Sezon na dobre występy. Aktorzy, którzy zagrali kilka ŚWIETNYCH RÓL w TYM SAMYM ROKU

Jeden rok. Kilka ról. Ten sam aktor.

Podobnie jak w przypadku piłkarza, który w jednym meczu potrafi strzelić nawet kilka bramek, tak aktor w jednym sezonie jest w stanie odnotować więcej niż jedną rolę w dwóch osobnych filmach. Niekiedy wiąże się to z kursowaniem z jednego planu na drugi, lecz częściej zdjęcia trwają w innym okresie, na przykład rok przed oficjalną premierą. Sukces tym bardziej okazuje się podwójny, jeśli kreacje są dobre czy głośne, a dzieła stoją na co najmniej przyzwoitym poziomie. Sztuką zaś jest zdobycie dwukrotnej nominacji do Oscara w tym samym roku, o zdobyciu nagrody już nie wspominając.

Takim przypadkiem jest niedawna podwójna nominacja do Oscara dla Scarlett Johansson (Jojo Rabbit, Historia małżeńska) pomimo braku zwycięstwa. Poniżej kilka z wielu przykładów tego i podobnego stanu rzeczy.

UWAGA NA SPOILERY!

Kevin Spacey

1995 r. (Podejrzani, Siedem)

Był obiecującym epizodystą czekającym na swoją szansę. Awans do aktorskiej pierwszej ligi nadszedł w połowie lat 90. za sprawą ról drugoplanowych, lecz zdecydowanie kluczowych. Jeszcze przed występem u Finchera i Singera Spacey znalazł się na planie Epidemii Wolfganga Petersena w otoczeniu takich gwiazd jak Dustin Hoffman. Morgan Freeman czy Donald Sutherland. Z tym drugim stanął niebawem przed kamerą w słynnym Siedem, co okazało się przepustką do prawdziwej sławy i uznania. W tym samym roku światło dzienne ujrzał film Podejrzani, za który Spacey został uhonorowany pierwszą Nagrodą Akademii w swojej karierze. Zarówno w jednej, jak i drugiej produkcji aktor wykreował zbliżone postacie: geniuszy zbrodni, którzy wyprowadzają na manowce bohaterów i widzów, dowodząc, że diabeł tkwi w szczegółach.

W filmie Finchera jako John Doe, anonimowy, fanatyczny zabójca, pojawia się w kulminacyjnych scenach, zaś nazwisko odtwórcy zostaje ukazane dopiero przy napisach końcowych. U Singera wierzymy, że jest niepozornym gangsterem i ofermą – aż do finału, gdzie wychodzi na jaw, kim jest w rzeczywistości: królem przestępczego świata. Obecnie Spacey walczy o swoje dobre imię, żeby przywrócić swoją aktorską renomę i reputację sprzed lat. Niektórzy uważają, że maskował się przez całą swoją karierę, a role takie jak w Siedem czy Podejrzanych okazały się odbiciem jego prawdziwej natury.

Michael Douglas

• 1987 r. (Fatalne zauroczenie, Wall Street)

• 1989 r. (Czarny deszcz, Wojna państwa Rose)

Potomek Kirka Douglasa, aktor, producent ze smykałką do filmowych interesów, znany z ról postaci inteligentnych, lecz o podwójnej moralności i standardach – Michael Douglas nie miał większych problemów ze wspinaniem się na szczyt hollywoodzkiej drabiny. Po roli sympatycznego awanturnika i łowcy przygód w filmie Miłość, szmaragd i krokodyl, a także kontynuacji losów Jacka Coltona i jego ukochanej pisarki w Klejnocie Nilu Douglas nie musiał długo czekać na role ambitniejsze, te z prawdziwego zdarzenia.

W 1987 roku jako chytry i przebiegły rekin finansjery, Gordon Gekko, pojawił się w Wall Street, odbierając Oscara za najlepszą rolę pierwszego planu. Natomiast Fatalne zauroczenie było co prawda popisem Glenn Close, jednak Douglas nie dał się zepchnąć w cień jako nękany przez nieobliczalną kochankę niewierny mąż. Ten rodzaj roli namaścił go na dłuższy czas, czego najsłynniejszym przykładem jest oczywiście thriller erotyczny wszech czasów – Nagi instynkt Paula Verhoevena.

Przed końcem lat 80. Douglas już jako gwiazdor zagrał również dwie dobre role o innym profilu i gatunku: w tragikomedii Wojna państwa Rose, ponownie z Kathleen Turner jako mąż walczący ze swoją byłą żoną o wspólną posiadłość, a także w sensacyjnym Czarnym deszczu Ridleya Scotta, gdzie aktor przywdział skórzaną kurtkę, zapuścił włosy i wsiadając na motocykl, stał się twardym gliniarzem w konfrontacji z japońskim gangsterem.

Mickey Rourke

• 1987 r. (Harry Angel, Ćma barowa, Modlitwa za umierającego)

To był jego czas. Po powodzeniu filmu Dziewięć i pół tygodnia Mickey Rourke został okrzyknięty męskim symbolem seksu.

Jako tajemniczy, elegancki adorator z dość specyficznymi, erotycznymi zachciankami czarował i uwodził nie tylko Kim Basinger. Rok później aktor poszedł za ciosem, grając trzy bardziej wymagające role w tym okresie, tyle że znacznie mniej schludne i wygładzone. Aktor zatłuścił włosy, zapuścił niedbały zarost i w dreszczowcu neo-noir Alana Parkera został prywatnym detektywem o wyglądzie męta prowadzącym diabelskie dochodzenie. W Ćmie barowej natomiast jako alter ego Charlesa Bukowskiego, niechlujnego literata puszczającego gazy i niewylewającego za kołnierz potrafił mimo tego zjednać sobie sympatię widza.

W obu tych filmach Rourke pokazał szczytową formę aktorską. Mniej znana, właściwie niekomercyjna rola irlandzkiego terrorysty przechodzącego nawrócenie w Modlitwie za umierających także zasługuje na uwagę.

Kevin Costner

• 1987 r. (Bez wyjścia, Nietykalni)

• 1991 r. (JFK, Robin Hood: Książę złodziei)

Znowu 1987 rok na tapecie, ale tym razem w centrum zainteresowania Kevin Costner, który w obrazie Rogera Donaldsona prezentował się nienagannie w mundurze, romansując w taksówce z Sean Young, a następnie musiał gorączkowo grać na zwłokę i nie pozwolić się wrobić w zabójstwo swojej kochanki. W tym samym roku na ekranach ukazał się obraz Briana De Palmy Nietykalni z Costnerem w roli protagonisty, Elliota Nessa, dążącego do przerwania bezkarności Ala Capone. W obu produkcjach aktor współpracował z bardziej doświadczonymi kolegami po fachu, jednak świeżość i wdzięk Costnera pozwoliły mu zabłysnąć i przyćmić swoje ewentualne wówczas niedostatki warsztatowe.

W 1991 roku twórca Tańczącego z wilkami wkracza jako bożyszcze i ulubieniec Hollywoodu, główny gwiazdor i twarz firmująca dwa hity. W dramacie politycznym JFK Costner jawi się jako poważny i zaangażowany w śledztwo prokurator okręgowy usiłujący odkryć prawdę o zamachu na prezydenta Johna Kennedy’ego. Inne oblicze w odmiennej konwencji luzu i rycerskiego uroku pokazał w roli słynnego banity, który zabiera bogatym i rozdaje biednym w chyba nadal najbardziej widowiskowej i udanej wersji Robin Hooda.

Rutger Hauer

• 1985 r. (Zaklęta w sokoła, Ciało i krew)

Zanim Holender stał się maniakalnym mordercą na autostradzie w niezapomnianym Autostopowiczu, rok wcześniej ozdobił dwa historyczne freski.

Zarówno u Donnera, jak i Verhoevena Hauer wcielił się w rycerzy w głównej roli, jednak o różnicach pomiędzy tymi obrazami aktor sam opowiedział podczas wywiadu dla magazynu Film udzielonego w Polsce w czasie, kiedy przyjechał do naszego kraju, żeby zagrać w niezbyt udanym Aniele śmierci. Odtwórca Roya Batty’ego wyjaśnił, że wziął udział w dwóch autorskich, odmiennych wizjach dla równowagi.

Ciało i krew prezentuje epokę średniowiecza, pełną gwałtu i przemocy, a Hauer gra cynicznego najemnika stojącego na czele rozbójników, szukającego zemsty na swoim byłym władcy. Jego Martin dopuszcza się napaści i grabieży, wydaje się zepsutym łotrem, z czasem okazuje się dość złożoną postacią z nie do końca jasnymi motywacjami. Zaklęta w sokoła przedstawia inną, bardziej baśniową atmosferę w stylu fantasy, a Holender pojawia się jako dzielny i szlachetny rycerz chcący zdjąć klątwę z siebie i swojej ukochanej. W obu wydaniach Hauer potrafił zmagnetyzować swoim stylem gry, charyzmą i prezencją.

Robert De Niro

• 1987 r. (Harry Angel, Nietykalni)

• 1990 r. (Przebudzenia, Chłopcy z ferajny, Stanley i Iris)

• 1995 r. (Kasyno, Gorączka)

Wzorzec aktorskiego kamuflażu i perfekcji musiał się znaleźć w tym zestawieniu. W 1987 roku zagrał u boku Mickeya Rourke we wspomnianym już obrazie Alana Parkera Harry Angel jako dystyngowany zleceniodawca okazujący się samym diabłem. Rola pierwotnie planowana dla Marlona Brando została powierzona jednak De Niro, a właściwie to on wyraził zgodę, przejmując ją tylko z powodu jednej sceny, bez ujawnienia, o jaką sekwencję z filmu chodzi. Z kolei w także wspomnianych Nietykalnych De Palmy aktor ponownie zmienił swój wygląd, dla dobra roli upodabniając się do legendarnego Ala Capone. Trzy lata później na ekrany zagościły trzy filmy z udziałem De Niro: mafijny szlagier Martina Scorsese, medyczny dramat Penny Marshall oraz subtelny romans Martina Ritta. Aktor gładko przeszedł z roli mafiosa do chorego na kakofonię, aż po postać zakochanego analfabety. W 1995 roku De Niro ponownie gra w więcej niż jednym, mocnym tytule, co nie przechodzi bez echa: w Gorączce jest zawodowym złodziejem z kodeksem honorowym, w Kasynie właścicielem domu gry na usługach mafii w mieście hazardu.

Jack Nicholson

• 1975 r. (Lot nad kukułczym gniazdem, Zawód: reporter)

• 1987 r. (Czarownice z Eastwick, Chwasty)

• 1992 r. (Ludzie honoru, Hoffa)

Kolejny gigant ekranu, który praktycznie mógł zagrać każdy typ bohatera i antybohatera.

U Formana był niesfornym zawadiaką i symulantem w zakładzie psychiatrycznym, próbującym zbuntować innych pacjentów przeciw systemowi. Wyróżniony pierwszym Oscarem Nicholson obdarzył swoją postać energią i witalnością, z kolei u Antonioniego pokazał drugą stronę swojego stylu gry. Jako David Locke również usiłował dokonać przewrotu na znak protestu i niezgody na sztywne i ograniczające ramy. Jednak w tym przypadku za pomocą minimalistycznych, stonowanych środków, entuzjazm i wigor Nicholsona zdają się wygasać, a żywotność usychać.

Całkowite różnice są dostrzegalne w rolach z 1987 roku, u George’a Millera jest przecież uwodzicielskim diabłem przerywającym rutynę trzem mieszkankom niewielkiej mieściny, zaś w Chwastach wciela się we włóczęgę i koczownika, na którym ciążą dramatyczne zdarzenia z przeszłości. 1992 rok to kolejne dwa udane i odmienne występy, w Ludziach honoru jako twardogłowy i nikczemny pułkownik Jessep oraz w Hoffie, gdzie w tytułowej roli ze względu na charakterystykę szczęki jest niemal nie do rozpoznania przez pierwsze minuty filmu.

Richard Gere

• 1990 r. (Sprawy wewnętrzne, Pretty Woman)

Po roli łajdackiego gliniarza w policyjnym thrillerze Mike’a Figgisa Richard Gere spotkał się z nieprzyjemnymi incydentami, takimi jak groźba pobicia.

Jednak miesiąc później, już w marcu, przyszedł czas premiery prawdopodobnie najbardziej popularnej komedii romantycznej w kinie. Gere jako książę z bajki odmieniający życie spontanicznej i uroczej prostytutki o twarzy Julii Roberts zatarł tamto (pomimo jednak lepszej i ciekawszej roli) wrażenie i odbudował swoją pozycję gwiazdora i ulubieńca kobiet.

Dennis Hopper

• 1986 r. (Blue Velvet, Mistrzowski rzut, W zakolu rzeki)

Po problemach z używkami i z niezbyt satysfakcjonującymi propozycjami filmowymi Dennis Hopper przeszedł w 1986 roku aktorską reinkarnację. Z pomocą przyszedł David Lynch, obsadzając twórcę Swobodnego jeźdźca w roli sadystycznego Franka Bootha, jednego z najbardziej negatywnych sylwetek światowego ekranu. Hopper zagrał go momentami tak, jakby był pod wpływem środków odurzających wzmagających agresję. Dla przeciwwagi w tym samym okresie można było obejrzeć aktora w zupełnie innej roli, byłego trenera koszykówki borykającego się z alkoholizmem w Mistrzowskim rzucie (nominacja do Oscara), a cechy obu ról były zauważalne w obrazie W zakolu rzeki, w którym Hopper odegrał dziwaka z marginesu społecznego. Był jeszcze udział w kolejnej odsłonie Teksańskiej masakry piłą mechaniczną, lecz nie przysłużył się on specjalnie karierze Hoppera.

Harvey Keitel

1992 r. (Zły porucznik, Wściekłe psy)

Amerykanin z polskimi korzeniami nigdy nie należał do aktorów mało aktywnych. W jednym roku potrafił zagrać nawet cztery role. 1992 rok był dla niego przełomowy, Keitel stał się w końcu szanowanym odtwórcą pierwszoplanowych ról. Nie licząc Zakonnicy w przebraniu, gdzie gwiazdą była oczywiście Whoopi Goldberg, a Keitel pełnił funkcję głównego antagonisty. Ale nawet po Złym poruczniku i Wściekłych psach, kiedy wreszcie przedarł się w pełni zasłużenie do elit Hollywoodu, nie odmawiał przecież gościnnych, drobnych epizodów. U Ferrary zagrał po dzień dzisiejszy najlepszą rolę w swoim dorobku, aby następnie wspomóc Tarantino, wówczas w jego drodze na szczyt sławy, w obiecującym, debiutanckim projekcie pojawiając się w dwóch rolach: producenta i odtwórcy głównej postaci, czyli przestępcy z grupy rabunkowej posiadającego jako jedyny zasady moralne i wartości.

Al Pacino

• 1992 r. (Glengarry Glen Ross, Zapach kobiety)

• 1997 r. (Donnie Brasco, Adwokat diabła)

Długo musiał czekać aktor takiej rangi jak Al Pacino na swojego pierwszego i nadal jedynego Oscara. Fakt, miał sporą pauzę w latach 80., powrócił pod koniec dekady w dobrej formie, natomiast w 1992 przeżył swoją drugą aktorską młodość, zdobywając dwie nominacje do Oscara – za pierwszoplanową i drugoplanową rolę. Jak wiadomo, jego wykonanie Franka Slade’a, zgorzkniałego i niewidomego pułkownika w stanie spoczynku, było warte odebrania statuetki. W obrazie na podstawie sztuki Davida Mameta o rywalizacji agentów nieruchomości Pacino pokazał inne wcielenie, skutecznego manipulanta z bujną czupryną, giętkim językiem i widoczną opalenizną.

W 1997 roku doskonały aktor powraca dwukrotnie na duży ekran jako mentor gwiazd młodszego pokolenia. W sensacyjnym Donniem Brasco jest podstarzałym cynglem, który bierze pod skrzydła młodego pasera (Johnny Depp), nie wiedząc, że jest on policyjną wtyczką. W dreszczowcu Adwokat diabła staje się opiekunem Keanu Reevesa jako zdolnego prawnika, a w rezultacie okazuje się wcieleniem szatana planującego zawładnąć duszą swojego ucznia i całym światem.

Gene Hackman

• 1995 r. (Karmazynowy przypływ, Szybcy i martwi, Dorwać małego)

Zanim przeszedł na zasłużoną emeryturę, należał do najbardziej pracowitych aktorów, który rzadko odrzucał propozycję roli. I nawet kiedy film z jego udziałem nie był najlepszej jakości, to sam Hackman był fundamentem produkcji i wnosił wiele już samą swoją osobą.

Po sukcesie Bez przebaczenia i zdobyciu drugiego Oscara aktor mógł liczyć na jeszcze więcej ofert. I nadal nie przebierał za bardzo w scenariuszach. W 1995 roku zagrał w trzech filmowych, choć zdecydowanie komercyjnych przebojach kinowych. Najpierw pojawił się film Tony’ego Scotta o konflikcie dwóch dowódców łodzi podwodnej. Hackman zagrał stanowczego i twardego kapitana Ramseya, któremu w kwestii interpretacji rozkazu przeciwstawia się jego zastępca grany przez Denzela Washingtona.

W efektownym, lecz umownym konwencjonalnie westernie Sama Raimiego był przeciwnikiem Sharon Stone jako despotyczny szeryf organizujący turniej dla rewolwerowców. W obu filmach Hackman udowodnił, że jest wiarygodnym zawodowcem, a jego postacie budziły respekt. W Dorwać małego aktor pozwolił sobie na luz i dystans, przekonując, że i w wydaniu komediowym radzi sobie całkiem zgrabnie.

Tom Cruise

• 1996 r. (Jerry Maguire, Mission Impossible)

• 1999 r. (Oczy szeroko zamknięte, Magnolia)

Co prawda Tom Cruise już wcześniej dał się poznać jako aktor potrafiący zagrać w dwóch filmach sezonu.

W 1986 roku stał się idolem młodzieży dzięki roli w Top Gun, a w tym samym roku ukazał się również Kolor pieniędzy, gdzie Cruise grał adepta doświadczonego mistrza bilardu (Oscar dla Paula Newmana). Rok później ponownie zagrał (docenioną przez widzów i krytykę postać brata autysty) u boku laureata Nagrody Akademii, czyli Dustina Hoffmana, w Rain Manie, ale w Koktajlu był już na pierwszym planie, chociaż nie zyskał takiego uznania, jakiego mógł oczekiwać. Lata 90. umocniły pozycję aktora jako jednego z najpopularniejszych gwiazd filmu.

W 1996 roku pojawiły się dwa dzieła, w których gwiazdor zagrał agentów. Jednak z tą różnicą, że jego bohater filmu Crowe jest agentem sportowym, który traci intratną posadę i dobre imię, w zamian ucząc się miłości i przyjaźni. Mission: Impossible Briana De Palmy staje się początkiem cyklu przygód Ethana Hunta, agenta specjalnego od zadań niewykonalnych. Koniec dekady przynosi role bardziej pogłębione psychologiczne, gdzie Cruise nie szafuje swoją gwiazdorską i nieco pozerską manierą. Skupione i wyważone aktorstwo pokazuje pod okiem Kubricka w Oczach szeroko zamkniętych, natomiast żeby pozyskać aktora do roli egoistycznego i cynicznego prezentera w Magnolii, Paul Thomas Anderson odwiedził plan legendarnego reżysera jego ostatniego filmu.

Leonardo DiCaprio

• 1993 r. (Co gryzie Gilberta Grape’a, Chłopięcy świat)

• 2010 r. (Wyspa tajemnic, Incepcja)

Zanim stał się Jackiem z Titanica, był uważany za klejnocik. Po przeboju Camerona został nazwany niedoszlifowanym diamentem. Teraz po licznych rolach u Scorsesego i Tarantina jest brylantem fabryki snów. Ukształtowany aktor typowany na następcę Nicholsona, De Niro czy Pacino. Już jako 19-latek pokazał swój niewątpliwy potencjał i nieprzeciętne możliwości przed kamerą. Jako upośledzony umysłowo, sprawiający kłopoty i będącym nierzadko utrapieniem dla swojego brata chłopak w filmie Co gryzie Gilberta Grape’a przekonał chyba każdego swoim autentyzmem i talentem.

W tym samym roku światło dzienne ujrzał Chłopięcy świat, gdzie DiCaprio jako Tobias Wolff w wieku nastoletnim, stawiający opór apodyktycznego ojczymowi (Robert De Niro), znowu ujawnił duże zdolności aktorskie. Było jasne, że przed nim kariera przez duże K. Po sukcesie Titanica aktor postanowił zrzucić łatkę ładnego chłopca z tonącego statku. Dojrzewał aktorsko, pracował ciężko i wytrwale, współpracując z wielkimi nazwiskami po obu stronach kamery. W 2010 roku kolejny raz zdobył angaż do filmu Martina Scorsese w zagadkowym thrillerze Wyspa tajemnic, w jednej ze swoich ciekawszych ról, tj.

agenta próbującego wyjaśnić zabójstwa i zaginięcia w zakładzie dla obłąkanych. W tym samym roku na ekrany wszedł immersyjny thriller Christophera Nolana Incepcja, gdzie bohater DiCaprio wkracza w cudze sny, żeby zdobyć istotne informacje dla swojego klienta. W obu filmach ważnym elementem fabuły okazuje się motyw ekranowej żony głównego bohatera.

Joe Pesci

• 1990 r. (Chłopcy z ferajny, Kevin sam w domu)

Wybuchowy, narwany gangster z obrazu Martina Scorsese, który szybko przechodzi od słów do czynów (Oscar za drugi plan) i równie nieopanowany, ale zdecydowanie zabawniejszy rabuś z klasycznej komedii familijnej, także zasługują chociaż na małą wzmiankę w tym tekście.

Zawsze miałem dziwne wyobrażenia na temat tego, jak dana postać z filmu odnalazłaby się w świecie innego dzieła. Tak jest w tym przypadku, jeden rok, a tak różne gatunki filmowe, w których Pesci zagrał dwie najbardziej kojarzone role w swoich dorobku, zapewniając, że w rasowym kinie gangsterskim i komediowym czuje się (może jeszcze wróci na ekrany) jak ryba w wodzie.

Sigourney Weaver

• 1988 r. (Pracująca dziewczyna, Goryle we mgle)

Nie można pominąć przynajmniej jednej aktorki w tym zestawieniu. Zastanawiałem się nad Michelle Pfeiffer i 1992 rokiem, w którym zagrała w Powrocie Batmana i Polu miłości, jednak mój wybór padł na odtwórczynię roli Ellen Ripley.

Po nominacji do Oscara za drugą część Obcego Weaver niebawem ponownie stanęła przed szansą odebrania statuetki, i to w tym samym roku za główną rolę w Gorylach we mgle i za drugi plan w Pracującej dziewczynie. W pierwszej produkcji aktorka stworzyła postać w swoim stylu: kobiety odważnej i zdeterminowanej, działającej w słuszniej sprawie i niepoddającej się przeciwnościom i naciskom. U Nicholsa stała się obdarzoną seksapilem, lecz jednocześnie wyniosłą kierowniczką. Najważniejszy jest jednak fakt, że pierwszy raz w historii aktorce nominowanej dwukrotnie do Oscara nie udało się zwyciężyć podczas jednej ceremonii.