SEQUELE – Dekalog

Krzysztof jest naukowcem, który zaufał fenomenowi komputera i racjonalnemu oglądowi świata.

Wychowuje swojego syna Pawła w przekonaniu o niezwykłych możliwościach współczesnej nauki, która daje pewność i porządkuje świat. Naukowiec przeprowadza precyzyjne wyliczenia wytrzymałości lodu na zamarzniętym osiedlowym jeziorku i, przyjmując duży margines bezpieczeństwa, przeprowadza eksperyment. Następnie zezwala swojemu synowi na przetestowanie nowych łyżew na tafli jeziorka. Jednak splot niekorzystnych okoliczności obraca w proch światopogląd mężczyzny, zabierając mu dotychczasową wiarę. Cykl otwiera pełna melancholii opowieść, ilustrująca pierwsze przykazanie: „Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną.

Siła tego odcinka koncentruje się głównie na przejmującym wrażeniu narastającego zagrożenia. To, co zapada w pamięć, to szczególnego rodzaju martwota i smutek dojrzałych bohaterów opowiadających o życiu rezolutnemu i dociekliwemu dziecku, rozbieżność celów mężczyzny i kobiety, a potem ich bezradność wobec nieobliczalnego przypadku. Według mnie jest to jeden z najlepszych odcinków Dekalogu.

Młoda skrzypaczka Dorota zakłóca ustabilizowane i nieco samotne życie starego ordynatora szpitala, w którym leży jej ciężko chory mąż. Kobieta systematycznie nachodzi ordynatora i domaga się jednoznacznej diagnozy stanu zdrowia swojego męża. Lekarz uczciwie przyznaje, iż nie jest w stanie postawić ostatecznej diagnozy.

Kobieta wywiera na niego presję wyznając, że spodziewa się dziecka swojego kochanka, i że zamierza usunąć ciążę, jeśli mąż przeżyje. W wypadku jego śmierci zamierza urodzić dziecko i związać się ze swoim kochankiem. Dorota nie zawaha się wzywać imienia Boga, aby wymusić na lekarzu przysięgę. Porażony desperacją i zimną kalkulacją kobiety, ordynator postanawia przedstawić jej fałszywą diagnozę… Drugi odcinek Dekalogu porusza wiele problemów natury moralnej, takich jak etyka lekarska, ochrona życia poczętego czy lojalność wobec człowieka. Także i tutaj Kieślowski mocno podkreśla konflikt pomiędzy kobietą a mężczyzną.

Poprowadzenie tej twardej gry damsko-męskiej spoczęło na znakomitych aktorach pierwszoplanowych. Aby złamać ten nieco surowy zapis wydarzeń kolejnych dni, reżyser pokusił się o elementy symboliczne i subiektywizację wrażeń pacjenta w malignie. Operatorem kamery i autorem zdjęć do filmu był Edward Kłosiński.

Wigilijny wieczór Janusza zakłóca jego była kochanka Ewa. Kobieta używa wyrachowanego fortelu i zmusza mężczyznę do całonocnej tułaczki po mieście. Jak się okazuje, rozstanie kochanków było tylko pozorem, podyktowanym okolicznościami i presją osób trzecich. Ewa za wszelką cenę pragnie wskrzesić utraconą miłość – rozpaczą, desperacją i żarem namiętności niszcząc po drodze wszystko, co napotka.

Janusz w tej sytuacji już na niewiele może się zdobyć – ukazuje swoje zakłamane i pełne pozorów oblicze. Oboje muszą jeszcze raz zmierzyć się z traumą swojego rozstania i wyjaśnić sobie przemilczane dotąd urazy. Trzeci odcinek Dekalogu stanowi swego rodzaju apogeum konfliktów narastających między mężczyzną a kobietą. To opowieść o tej fazie miłości, w której przepoczwarza się ona w wyniszczającą namiętność. Niesie jedynie destrukcję i powoduje, że partnerzy przejawiają wobec siebie swoje najmroczniejsze instynkty, stając się zaciekłymi wrogami. Szczególnie zapada w pamięć Maria Pakulnis w roli drapieżnej, nieszczęśliwej i owładniętej wyniszczającymi emocjami kobiety. Pamiętaj abyś dzień święty święcił” to przesłanie tej części serii, ironicznie podsumowujące wydarzenia.

Anka jest studentką aktorstwa i mieszka z ukochanym ojcem.

Jest smutna tylko wtedy, kiedy ojciec wyjeżdża w daleką podróż. Pewnego dnia, podczas nieobecności ojca, trafia w jej ręce list napisany niegdyś przez matkę na łożu śmierci. Dziewczyna dowiaduje się z listu, że Michał nie jest jej biologicznym ojcem. W spokojny i pełen radości świat Anki jak tornado wkrada się konieczność ponownego nazwania więzi, która rzeczywiście łączy ją z Michałem. Dziewczyna recytuje ojcu treść listu, prowokując go do wyjawienia prawdy. Oboje bohaterów łączy coś, co dotąd niebezpiecznie balansowało na granicy kazirodztwa – uświadamiają to sobie po przeczytaniu listu. Nagle dwie bliskie osoby muszą spojrzeć na siebie z lękiem i wstydem, a potem przetrwać niespokojną noc i podjąć ostateczną decyzję, co do swojej przyszłości.

Ten odcinek serii dotyczy przykazania „Czcij ojca swego i matkę swoją”, normującego relacje międzyludzkie. Skomplikowana i misterna sieć relacji między ojcem a córką została znakomicie oddana przez aktorów Janusza Gajosa i Adriannę Biedrzyńską, którzy stworzyli bogate wewnętrznie, złożone postacie. Odcinek ten stanowi jeden z najwybitniejszych przykładów reżyserii, aktorstwa i zdjęć (operator Krzysztof Pakulski) spośród wszystkich odcinków Dekalogu.

W mroźny marcowy dzień w Warszawie taksówkarz Marian czyści swojego poloneza, Piotr zdaje ostatni egzamin adwokacki, a dwudziestoletni Jacek włóczy się po ulicach szukając zaczepki. W ten dzień ścieżki trzech mężczyzn zejdą się, znajdując swój tragiczny finał.

.. Jacek to naładowana negatywną energią bomba, która lada chwilę wybuchnie. W barze, gdzieś między ciastkiem z kremem a fusiastą kawą, rodzi się w jego głowie myśl o morderstwie. Podjeżdża taksówka Mariana, do której wsiada Jacek. Można powiedzieć – i to się w filmie wyczuwa – że obaj jadą po śmierć. Gdzieś na peryferiach miasta Jacek brutalnie morduje kierowcę, a potem masakruje jego ciało. Kieślowski niezwykle surowo przedstawił filmową rzeczywistość. Uniknął zbędnych dłużyzn, pozostał wierny konsekwentnie zarysowanej ascetycznej formie. Zamiast rozwlekłych scen sądowych pada tu tylko wyrok skazujący Jacka na śmierć.

W filmie nie znajdziemy także psychologicznego portretu dwudziestoletniego mordercy. Zobaczymy go jednak oczyma młodego Piotra, dotąd pełnego wiary i ideałów. Adwokat przegrał sprawę, teraz jest zmuszony odliczyć ostatnie kwadranse życia Jacka…Film ten otrzymuje najwyższą notę spośród wszystkich części Dekalogu, bo po obejrzeniu go nie można o nim zapomnieć, obojętnie usunąć z pamięci postawionych w nim pytań, wymazać obrazu tamtego dnia. Ten film poraża swoją bezkompromisowością i nagością faktów, jednocześnie wspinając się na wyżyny sensacyjnego kina ponurych atrakcji. Kinowa wersja, czyli Krótki film o zabijaniu, wyprzedziła swój „dekalogowy” odpowiednik o rok.

Film rozniósł się szerokim echem po Europie, wynosząc reżysera na czołowe miejsca w festiwalowych rankingach. Warto zaznaczyć, że sukces filmu, to także ogromny wkład współautora scenariusza Krzysztofa Piesiewicza oraz kreatora zjawiskowego filmowego wizerunku Warszawy – Sławomira Idziaka.

Dwudziestoletni Tomek wprowadza się do małego pokoju w bloku. Poprzedni właściciel pokoju, starszy kolega Tomka, zostawia mu ekscytującą informację dotyczącą Magdy – kobiety z okna naprzeciwko. Od tego momentu Tomek, niegdyś wychowanek domu dziecka, ulega niebezpiecznej fascynacji kobietą. Najpierw obserwuje ją przez lornetkę, potem przez skradzioną lunetę, w końcu zaczyna ją śledzić.

Obserwowanie miłosnych schadzek Magdy doprowadza go w końcu do desperackiego kroku. Tomek zdobywa się na odwagę i wyznaje Magdzie miłość. Kobieta postanawia najpierw to wykorzystać i zabawić się uczuciami niedoświadczonego kochanka. Z biegiem czasu oboje ulegają przemianie – zarówno młody i niedoświadczony mężczyzna, jak i wyrachowana doświadczona kobieta odkrywają w sobie zdolność do wyższych uczuć oraz ogromne pragnienie miłości. Ten odcinek serii wszedł również na ekrany jako Krótki film o miłości, odsłaniając nie tylko wdzięki znanej amantki Grażyny Szapołowskiej, ale ukazując także jej niebanalny zmysł aktorski.

Młody Olaf Lubaszenko, dotychczas współpracujący z Kieślowskim przy Dekalogu jako jego asystent, zabłysnął wreszcie przed obiektywem jako zdolny aktor. Film Kieślowskiego ma niezwykle ascetyczną, wręcz skąpą akcję. Charakteryzuje go jednak intensywność i głębia psychologiczna, co sprawia, że plasuje się on wysoko pośród pozostałych części.

Siódme przykazanie niesie ze sobą zakaz kradzieży.

W kolejnym odcinku Dekalogu bohaterka pyta o to, czy można ukraść swoją własność? Czy to przestępstwo? Majka jako licealistka postąpiła nierozważnie wikłając się w romans z młodym nauczycielem, następstwem czego była niechciana ciąża. Zarówno nieprzygotowana na to dziewczyna, jak i nieodpowiedzialny nauczyciel nie mogli podjąć takiego wyzwania, dlatego inicjatywą wykazała się matka dziewczyny – Ewa, szanowana dyrektorka szkoły. Uznała ona niemowlę za swoje własne dziecko, aby ułatwić dalszą edukację swojej córce i zamknąć usta plotkarzom. Po latach w Majce, już studentce, odzywa się tłumiony dotąd instynkt macierzyński.

Nie może dłużej znieść roli siostry swojego dziecka, ani tyranizującej ją matki, dlatego postanawia uprowadzić dziewczynkę i rozpocząć nowe życie za granicą. Pomiędzy kobietami narasta ostry konflikt i walka o dziecko, do którego obie mają równe prawa. Siódma opowieść wydaje mi się najsłabszym ogniwem całości, pomimo bardzo dobrych ról Anny Polony i debiutantki Mai Barełkowskiej. Zaskoczeniem okazuje się także nietypowa rola Bogusława Lindy – dawnego nauczyciela Majki, ojca jej dziecka. Mimo wszystko, fabuła zatacza dziwaczny krąg, drażniąc niejasnościami.

Zofia jest profesorem etyki. Prowadzi ciche, ustabilizowane życie, jednak nie może się całkowicie rozliczyć z przeszłością.

W jej pamięci ciągle tkwi pewna żydowska dziewczynka, której nie udzieliła schronienia podczas okupacji. Wówczas jej wymówką był kodeks chrześcijański zakazujący wystawienia fałszywego świadectwa. Zofia przeżyła ponad czterdzieści lat z piętnem owego kłamstwa i pozoru, z przeświadczeniem, że skazała dziecko na prawie pewną śmierć. Nie podejrzewa, że podczas wizyty na uniwersytecie w Stanach Zjednoczonych spotkała już swoją porzuconą podopieczną twarzą w twarz. Dopiero gdy „Amerykanka” przychodzi na wykład Zofii w Warszawie, pojawia się szansa na wyjaśnienie prawdziwych powodów tamtej okrutnej decyzji.

Obie kobiety będą musiały jeszcze raz zmierzyć się z upiorami przeszłości. Ten odcinek serii różni się pod wieloma względami od pozostałych. Kieślowski przerzucił tu punkt ciężkości na dialogi i treści wypowiadane przez bohaterki. Są to treści natury religijno-filozoficznej, co czyni ósmą opowieść niezwykle refleksyjną. Gęste sieci znaczeń i wyłaniające się z nich problemy etyczne powodują, że ta część Dekalogu nie jest łatwa w odbiorze. Niespieszna narracja filmu kryje w sobie skomplikowane emocje i odczucia, porusza zawiłą kwestię polsko-żydowską i motyw „winy niezawinionej”. Jest to najtrudniejszy, ale też jeden z najważniejszych filmów cyklu.

Roman jest kardiochirurgiem. Prowadzi udane, partnerskie życie małżeńskie z Hanką.

Kiedy jego kolega lekarz przedstawia mu wyniki badań i dokładnych analiz, Roman popada w zwątpienie. Nagła wiadomość o impotencji bez nadziei wyleczenia niszczy jego wiarę w siebie. Hanka jednak nie zamierza z tego powodu odchodzić od męża i zapewnia go o swojej miłości. Roman nie przestaje się zadręczać. W końcu nabiera podejrzeń, że Hanka spotyka się z kochankiem. Od tego momentu obsesyjnie śledzi swoją żonę i podsłuchuje jej rozmowy telefoniczne. Istnienie kochanka w życiu Hanki okazuje się faktem, ale kobieta postanawia zerwać tę znajomość. Małżonkowie dochodzą do porozumienia i planują nawet adopcję.

Nieoczekiwanie sprawę komplikuje kochanek, który nie daje o sobie zapomnieć, co pcha Romana ku skrajnej decyzji…Dziewiąty odcinek cyklu przedstawia kwestię chrześcijańskiego rozumienia miłości, która jest raczej związkiem dusz, a dopiero potem ciał, w starciu z jej biologicznym, zdeterminowanym przez naturę aspektem – seksem. Kieślowski w wyważony i subtelny sposób analizuje drażliwy temat impotencji oraz problemów, jakie stwarza ona w związku dwojga ufających sobie dotąd osób. Piotr Machalica oraz Ewa Błaszczyk znakomicie uzupełnili swoje role, tworząc psychologicznie wiarygodne postacie. Zdjęcia do filmu wykonał Piotr Sobociński.

Bracia Jerzy i Artur spotykają się ponownie na pogrzebie ojca.

Prowadzą odmienny tryb życia, mają różne temperamenty. Życie Jerzego to stabilizacja rodzinna i zawodowa. Artur jest popularnym rockmanem; spędza większość czasu na koncertach i bibach. W spadku po ojcu obaj otrzymują stosy klaserów ze znaczkami. Początkowo kolekcja ojca staje się obiektem ich kpin, z czasem jednak nabierają do niej szacunku. Wokół kolekcji zaczynają gromadzić się najróżniejsi ludzie. Bracia wkrótce podporządkowują znaczkom swoje życie. Gdy jeden z nich przechodzi operację, a drugi czeka na wynik zabiegu, niesamowita kolekcja pada łupem złodziei…Opowieść o braciach ulegających chorobliwej fascynacji znaczkami jest najbardziej optymistycznym odcinkiem cyklu.

Kieślowski obsadził w głównych rolach dwóch utalentowanych aktorów z zacięciem komediowym i zabarwił całą historię zarówno pogodnym, jak i czarnym humorem. Z wdziękiem i lekkością zilustrował szemrany warszawski półświatek oraz kulisy egzystencji ówczesnych kultowych kapel rockowych. Zamykający cały Dekalog film przynosi pozytywne przesłanie. Z ulgą można zaobserwować powracającą wiarę w człowieka i jego zdolność uczenia się na własnych błędach.

Dekalog to cykl dziesięciu filmów telewizyjnych z 1988 roku w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego. Każdy odcinek stanowi zamkniętą całość, opowiada inną historię, ukazuje różnych bohaterów, ale każdy parafrazuje jedno z Dziesięciu Przykazań. Poszczególne filmy Dekalogu łączy więc ta sama siła napędowa – idea zilustrowania Dziesięciu Przykazań na przykładzie polskiej rzeczywistości lat osiemdziesiątych.

CIEKAWOSTKI:

• Trudno Dekalog nazwać serialem, chociażby ze względu na brak ciągłości akcji czy zdarzeń, jednak jak refren powraca w każdym odcinku to samo miejsce – typowe dla późnego PRL-u warszawskie blokowisko – sypialnia, ze swoja ponurą aurą i ciasnotą mieszkań, w których rozgrywają się większe lub mniejsze dramaty ludzkie.
• Współautorem scenariusza do Dekalogu jest adwokat Krzysztof Piesiewicz.
• Prawie w każdym odcinku przewija się epizodycznie tajemnicza postać, kreowana przez Artura Barcisia. Tajemniczy nieznajomy nie pojawił się tylko w Dekalogu X.
• Muzykę do wszystkich odcinków skomponował Zbigniew Preisner.
• Autorem zdjęć do każdej części był inny operator. Jedynie Piotr Sobociński pracował przy dwóch filmach z cyklu.
  
• Każdy odcinek Dekalogu trwa 55 minut. Dwie części doczekały się wersji kinowych, dłuższych o blisko pół godziny. Były to Krótki film o zabijaniu oraz Krótki film o miłości.
• Krótki film o zabijaniu przyniósł Kieślowskiemu znaczący sukces w skali międzynarodowej. Na festiwalu w Cannes film stał się wydarzeniem, a krytyka porównywała reżysera nawet z takimi artystycznymi „gigantami”, jak Bergman. Na jednym z festiwali Quentin Tarantino wykrzyczał: „Pan jest moim mistrzem! Na Krótkim filmie o zabijaniu uczyłem się kina!”. Dekalog V również w Polsce wywołał falę dyskusji. W roku 1988 problem sensowności „najwyższego wymiaru kary” rozpalał opinię publiczną. Film Kieślowskiego odczytywano jako ważny głos w dojrzewającym sporze.
• Japoński twórca mangi, Hiroshi Takahasi, ułożył dla turystów z Japonii przewodnik po Warszawie na podstawie miejsc z Dekalogu.
• Znany ze swej megalomanii reżyser Stanley Kubrick oświadczył pewnego razu, że Dekalog to jedyne arcydzieło, jakie obejrzał w swoim życiu.
• Prawa do dystrybucji cyklu oraz dwu filmów kinowych zostały zakupione m.in. we Francji, Niemczech, Holandii, Szwecji, Belgii, Stanach Zjednoczonych, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Japonii, Hiszpanii, Australii, Kanadzie i Hongkongu.

CZY BĘDZIE KOLEJNA CZĘŚĆ?

Na to się raczej nie zanosi, chyba że udokumentujemy istnienie 11. przykazania ;). W każdym razie na ryzykowny pomysł nakręcenia amerykańskiej wersji wpadli w 2005 roku George Clooney i Steven Soderbergh. Pomysłowi sprzeciwił się jednak współautor scenariusza Krzysztof Piesiewicz.

Tekst z archiwum film.org.pl.