Najbardziej PRZEWIDYWALNE filmowe PLOT TWISTY

Im więcej filmów obejrzysz, tym trudniej cię zaskoczyć, prawda? Mniej więcej od lat dziewięćdziesiątych XX wieku scenarzyści zaczęli lubować się w zupełnie nieprzewidywalnych plot twistach, czyli scenach wywracających do góry nogami dotychczasowy przebieg fabuły. Zaskakujące i niespodziewane zmiany biegu historii działały znakomicie w takich obrazach jak Siedem, Pulp Fiction, Podejrzani, Lęk pierwotny, Podziemny krąg czy Szósty zmysł. To narzędzie znane jest pisarzom, dramaturgom i scenarzystom w zasadzie od początku istnienia sztuk scenicznych, jednak w ostatnim czasie wyznacznikiem dobrego stała się jego nieprzewidywalność. Bywa, że scenarzyści zbyt mocno ufają swojemu instynktowi, a producenci – zbyt słabo wierzą w instynkt i mądrość widza. Rezultatem są przewidywalne zwroty fabuły i twist endingi. Przedstawiam listę filmów – niekoniecznie złych – w których zwroty akcji dało się wyczuć dużo, dużo wcześniej. 

Tekst oczywiście zawiera spoilery.

W ciemność. Star Trek

– A może to Czakha Khan? Albo Irfan Khan? – Nie, to nasz stary, dobry, znany Khan.

..

…a więc Benedict to Khan! Nie wiem, komu przyszło do głowy, by próbować ukryć lub zakamuflować ten fakt. Od momentu pierwszych doniesień o sequelu całkiem udanego remake’u klasycznej opery sci-fi, fani spekulowali, że głównym przeciwnikiem może być ponownie Khan – znany głównie za sprawą jednej z najlepszych pełnometrażowych odsłon serii, czyli Gniewu Khana. Prawdziwi trekkies pamiętają zapewne odcinek pierwszej serii, Space Seed, w którym załoga USS Enterprise spotkała Khana po raz pierwszy. Skoro więc J.

J. Abrams z ekipą postanowili utworzyć alternatywną linię czasu, by pogodzić wszelkie nieścisłości i niejasności między starą i nową serią i „odmłodzić” znaną załogę, to oczywistym wydawało się, że przywrócą do alternatywnego życia jednego z najbardziej znanych łotrów z tego uniwersum. Choć część publiczności w castingu Benedicta Cumberbatcha upatrywała się odnowionego Khana Noonien Singha, to scenarzyści postanowili udawać, że w gruncie rzeczy mają pomysł na świetny twist. Seansu W ciemność. Star Trek w żadnym wypadku nie można uznać za stracony czas, natomiast pozostaje uczucie niedosytu związane z tak oczywistym rozwiązaniem.

Jakby tego było mało, filmowy reveal jest dramaturgicznie podniesiony do granic możliwości. Dysproporcja między pompatycznością sceny a jej przewidywalnością wywołuje efekt odwrotny do zamierzonego. A można było po prostu wyłożyć karty na stół!

Wyspa tajemnic

– Szepnąć ci na ucho plot twist? – To tu jest jakiś plot twist?

Zaryzykuję stwierdzenie, że w trakcie swojej długiej i pracowitej kariery Martin Scorsese nie zrobił złego filmu. Pomiędzy projektami realizowanymi z pasji (jak chociażby czekające na produkcję 28 lat Milczenie) brał na warsztat produkcyjniaki, które podrzucało mu studio. Po oscarowej Infiltracji i dokumencie Rolling Stones w blasku świateł Scorsese zainteresował się popularną powieścią Denisa Lehane’a – Wyspą tajemnic.

Dwie poprzednie adaptacje utworów Lehane’a – Rzeka tajemnic i Gdzie jesteś, Amando?, wyreżyserowane przez odpowiednio Clinta Eastwooda i Bena Afflecka, zdobyły bardzo przychylne recenzje krytyków i publiczności. Scorsese po raz kolejny zaprosił do udziału swojego ulubieńca – Leo DiCaprio, drugi plan wypełnił ciekawymi i utalentowanymi Markiem Ruffallo, Benem Kingsleyem, Emily Mortimer, Michelle Williams, Maxem von Sydowem i niedocenianym Eliasem Koteasem.

Opowieść rozgrywała się w otoczeniu szpitala psychiatrycznego ulokowanego na niedostępnej wyspie. Para detektywów – w tym jeden z problemami neurologicznymi i emocjonalnymi – próbowała rozwiązać tajemnicę zniknięcia jednego z pacjentów. Film był istną ucztą zmysłów – sugestywna atmosfera oparta na zdjęciach Roberta Richardsona, aurze niedopowiedzeń i umiejętnej reżyserii oraz nastrojowej ścieżce dźwiękowej pozwalała na całkowite zanurzenie się w historię bohatera granego przez Leonardo DiCaprio. Nie jest jednak – nomen omen – tajemnicą, że zwrot akcji był dość oczywisty, bo prowadziło do niego wiele wątków, w dodatku jakiekolwiek inne rozwiązanie wydawałoby się dość nieprawdopodobne.

Uważny widz mógł znaleźć w filmie zapowiedzi prowadzące do rozwiązania, a mniej uważny – raczej nie powinien zaskoczyć się informacją, że główny bohater poszukiwał samego siebie, w ramach eksperymentalnej terapii. Koniec końców, Wyspa tajemnic była satysfakcjonującym thrillerem bez pretensji do bycia arcydziełem, a przewidywalny finał nie przekreślił frajdy z dochodzenia do rozwiązania zagadki razem z bohaterem. 

Life 

– A może w tym zakończeniu jest jakieś drugie dno?

Thriller z Jakiem Gyllenhallem i Ryanem Reynoldsem to przykład nie tylko przewidywalnego twistu w finale, ale przewidywalnej, szablonowej i schematycznej produkcji. Brzmi jak zarzut, ale niekoniecznie nim jest – nie wszystkie filmy muszą być arcydziełami, wywracać gatunki do góry nogami, poruszać głębokim artyzmem.

Scenariusz Life zawiera dwa twisty – jeden udany, drugi już mniej. Pierwszy wynika z czynników pozafilmowych. Uśmiercanie bohaterów filmu w ramach rozwoju intrygi to rzecz zupełnie tradycyjna, zwłaszcza w konwencji horroru i thrillera. Nikogo nie dziwi, gdy jeden z – wydawałoby się głównych – uczestników akcji zostaje „zabity na śmierć”. Inaczej sprawa ma się, gdy jest obsadzony jednym z najgorętszych nazwisk sezonu. Tak było w przypadku Life, gdzie połowy seansu nie dożywa Ryan Reynolds. Dlaczego ten twist wynika z czynników pozafilmowych? Bo gdyby jego postać grał jakikolwiek inny aktor o mniejszej sile oddziaływania, ta śmierć byłaby po prostu śmiercią.

A tak – nie umiera bohater filmu, tylko tracimy z ekranu Ryana – Deadpoola! – Reynoldsa. Drugi twist zawiera się w zakończeniu. Pamiętacie ten horror, w którym bohaterom udaje się zgładzić potwora, ale ten w jakiś cudowny sposób ożywa, by w finalnym ujęciu iść dalej w świat i robić to, co potwory lubią najbardziej? Celowo nie podaję tytułu, bo to przecież klisza zgrana niczym muzyka z Requiem dla snu. Rozumiem jej znaczenie, rozumiem jej zastosowanie, rozumiem jej kontekst. Niektórym twórcom udaje się jednak znaleźć jakikolwiek pierwiastek oryginalności w takim zakończeniu. Nie uświadczymy tego w Life. Film kończy się standardowym „o rany, to jednak żyje” i niemym okrzykiem uświadomienia, że nasza planeta została zainfekowana przez obcą formę życia.

Uciekaj!

Jak do tego doszło? Wiem!

Czarny facet trafia w otoczenie groteskowo tolerancyjnej, liberalnej, wręcz paternalistycznej białej rodzinki.

W domu rzeczonej familii cała służba to zahipnotyzowani czarnoskórzy, a tytuł filmu to Uciekaj!. Czy kogokolwiek zaskoczyło, że biali okazali się spadkobiercami mentalności rasistowskich, kapitalistycznych plantatorów wyzyskujących czarnych niewolników? Film Jordana Peele’a budzi we mnie skrajne odczucia – z jednej strony uwielbiam tę metaforę amerykańskiego społeczeństwa, w której rasizm jest tak głęboko wpisany w mentalność, że bycie tolerancyjnym budzi wątpliwości, z drugiej – zawiódł mnie przewidywalny i oczywisty zwrot akcji, podany w dodatku w bardzo B-klasowym stylu – na tacy, wprost.

Literalnie: przywiązano bohatera do krzesła i opowiedziano mu za pomocą filmiku, co się z nim stanie. Scena rodem z tanich horrorów i filmów szpiegowskich, w których złoczyńca opowiada bohaterowi swój cały misterny plan, by dać mu czas na znalezienie rozwiązania i ucieczkę. Już w 1964 ten motyw został wyśmiany w Goldfingerze, kiedy to James Bond, przymocowany do łoża, narażony na działanie śmiercionośnego lasera, pyta: „Oczekuje pan, że będę mówił”?, na co Goldfinger odpowiada: „Nie, oczekuję, że pan umrze”. Peele skonstruował swój film z wielu wybornych minimomentów, jednak w kluczowej scenie popadł w schemat i oczywistość, których nie sposób było się nie domyślić.  

Gra 

Plot twisty w filmach Davida Finchera to temat na osobny artykuł. Reżyser Siedem, Azylu i Podziemnego kręgu był w latach dziewięćdziesiątych jednym z twórców najczęściej stosujących te rozwiązania fabularne. Fincher nie pisał scenariuszy, jednak wybierał takie, które pozwalały mu na dobór reżyserskich środków mających na celu wprowadzenie widza w konsternację i niepewność.

Po olbrzymim sukcesie Siedem Fincher szybko wpadł w pułapkę czegoś, co w amerykańskim slangu filmowym nazywa się „gimmick”. Chodzi o „przekombinowanie”, czyli zbytnią wiarę w to, że więcej znaczy lepiej. Gra Finchera to kolejny film niniejszego zestawienia, który już w tytule i ekspozycji zdradza swój największy sekret. Pokrótce: znudzony życiem biznesmen dostaje nietypowy prezent na czterdzieste ósme urodziny – zaproszenie do wzięcia udziału w tajemniczej grze, która odmieni jego życie. Początkowo sceptyczny, daje namówić się na udział w przedsięwzięciu. Progiem wejścia do gry są testy psychologiczne, których bohater nie przechodzi.

Od tego momentu w jego życiu zaczynają dziać się dziwne, niewyjaśnione rzeczy. Po nitce do kłębka bohater dochodzi do momentu oświecenia: cały czas był uczestnikiem gry! Kto mógłby się spodziewać, że tytułowa „gra”, do której nie został przyjęty, będzie fabularnym spoiwem i wytłumaczeniem wszystkich nietypowych i niesamowitych okoliczności, jakie zaszły w jego życiu od momentu, kiedy dostał do niej zaproszenie? No, kto? 

Matrix 

To dopiero 3/4 filmu. Nie zginiemy, bo jestem Wybrańcem!

Uważam Matrix rodzeństwa Wachowskich za film genialny. Imponuje mi zwłaszcza struktura jego scenariusza, który prowadzi widza przez poszczególne sceny w sposób przemyślany, logiczny i spójny.

Mimo natłoku informacji i trudnych do przekazania idei fabuła ani na chwilę nie traci polotu. Nawet liczne sceny ekspozycyjnych dialogów zostały wymyślone i zrealizowane w porywający, wizualny sposób. Nie brakuje tu twistów – najważniejszym jest ten, w którym razem z bohaterem dowiadujemy się, że otaczający nas świat jest tylko iluzją, symulakrem, skomplikowanym systemem komputerowym w formie wirtualnej rzeczywistości, a ludzie są w istocie bateriami dla maszyn karmiących się ich ciałami. Matrix to także opowieść w duchu mesjańskim – zniewoleni ludzie czekają na wybawiciela. Główny bohater – Neo – od początku filmu typowany jest na Wybrańca, który wyzwoli ludzi z okowów bezdusznych maszyn.

Wiele wskazuje na to, że przeciętny pracownik korporacji ma szansę znaleźć sens swojej egzystencji i stać się bohaterem. Wizyta u Wyroczni rozwiewa tę nadzieję – Neo słyszy, że ma potencjał, ale nie jest wyczekiwanym Wybrańcem. To szok nie tylko dla niego, ale także zła nowina dla całego świata. Finał przynosi przewrót – Neo jednak jest Wybrańcem! Postrzelony kilkukrotnie w pierś, pada na ziemię, a jego funkcje życiowe znikają. Świat bohaterów zdaje się dobiegać końca, gdy nagle okazuje się, że Neo zmartwychwstał, pokonał Agenta Smitha, zmienił zasady Matrixa i ocalił swoich przyjaciół od pewnej śmierci. Nie wyobrażam sobie innego rozwiązania tej historii, jednak jest to zupełnie przewidywalny, a wręcz – oczekiwany – twist.