OTCHŁAŃ. Wersja reżyserska

KILKA SŁÓW TYTUŁEM WSTĘPU

James Cameron darzy chyba bohaterów swoich filmów dużym uczuciem, gdyż wypuścił wersje reżyserskie aż trzech swoich filmów, wszystkie trzy wydłużając o kilkanaście minut – dzięki czemu także i my możemy spędzić więcej czasu z bohaterami Aliens, Terminatora 2 i opisywanego tu właśnie The Abyss. The Abyss jest jednak jedynym filmem w tym zestawie, którego wersja reżyserska zupełnie zmienia wydźwięk i przesłanie całości. Jako ciekawostkę należy dodać, że w wersji reżyserskiej (nazywanej częściej „Wersją Specjalną”) dodano bądź rozbudowano aż 36 (!) scen, a także dodano na początku filmu sentencję z Nietzshego, a na końcu dedykację.

Film został w sumie wydłużony o mniej więcej 28 minut!

• SCENY DODANE/ROZSZERZONE

Wersja rozszerzona rozpoczyna się cytatem z Nietzschego, którego to cytatu nie było w wersji kinowej.

[Czas: 6 – 7 minuta]
Dodano krótki dialog między obsługą radia na statku „Explorer”. Dialog tyczy się żony Buda, a dokładnie tego, że „Bud będzie musiał dać jej zastrzyk usypiający” – już tu mamy wzmiankę o ostrym temperamencie Pani Lindsey Brigman.

[Czas: 8:00 – 10:15]
Bud nieco dłużej rozmawia przez telefon; mówi, że jest spokojny, po czym wrzeszczy do słuchawki „WHAT!?”. Widzimy też załogę platformy podczas pracy w wodzie, która to praca zostaje przerwana – załoga zostaje zwołana na pokład, gdzie Bud ogłasza, że platforma na prośbę rządu musi zostać przesunięta.

[Czas: 14:35 – 15:18]
Bud przez chwilę rozmawia (drogą radiową) z zasypiającą ze zmęczenia Nocką.

[Czas: 15:27 – 16:00]
Nocka, Bud i Hippy z nudów śpiewają sobie piosenkę 😉

[Czas: 19:31 – 19:54]
Nieznacznie wydłużono rozmowę Buda, Lindsey i Hippy’ego. W czasie, gdy nadchodzi komunikat o stumetrowym wzniesieniu na dnie, Bud dyskutuje z Lindsey na temat jej zejścia na platformę, co uważa za głupotę z jej strony.

[Czas: 20:55 – 22:32]
Kolejna, tym razem bardzo ostra kłótnia między Budem a Lindsey. Kłótnia ma miejsce w kajucie, a obraca się wokół tematu nowego faceta Lindsey, z którego bogactwa i elegancji nabija się Bud. Poruszony zostaje też temat rozwodu, którego „małżonkowie” jeszcze nie dostali, oraz obrączek (Lindsey swojej nie nosi). W końcu Lindsey wybucha złością, wygania Buda z kajuty i krzyczy za nim, że skoro jest taki mądry, to powinien mieć własny Talk Show: „Porady dla zakochanych z głębokości 300 sążni” 😉

[Czas: 23:48 – 24:10]
Porucznik Coffey zanim wstanie i przywoła do porządku Hippy’ego, jeszcze przez chwilę, spokojnie (na siedząco) tłumaczy, że w razie niebezpieczeństwa podczas nurkowania będą mogli zawrócić. Hippy jeszcze chwilę „cwaniakuje”, w końcu Bud go przekonuje, aby się uspokoił.

[Czas: 24:26 – 25:29]
Po przemowie Coffeya, dodano jeszcze krótkie, aczkolwiek wymowne spojrzenie Lindsey. Tuż przed zejściem do wody Bud dyskutuje z Coffeyem na temat kondycji swoich ludzi, którzy „ciągną na paskudnej kawie i czterech godzinach snu”. Bud ma też pretensję do Coffeya o to, że ten nie pyta go o zdanie. Bud prosi Coffeya o nieco łagodniejsze podejście do pracowników platformy. Coffey odmawia i kończy rozmowę słowami: „Przygotuj swoich ludzi do nurkowania!”. W szatni Bud rozmawia przez chwilę z Finlerem. Rozmowa jest krótka – Finler stwierdza, że Komandosi nie mają poczucia humoru i pyta Buda, czy ten wie, że ma niebieską rękę (po wyławianiu obrączki z kibla). Bud nakazuje Finlerowi zamknąć się i zakładać sprzęt 😉

[Czas: 29:52 – 30:30]
Dodano kilka ujęć nurków otwierających włazy, Coffeya na platformie oraz Hippy’ego, który wpuszcza sondę z kamerą do wnętrza wraku.

[Czas: 31:08 – 31:35]
Dodano fragment rozmowy między Lindsey a Coffeyem, gdzie Lindsey stwierdza, że ładunki atomowe, o których mówi Coffey to III wojna światowa w puszce. Widzimy też, jak podskakuje licznik Gigera, widok z kamery zamontowanej na sondzie oraz wejście nurków do środka wraku.

[Czas: 31:50 – 32:09]
Symbolicznie wydłużono sekwencję, w której pojazdy przepływają obok wraku okrętu podwodnego. Widzimy przód okrętu zmiażdżony uderzeniem o dno.

[Czas: 35:39 – 35:56]
Coffey odnajduje zwłoki Kapitana, a przy nim klucze do zbrojowni z głowicami nuklearnymi.

[Czas: 36:24 – 36:51]
Dodano krótkie ujęcie, jak Bud i Jamer nurkują w kierunku włazu. Tuż po tym dodanym ujęciu widzimy moment otwarcia włazu znany z wersji kinowej.

[Czas: 36:51 – 37:00]
Tuż przed tym dodanym fragmentem widzimy przez kilka sekund ujęcie otwieranego włazu, znane z wersji kinowej, po czym mamy dodane kilka sekund nowego materiału – Bud i Jamer wchodzący do pomieszczenia.

[Czas: 44:20 – 44:28]
Bohaterowie oglądają w TV wiadomości. Dziennikarz mówi o firmie Benthic Petroleum (której pracownikami są nasi bohaterowie), a Finler krzyczy do telewizora: „Chcemy nazwisk!”.

[Czas: 46:20 – 47:14]
Na tych dodanych ujęciach Komandosi z pomocą pojazdu FlatBed otwierają luk pocisku (w celu wyjęcia głowicy nuklearnej), a załoga platformy ogląda TV i dowiaduje się o coraz bardziej zaostrzającej się sytuacji między USA a ZSRR i dziwnych incydentach na morzu z udziałem okrętów wojennych obu stron.

[Czas: 47:47 – 48:25]
Bohaterowie ponownie oglądają wiadomości TV. Wszystkie stacje mówią tylko o jednym: sytuacja na świecie zdaje się być napięta do granic możliwości. Siły USA i NATO postawione zostały w stan najwyższej gotowości. Wojna nuklearna między ZSRR a USA wisi w powietrzu. W tej dodanej sekwencji widzimy również uliczną sondę wśród mieszkańców USA – mówią o strachu i bezsilności wobec nadchodzącego zagrożenia (wojny).

[Czas: 55:56 – 56:14]
Do sekwencji, w której platforma ciągnięta przez resztki dźwigu osuwa się ze zbocza dodano sceny pożaru na pokładzie. Lindsey w masce i z butlą przedziera się przez ogień i ratuje jednego z Komandosów przygniecionego przez stalową konstrukcję.

[Czas: 59:14 – 1:00:04]
Rozszerzono rozmowę między Budem a Finlerem, który marzy o powrocie na powierzchnię, do żony. Bud rusza w głąb platformy, a Finler kontynuuje wysyłanie sygnału MAYDAY.

[Czas: 1:02:05 – 1:03:17]
Bud, Nocka i Hippy oglądają na monitorach straty po wypadku: zniszczonego KAB3 oraz martwych przyjaciół. Bud oglądając na ekranie martwych towarzyszy wymienia imię Finler… co jest oczywistą nieścisłością, gdyż kilka minut wcześniej (a już po wypadku) z Finlerem rozmawiał 😉

[Czas: 1:04:00 – 1:05:00]
Bud rozmawia z Nocką o Lindsey. Opowiada jak się poznali, będąc przez 2 miesiące na jednym statku. Wzięli ślub, gdyż żonaci dostawali kajutę a nie prycze, a rozstali się, bo Lindsey awansowała. Jak jednak stwierdza Bud, Lindsey nie zostawiła go, tylko to on został z tyłu.

[Czas: 1:12:31 – 1:14:25]
Kolejna ostra dyskusja między Coffeyem a naszymi bohaterami. Coffey rozkazuje czuwać całą noc przy sonarze, na wypadek „powrotu tego rosyjskiego okrętu podwodnego”, na co Lindsey odpowiada mu, że „to coś” mieszka w wąwozie kilka mil stąd i na pewno nie mówi po rosyjsku. Nocka każe się Coffeyowi wypchać, a Cat stanowczo oświadcza mu, że załoga platformy nie jest pod jego rozkazami. Sytuację uspokaja nieco Bud, który prosi Cata o objęcie pierwszej wachty przy sonarze. Widać wyraźnie, że Coffey coraz mniej panuje nad sytuacją i nad sobą.

[Czas: 1:19:00 – 1:19:38]
W tym miejscu dodano króciutkie ujęcie – Coffey patrzący przez szybę.

[Czas: 1:20:33 – 1:20:57]
Lindsey częstuje herbatą (czy kawą) Komandosa, którego uratowała podczas pożaru. Ten mówi: „Dzięki”.

[Czas: 1:29:08 – 1:29:50]
Hippy ukradkiem zagląda do kajuty Komandosów, gdzie zastaje pusty stół, na którym wcześniej leżała głowica nuklearna. Po chwili widzimy Coffeya, który, dźwigając głowicę na rękach, samotnie przemierza korytarz.

[Czas: 1:29:59 – 1:30:22]
Bud rozmawia z załogą (w tym z Finlerem 😉 o tym, skąd mogli przybyć „Obcy. Powstaje teoria, że musieli przybyć z miejsca o warunkach podobnych do tych, jakie panują głęboko w oceanie.

[Czas: 2:09:25 – 2:09:40]
Do sekwencji zejścia Buda na dno oceanu, dodano nieco… humoru. Lindsey, która wciąż do Buda mówi, nagle stwierdza, że za dużo gada. Na co Bud odpisuje jej: „Zawsze dużo gadałaś”. Załoga przyjmuje ten tekst z uśmiechem, a Lindsey przytakująco kiwa głową.

[Czas: 2:10:02 – 2:10:29]
Bud pisze, że sygnał słabnie. Załoga błyskawicznie wyłącza wszystkie urządzenia pobierające prąd, a Nocka każe przepuszczać sygnał od Buda przez procesor cyfrowy. W tym czasie Lindsey woła do Buda przez mikrofon, że ciągle jest przy nim i razem z nim.

[Czas: 2:12:26 – 2:13:18]
Bud zaczyna niewyraźnie pisać, kontakt z nim niemalże się urywa. Wtedy Lindsey zaczyna przypominać mu o „dwóch świeczkach w ciemności” – ich wspólnym wieczorze sprzed lat. Gdy w pokoju zgasło światło, Lindsey zapaliła świeczkę i powiedziała, że ta świeczka jest jak ona, samotna w ciemności życia. Po chwili Bud zrobił to samo i postawił swoją świeczkę obok, mówiąc: „Widzisz? To ja. Nie jesteś sama”.

[Czas: 2:23:05 – 2:28:18]
Obcy pokazują Budowi sceny z dzienników TV, mówiące o nadchodzącym konflikcie. Następnie widzimy dziennikarza, który z przerażeniem krzyczy do kamery oraz tłum ludzi, który ucieka przed czymś „strasznym”. W następnej kolejności obcy pokazują Budowi mnóstwo scen eksplozji termonuklearnych. Bud już rozumie, że „coś strasznego”, co zbliża się do lądu, to kara Obcych za bezmyślność ludzi, którzy na lewo i prawo wykorzystują broń jądrową. Bud pyta: „Ale dlaczego sądzicie, że oni naprawdę to zrobią? Na jakiej podstawie nas osądzacie?” – mając na myśli to, czemu Obcy są pewni tego, że ludzie rozwalą świat atomówkami.

W odpowiedzi Obcy puszczają Budowi krótki i treściwy film, który ukazuje najgorsze strony ludzkości: wojny, faszyzm, obozy pracy, bombardowania, rozstrzeliwania itp. Bud z pokorą (jakby wstydząc się za całą ludzkość) spuszcza głowę i przymyka oczy, jednak ogląda dalej, aby uszanować wolę Obcych. Teraz nadszedł czas na najważniejszą z dodanych sekwencji, czyli ogromne fale zbliżające się do lądów wszystkich kontynentów. Gdy już zdaje się, że za chwilę woda zaleje lądy i uciekających w przerażeniu ludzi, fale zatrzymują się! Ludzie przestają uciekać, patrząc ze zdziwieniem na ten „cud”. Po chwili fale zaczynają się cofać; ludzie wiwatują z radości.

Kamerzysta TV filmuje twarze będących jeszcze w szoku ludzi. Akcja wraca pod wodę, gdzie Bud pyta obcych, czemu „tego nie zrobili. W tym miejscu akcja filmu wraca do momentu znanego z wersji kinowej, gdzie Obcy pokazują Budowi komunikat, który napisał do Lindsey: „Wiedziałem, że to bilet w jedną stronę.

[Czas: 2:30:18 – 2:30:22]
Zanim Nocka i Hippy spostrzegą komunikat od Buda, przez chwilę rozmawiają o zatrzymanej fali przypływowej. Nocka żałuje, że przegapiła taki widok.

[Czas: 2:30:43 – 2:30:54]
W tym miejscu nie ma żadnej dodanej sceny…, ale jest scena ZMIENIONA. Widać wyraźnie, że jest to inne ujęcie, inna gra aktorska, inne kadrowanie. Szczególnie widać to po mimice Lindsey, ustawieniu Hippy’ego i sposobie, w jaki Cat podaje Lindsey „gruszkę od radia”. Scena wydłużyła się też o mniej więcej 5 sekund w porównaniu do tej, którą zastąpiła. Zmieniona scena pokazuje na twarzy Lindsey jeszcze chwilowy szok, zanim weźmie od Cata „gruszkę od radia” i powie do niej, że Bud znowu nadaje.

[Czas: 2:31:07 – 2:32:09]
Rozbudowano scenę, w której Bud pisze do załogi na platformie ostatni komunikat przed wynurzeniem. W wersji kinowej pisał tylko: „Mam nowych przyjaciół”. Tu znacznie rozbudowano pisemny monolog Buda. Bud przypomina, że Obcy wysłali „wiadomość” i retorycznie pyta, czy ci na górze ją otrzymali. Pisze też o tym, że „oni” są tu chyba od dawna, że nie lubią patrzeć, jak ludzie krzywdzą się nawzajem, jak tracą kontrolę nad bronią i że ludzkość musi wydorośleć – choć to tylko „sugestia” ze strony Obcych. Jeden z wojskowych robi kwaśną minę, a kapitan statku „Explorer” mówi mu: „Wygląda na to, chłopcy, że chyba wypadniecie z obiegu.

[Czas: 2:32:47 – 2:32:58]
W tym miejscu dodano ujęcia wnętrza platformy, rozświetlanego przez wznoszący się statek Obcych.

[Czas: 2:35:09 – 2:35:15]
Ostatnim dodanym do filmu ujęciem jest panorama statku Obcych z platformą, Explorerem i okrętami wojennymi „na pokładzie”.

• DEDYKACJA

Przed napisami końcowymi dodano dedykację. Film poświęcono jednemu z aktorów, który zginął w wypadku w 1989 roku.

• SCENY USUNIĘTE/ZMIENIONE

Lepiej tu zabrzmi zwrot scena „zamieniona”, gdyż na miejsce sceny usuniętej wstawiono scenę o tym samym wydźwięku, lecz ze zmienionym kadrowaniem oraz nieco inną grą aktorów. Tak wyglądała ta scena w pierwotnej wersji kinowej:

PODSUMOWANIE

W znakomitej większości rozbudowano sceny dialogowe, które miały lepiej ukazać konflikt między Budem i Lindsey oraz wzmocnić obraz ich rozpadającego się małżeństwa. Sceny dialogowe i kilka nowych dodanych ujęć miały też pomóc w podbudowaniu napięcia (wisząca groźba wojny nuklearnej na powierzchni) przed zmienionym finałem oraz przygotować „teren” pod zupełnie inny „obrót spraw. Wersja reżyserska to już nie film o spotkaniu bohaterów z kosmitami, tylko antywojenny manifest mający nieść głębokie przesłanie dla ludzkości. Można się sprzeczać, czy wersja reżyserska jest ciekawsza, czy tylko niepotrzebnie wprowadza dziwne rozwiązanie akcji.

Pewne jest jednak, że w obydwu wersjach kręgosłupem zakończenia była miłość. W wersji producenckiej uratowała jednak życie tylko Buda i ekipy; w wersji reżyserskiej życie tysięcy ludzi, którzy dzięki miłości Buda do Lindsey uniknęli zalania wielką falą wody. Wersja reżyserska ukazuje też zagrożenie nuklearne w znacznie szerszym kontekście, a spotkanie ludzi z kosmitami niemal jako sąd ostateczny. Dziwne jest jednak, że tak spektakularna (i zapewne droga w realizacji) scena, w której gigantyczne fale zbliżają się do lądów nie ujrzała światła dziennego już w wersji producenckiej. Może stwierdzono, że czysto przygodowa konwencja filmu zostałaby zaburzona przez nieco pompatyczne i poruszające trudne tematy zakończenie.

Tekst z archiwum film.org.pl.