hermetyczno-sympatycznej. Jako kobieta pracująca nie ograniczała się jednak do desek scenicznych – pracowała także jako spikerka w Polskim Radiu, występowała z Kabaretem Dudek i Kabaretem Starszych Panów. Jej najsłynniejsze kreacje telewizyjne to właśnie Kobieta Pracująca w Czterdziestolatku, Zofia Jankowska – matka Pawła w Wojnie domowej, i pani Piórecka – matka Kasi w Zmiennikach. W naszej pamięci Irena Kwiatkowska, która zmarła w roku 2011, pozostanie jako nieprawdopodobny wulkan pozytywnej energii, kobieta o wyjątkowym talencie komediowym, wielokrotnie nagradzana legenda sceny i ekranu. Rozpoznawalna i kochana bez mała przez wszystkich, jedyna w swoim rodzaju Aktorka. [Agnieszka Stasiowska]

Kinga Preis

Nie ma znaczenia, czy gra wkurzającą kumpelę głównej bohaterki w Nigdy w życiu, prostolinijną gosposię ojca Mateusza czy kreuje tragiczną postać w Domu złym – Kinga Preis zawsze jest wyrazista i przekonująca. Niektórzy zapewne mogą nie akceptować jej aktorskiej maniery – bywa brawurowa, nierzadko swoje kwestie deklamuje, ale równie często wyrzuca je z siebie z prędkością karabinu maszynowego. Jednak jeśli można nie być fanem Kingi Preis jako filmowej osobowości, nie sposób odmówić jej wyrazistości – zawsze jest „jakaś”; charakterystyczna i charakterna, czasem szarżująca, ale też potrafiąca zaskoczyć stonowaną kreacją, jak w Sali samobójców.

Nie boi się seriali, angażuje się w mainstreamowe projekty (niechlubne #WSZYSTKOGRA, Plan B), jednocześnie konsekwentnie kreując niezapomniane role w filmach należących do ambitniejszego repertuaru (filmy Smarzowskiego, Holland, Skolimowskiego). Bez wątpienia jedna z najbardziej uznanych aktorek swojego pokolenia, a przy tym nieszablonowa, trudna do zaszufladkowania artystyczna osobowość. [Dawid Myśliwiec]

3. Anna Dymna

Jedna z najbardziej rozpoznawalnych twarzy polskiego kina lat 70., debiutowała na ekranie w wieku zaledwie dwudziestu lat. Obdarzona wyrazistą, delikatną urodą Anna Dymna zyskała szeroką sławę dzięki występowi w dwóch częściach słynnej sagi rodów Kargulów i Pawlaków – Nie ma mocnych oraz Kochaj albo rzuć, a następnie wcielając się w córkę profesora Wilczura w Znachorze Jerzego Hoffmana. Jednak poza wyglądem Anna Dymna karierę filmową zawdzięcza również umiejętnościom, co udowodniła dobitnie w Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny oraz wielu późniejszych rolach, takich jak chociażby niedawna kreacja w Excentrykach Janusza Majewskiego, nagradzanych często prestiżowymi nagrodami i nominacjami. Z biegiem lat, gdy powoli przestawała być młodą i piękna kusicielką, aktorka bynajmniej nie popadła w zapomnienie, ale regularnie udowadnia swój talent kolejnymi mocnymi występami, co w kontekście żeńskiego aktorstwa jest pewnym wyznacznikiem zawodowej werwy i predyspozycji. Anna Dymna stała się także rozpoznawalna w mediach dzięki swojej działalności dobroczynnej, zasługując zdecydowanie na status gwiazdy tak na ekranie, jak i poza nim. [Tomasz Raczkowski]

2. Agata Kulesza

Niekwestionowana królowa wśród współczesnych polskich aktorek. Podejrzewam, że jedyny powód, dla którego nie zajęła pierwszego miejsca jest taki, że Krystyna Janda zaczęła karierę znacznie wcześniej i miała okazję pojawiać się w najważniejszych filmach ery PRL-u. Można przypuszczać, że gdybyśmy ten plebiscyt powtórzyli za 10-15 lat, Agata Kulesza zamieniłaby się miejscami ze swoją starszą koleżanką po fachu. Po tym, jak zagrała w Idzie, pojawiały się nieśmiałe głosy o nominacji do Oscara i choć były to rzeczywiście pobożne życzenia, to wszelkie superlatywy w kontekście roli Kuleszy były jak najbardziej uzasadnione.

W zasadzie w każdym swoim występie błyszczy i imponuje – zarówno w traumatyzującej, porażającej emocjonalnie tytułowej roli w Róży, jak i w pozornie nieistotnych epizodach, takich jak ten w Zimnej wojnie. Kulesza ma w sobie klasę dawnych diw czarnego kryminału (może dlatego tak dobrze wypada w czerni i bieli?), a jednocześnie doskonale czuje współczesne kino, o czym przekonuje np. wybitna moim zdaniem kreacja w niedocenianym Pewnego razu w listopadzie Andrzeja Jakimowskiego.

Jeśli więc ktoś nazwałby Agatę Kuleszę najlepszą spośród obecnie aktywnych w kinie aktorek (umówmy się, Krystyna Janda to od lat już bardziej teatr), naprawdę trudno byłoby znaleźć argumenty przeciwko tej tezie. [Dawid Myśliwiec]

1. Krystyna Janda

Pierwsze miejsce nie może dziwić. Krystyna Janda rolami w Człowieku z marmuru i Przesłuchaniu (aktorska Złota Palma w Cannes) postawiła sobie prawdziwy pomnik. Nasza zwyciężczyni debiutem u Wajdy przebojowo wkroczyła do polskiego kina, hipnotyzując swoją dynamiką i spontanicznością. Zaangażowaniem tak autentycznym, że zacierającym granicę między fikcją a dokumentem. Niewielu polskich aktorów może pochwalić się choćby porównywalną charyzmą.

Krystyna Janda w swoich rolach nad delikatność i niedopowiedzenie wyżej stawia wymowność gestów, zadziorny krok i ekspresyjną mimikę (oczywiście nieraz, choćby w Tataraku, przełamała swoje aktorskie emploi). Janda bezbłędnie oddaje charakterologiczny rys swoich bohaterek. Często o coś walczących i oddanych sprawie, rzuconych w wir zdarzeń i wyzwań. Między innymi dlatego tak wielu widzów się z nią utożsamiało. Po prawie pięciu dekadach kariery w Polsce i za granicą (oscarowy Mefisto Istvána Szabó) pozycja Krystyny Jandy stała się absolutnie niepodważalna. [Maciej Niedźwiedzki]