search
REKLAMA
W ramach obrazu

KABARET. Naziści, tancerki i dekadencja

Michalina Peruga

2 maja 2019

REKLAMA

Kabaret to drugi film w karierze amerykańskiego reżysera, dzięki któremu w kinematografii amerykańskiej na nowo odrodził się musical. Osadzony w niepokojących czasach Republiki Weimarskiej, opowiada historię Amerykanki Sally Bowles (Liza Minnelli), piosenkarki występującej w nocnym klubie Kit Kat. Na tle zmieniającej się sytuacji społeczno-politycznej Niemiec lat 30. widz obserwuje rozwój wydarzeń z życia Sally i osób z jej otoczenia – młodego angielskiego pisarza Briana Robertsa (Michael York) i arystokraty Maximiliana von Heunego (Helmut Griem).

Otto Dix, Metropolis (1927-1928)

Duża część scen z Kabaretu rozgrywa się we wcześniej wspomnianym nocnym klubie. Przy tworzeniu odpowiedniego wyglądu wnętrza Bob Fosse ściśle współpracował z operatorem Geoffreyem Unsworthem, kierownikiem produkcji Rolfem Zehetbauerem, dyrektorem artystycznym Hansem Jürgenem Kiebachem i scenografem Herbertem Strabelem. Ponieważ trudno było znaleźć autentyczne fotografie z lat 20. i 30. przedstawiające dokładnie wnętrza ówczesnych kabaretów i klubów nocnych, twórcy filmu zwrócili się w stronę sztuki tamtego okresu. W kreacji wnętrz największą rolę odegrały obrazy Ottona Diksa (1891-1969) i George’a Grosza (1893-1959). Obydwaj artyści byli związani z nurtem Neue Sachlichkeit – Nowa Rzeczowość. Twórczość powiązana z tym kierunkiem była reakcją na wszechobecne w sztuce ekspresjonizm i abstrakcjonizm. Charakteryzowała się realizmem oraz zaangażowaniem społecznym. Twórczość Diksa i Grosza krytykowała społeczeństwo Republiki Weimarskiej, cechowała się rezygnacją i cynizmem związanym z życiem w powojennych Niemczech. W filmie Boba Fosse’a łatwo dostrzec wizualną inspirację obrazami niemieckich malarzy. Jedność estetyczną widać po zestawieniu ze sobą odpowiednich obrazów i kadrów filmowych. Atmosferę klubu Kit Kat odczuć da się w wielu pracach Diksa, takich jak W stronę piękna (1922) czy tryptyk Metropolis (1927-1928), a także na obrazie Grosza Chory z miłości (1916) i szkicu Kabaret (1920).

George Grosz, Chory z miłości (1916)

Bob Fosse tworzy tutaj prawdziwe „kinomalarstwo”, a może raczej fikcyjne żywe obrazy, które nie odsyłają do konkretnych dzieł malarskich, lecz przywołują na myśl styl czy twórczość konkretnych artystów. Kolorystyka i oświetlenie planu, a także kostiumy i charakteryzacja tworzą w umyśle widza intertekstualny związek.

Otto Dix, Portret dziennikarki Sylvii von Harden (1926)

Pośród tych fikcyjnych żywych obrazów znajduje swoje miejsce jeden prawdziwy. Jest nim obraz Ottona Diksa Portret Sylvii von Harden z 1926 roku, dzisiaj dzieło kulturowe i reprezentatywne dla nurtu Nowej Rzeczowości. Żywe obrazy były inscenizowanymi, niemymi i nieruchomymi, aktorskimi kompozycjami w XIX wieku. Żywi ludzie, najczęściej aktorzy amatorzy, reprodukowali na żywo dzieła malarskie, dokonywali wizualizacji tekstów literackich, odtwarzali wydarzenia historyczne lub sceny alegoryczne za pomocą kostiumów, gestów ciała i mimiki twarzy. Dzieło Diksa, pojawiające się na początku i pod koniec filmu, zostaje przełożone na filmowy kadr w sposób bardzo dosłowny. Sylvia von Harden była dziennikarką piszącą dla kilku niemieckich gazet. Wydała także dwa tomy poezji. Była przedstawicielką artystycznej bohemy Berlina, stałą bywalczynią kawiarni Romanisches Café i pubu Schwanneke – miejsc, do których uczęszczali berlińscy artyści. W jednym z takich miejsc odkrył ją Otto Dix. W swoich wspomnieniach Sylvia von Harden przywołuje to spotkanie, podczas którego malarz wykrzyknął do niej na ulicy: „Muszę cię namalować! Po prostu muszę! Jesteś przedstawicielką całej epoki!”.

Otto Dix przedstawił dziennikarkę siedzącą w kawiarni. Na stoliku przed nią stoi kieliszek z koktajlem alkoholowym, leży pudełko zapałek i paczka papierosów. Z męskim monoklem na oku i papierosem w dłoni Sylvia von Harden staje się symbolem nowej epoki. Jest uosobieniem Neue Frau – Nowej Kobiety, niezależnej i nowoczesnej, która samotnie, bez towarzystwa mężczyzny, może spędzać czas w kawiarni, sączyć alkohol i palić papierosa za papierosem. Nonszalancka pozycja, śmiałe spojrzenie, krótko ścięte włosy, prosta sukienka w kratę ukrywająca kobiece kształty i zrolowana pończocha – swoim wyglądem Sylvia von Harden zupełnie nie wpisuje się w standardy kobiecości z początków XX wieku. Obraz Diksa jest dokumentacją zmian społecznych, jakie zaszły po I wojnie światowej w zakresie postrzeganiu tradycyjnych ról kobiecych. Sylvia von Harden nie wygląda i nie zachowuje się jak dystyngowana, elegancka dama. Twarz dziennikarki Otto Dix ujął, zgodnie ze swoim stylem, w sposób karykaturalny i przerysowany. Pomalowane czerwoną szminką usta wykrzywione są w groteskowym grymasie i ukazują zęby kobiety, a podkrążone oczy wraz z ziemistą, poszarzałą cerą stanowią oznakę choroby lub zaniedbania. Ludzkie twarze, tak wyraźnie zaznaczone w obrazach Diksa i Grosza, były przedmiotem zainteresowania także Boba Fosse’a podczas kręcenia Kabaretu. Odgrywają one w filmie ważną rolę, stając się lustrem dla rozwijających się stopniowo wydarzeń i politycznych przemian.

Michalina Peruga

Michalina Peruga

Filmoznawczyni, historyczka sztuki i miłośniczka współczesnego kina grozy i klasycznego kina hollywoodzkiego, w szczególności filmu noir i twórczości Alfreda Hitchcocka. W kinie uwielbia mieszanie gatunków, przełamywanie schematów oraz uważne przyglądanie się bohaterom.

zobacz inne artykuły >>>

REKLAMA