KINO EUROPEJSKIE: Peter Greenaway

„Jedyną ewentualną bronią artysty jest zachwyt nad różnorodnością natury i kultury i próba okiełznania chaosu narzędziem artystycznej ironii…”

Zafascynowanie malarstwem, plastycznością obrazów, wizualność filmowego świata – aktorzy wielokrotnie wcielają się w rolę modeli pozujących do obrazu, natomiast plenery stanowią określone tło.

Brak podporządkowania fabuły aktorom czy intrydze – filmy Greenawaya są oparte wyłącznie na wyobraźni reżysera. Każdy film zaczyna się od idei, która staje się treścią opowiadanej historii (np. Zet i dwa zera – idea ewolucji, darwinizmu; Brzuch architekta – idea odpowiedzialności artysty wobec sztuki oraz idea nieśmiertelności; Dzieciątko z Macon – idea niewinności, którą świat chce zniszczyć, ponieważ się jej boi).

Stosowanie ironii, czarnego humoru, groteski.

Współgranie dźwięku i obrazu – muzyka podkreśla emocjonalną wymowę poszczególnych scen, pełni rolę swoistego komentarza do przedstawionych wydarzeń, a także wyraża i wyznacza strukturę fabularną (np. w Kontrakcie rysownika mamy 12 rysunków i odpowiadających im 12 fragmentów muzycznych).

Gloryfikacja istniejącej w sztuce mistyfikacji, imitowania rzeczywistości, istniejących fałszerstw, plagiatów, zapożyczeń (Zet i dwa zera – nawiązania do twórczości słynnego Vermeera – filmowym, fałszywym w tym przypadku Vermeerem staje się jeden z bohaterów – chirurg Van Meegeren).

Akcentowanie iluzyjności sztuki – Greenaway podkreśla w swoich filmach to, iż są one jedynie sztucznym tworem, nie mającym nic wspólnego z rzeczywistością – celem jest zbudowanie dystansu między widzem, a tym, co ogląda.

Wykorzystywanie różnego rodzaju zestawień, wyliczanek, statystyk (H jak House, Katalog wypadków, Śmierć w Sekwanie, The Pillow Book, Wyliczanka). Niezwykle istotnym elementem jego filmów jest także zafascynowanie porządkiem, symetrią, strukturą.

Podkreślanie opozycji „natura-kultura” (reżyser przyznaje jednak, iż oba te bieguny mają ze sobą coś wspólnego – oba są zaborcze w stosunku do jednostki ludzkiej).

Stosowanie słów-kluczy i symboli (np. woda jako symbol śmierci; ogród zoologiczny; lot).

Poetyka nadmiaru, nawiązania do estetyki barokowo-manierystycznej – nagromadzenie rekwizytów, odwołania do innych dzieł – konkretnych obrazów, mitologii, literatury; powiązanie wątków z poszczególnych filmów, wielopoziomowość fabuły i konstrukcji filmowej.

Częste mieszanie piękna z turpizmem, sztuki z naturą, życia ze śmiercią.

Podporządkowanie filmowego świata regułom rządzącym w grach – widz sam musi te zasady odkryć po to, by zrozumieć sens danej historii.

Zafascynowanie cielesnością, fizjologią człowieka – bohaterowie rodzą się, umierają, jedzą, wymiotują – wszystko to ukazane jest w sposób dosłowny, bez upiększeń, naturalistycznie.

Eksperymentowanie z cyfrowymi technikami obróbki obrazu (nakładanie na siebie obrazów, łączenie ich z tekstem, miksowanie ścieżek).

Wybrane filmy krótkometrażowe, średniometrażowe i telewizyjne:

• 1966 – Drzewo (Tree)
• 1966 – Pociąg („Train)
• 1967 – Rewolucja (Revolution)
• 1967 – Pięć pocztówek ze stolic (5 Postcards from Capital Cities)
• 1969 – Interwały (Intervals)
• 1971 – Erozja (Erosion)
• 1973 – H jak House (H is for House)
• 1975 – Okna (Windows)
• 1975 – Woda (Water)
• 1976 – Goole by numbers
• 1976 – Rekonstrukcja pionowych obiektów (Vertical Features Remake)
• 1977 – Drogi telefonie (Dear phone)
• 1978 – Spacer przez H (Walk through H)
• 1978 – 1-100
• 1979 – Zandra Rhodes
• 1980 – Dzieło Boże (Act of God)
• 1983 – Czterech Amerykańskich Kompozytorów (Four American Composers)
• 1984 – Making a Splash
• 1985 – W pokojach (Inside Rooms)
• 1988 – Fear of Drowning
• 1988 – Śmierć w Sekwanie (Death in the Seine)
• 1989 – A TV Dante
• 1989 – Hubert Bals Handshake
• 1991 – M jak Man, Music, Mozart (M is for Man, Music, Mozart)
• 1991 – A Walk Through Prospero’s Library
• 1992 – Rosa
• 1993 – Darwin
• 1995 – Stairs 1 Geneva
• 1995 – Lumiere i spółka (Lumiere et Compagnie)
• 1997 – The Bridge
• 1999 – Śmierć kompozytora (Death of the Composer)

Pełnometrażowe filmy fabularne:

• 1980 – Katalog wypadków (The falls)
• 1982 – Kontrakt rysownika (The Draughtsman’s Contract)
• 1985 – Zet i dwa zera (Zed and Two Noughts)
• 1987 – Brzuch architekta (The Belly of an Architect)
• 1988 – Wyliczanka (Drowning by Numbers)
• 1989 – Kucharz, złodziej, jego żona i jej kochanek (The Cook, the Thief, His Wife and Her Lover)
• 1991 – Księgi Prospera (Prospero’s Books)
• 1993 – Dzieciątko z Macon (Baby of Macon)
• 1996 – The Pillow Book
• 1999 – 8 i Pół kobiety (8 & 1/2 Women)
• 2003 – Tulse Luper Suitcases
• 2003 – Tulse Luper Suitcases, Episode 3
• 2004 – Tulse Luper Suitcases, Part 2
• 2004 – Wizje Europy (Visions of Europe fragment European Showerbath)
• 2005 – A life in suitcases
• 2007 – Nightwatching