W jakiej kolejności oglądać filmy i seriale Marvela? Przewodnik po MCU

Marvel Cinematic Universe narodziło się w 2008 roku wraz z premierą filmu Iron Man. Od tego czasu na ekrany kin i telewizorów trafiło 36 produkcji MCU, parę krótkometrażówek oraz kilka pobocznych seriali. To pierwsza tego typu franczyza w historii kinematografii, gdzie kilkadziesiąt tytułów łączy sieć wzajemnych zależności, tworząc jeden spójny świat. Co więcej, ostatnie obrazy, rozszerzające filmowy świat Marvela o kolejne uniwersa, symbolicznie wciągnęły do niego także legendarne serie o Spider-Manie i X-Men z początku XXI wieku. W tak gigantycznym zbiorze rozmaitych produkcji łatwo się pogubić.

Tym bardziej że kolejność premier poszczególnych tytułów nie jest do końca zbieżna z timeline’em uniwersum. A zatem od czego zacząć, by podążać zgodnie z chronologią MCU? Czy filmy Marvela da się oglądać na wyrywki, a jeśli tak, to w jaki sposób? Odpowiedzi na te pytania znajdziesz w poniższym zestawieniu.

1. KAPITAN AMERYKA: PIERWSZE STARCIE (2011)

Swoją przygodę z MCU najlepiej zacząć od pierwszego Avengera, czyli Steve’a Rogersa. Młody chłopak o wątłym ciele i żelaznej woli marzy o tym, by wstąpić do armii i walczyć z nazistami. Umożliwia mu to udział w tajnym projekcie, w ramach którego otrzymuje serum superżołnierza. W ten sposób staje się Kapitanem Ameryką.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? –

2. KAPITAN MARVEL (2019)

Film z 2019 roku to opowieść o najpotężniejszej superbohaterce Marvela, który warto przesunąć sobie na początek wspólnej drogi z MCU. Głównie dlatego, że jego akcja toczy się w latach 90., a więc przed większością wydarzeń, które ukazywano w filmach z 2008–2018. Tytułowa bohaterka, podobnie jak Kapitan Ameryka, również jest wojskową. Jako członkini elitarnego oddziału wyrusza w niebezpieczną misję, podczas której zostaje uprowadzona przez inną rasę. Po latach wraca na Ziemię, gdzie poznaje swoją przeszłość, a także początkującego agenta T.A.R.C.Z.Y. Nicka Fury’ego i uroczego kota Goose’a.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? –

3. IRON MAN (2008)

Chronologicznie pierwszy przedstawiciel franczyzy, który przedstawia postać geniusza, playboya i miliardera Tony’ego Starka. Filmy o Iron Manie zestarzały się najgorzej ze wszystkich produkcji MCU, jednak zapoznanie się z nimi jest niezbędne, by móc swobodnie poruszać się w kinowym świecie Marvela.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? –

4. IRON MAN 2 (2010)

Kontynuacja przygód Tony’ego Starka, w której walczy on z nowymi przeciwnikami, a jego ścieżki po raz pierwszy przecinają się z Natashą Romanoff.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Film Iron Man.

5. INCREDIBLE HULK (2008)

Film przedstawiający genezę Hulka – zielonego monstrum, w które przemienia się nieśmiały naukowiec Bruce Banner, gdy za mocno się zdenerwuje. W produkcji z 2008 roku wcielał się w niego Edward Norton. Dopiero 4 lata później zastąpił go Mark Ruffalo.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? –

6. THOR (2011)

W Thorze przenosimy się do Asgardu, by poznać świat nordyckich bogów w interpretacji Marvela. Film Kennetha Branagha nie tylko zapoznaje nas z kolejnym przyszłym członkiem Avengers, pysznym i nieokrzesanym bogiem piorunów, ale też po raz pierwszy ukazuje jedną z najważniejszych i najbardziej niejednoznacznych postaci całego uniwersum – Lokiego.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? –

7. AVENGERS (2012)

Epokowe wydarzenie, w którym po raz pierwszy spotkali się superherosi przedstawieni we wszystkich poprzednich filmach MCU. Połączyli siły, by ratować świat przed wspomnianym wyżej zdradzieckim bratem Thora.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Filmy Kapitan Ameryka: Pierwsze starcie, Iron Man, Iron Man 2, Incredible Hulk, Thor.

8. THOR: MROCZNY ŚWIAT (2013)

Bezpośrednia kontynuacja filmu Avengers, w której Thor i jego ziemska dziewczyna, Jane Foster, muszą zmierzyć się z nowymi mrocznymi materiami i złowrogimi przeciwnikami, w czym pomaga lub przeszkadza im Loki.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Filmy Thor i Avengers.

9. STRAŻNICY GALAKTYKI (2014)

Pozostając w kosmosie, warto sięgnąć po Strażników Galaktyki, którzy po raz pierwszy pojawili się w MCU w 2014 roku i od razu podbili serca publiczności swoim ekscentrycznym poczuciem humoru oraz zamiłowaniem do starych przebojów. A wszystko to za sprawą Jamesa Gunna, który konsekwentnie opiekuje się Star Lordem i jego drużyną od czasu ich ekranowego debiutu aż do dziś.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? –

10. STRAŻNICY GALAKTYKI 2 (2017)

Bezpośrednia kontynuacja filmu z 2014 roku, w której Quill poznaje prawdę o swoim pochodzeniu. U steru ponownie James Gunn.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Film Strażnicy Galaktyki.

11. IRON MAN 3 (2013)

Po wydarzeniach z 2012 roku Tony Stark przechodzi kryzys wiary i osobowości. Do tego musi się zmierzyć z niezwykle groźnym Mandarynem.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Filmy Iron Man, Iron Man 2 i Avengers.

12. KAPITAN AMERYKA: ZIMOWY ŻOŁNIERZ (2014)

Thriller szpiegowski, w którym poznajemy wiele nowych faktów na temat organizacji S.H.I.E.L.D. Ponownie skupiamy się też na Hydrze, z którą przed laty walczył Kapitan Ameryka. Przebudzony po kilkudziesięciu latach heros musi zmierzyć się nie tylko z następcami swoich wrogów, ale też z dawnym przyjacielem.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Filmy Kapitan Ameryka: Pierwsze starcie i Avengers.

13. AVENGERS: CZAS ULTRONA (2015)

Sequel Avengers, w którym grupa superherosów mierzy się z potężną sztuczną inteligencją zagrażającą całej planecie. W Czasie Ultrona po raz pierwszy spotykamy Wandę Maximoff i Visiona.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Film Avengers.

14. ANT-MAN (2015)

Drobny oszust zostaje namówiony przez Hanka Pyma do wypełnienia misji, od której zależą losy świata. W jej realizacji ma mu pomóc kostium, dzięki któremu może stać się Człowiekiem-Mrówką.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? –

15. KAPITAN AMERYKA: WOJNA BOHATERÓW (2016)

Film, który spokojnie mógłby być trzecią częścią Avengers, gdyż nie skupia się wyłącznie na dalszych przygodach Steve’a Rogersa, lecz wszystkich poznanych dotychczas postaci. Opowiada o tytułowej wojnie bohaterów, w trakcie której grupa największych superherosów w dziejach podzieliła się na dwa wrogie, walczące ze sobą obozy. Civil War to bezdyskusyjnie jedna z najważniejszych produkcji MCU, bez której znajomości trudno w pełni zrozumieć kolejne odsłony serii. To także film, który wprowadza do uniwersum wyczekiwanego Spider-Mana.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Wszystkie dotychczasowe filmy poza Kapitan Marvel.

16. SPIDER-MAN: HOMECOMING (2017)

W 2016 roku w efekcie umowy zawartej między Sony i Marvel Studios Spider-Man wreszcie dołączył do MCU. Miejsce Tobeya Maguire’a i Andrew Garfielda zajął sporo młodszy Tom Holland. Homecoming to pierwszy solowy film odświeżonego „Pajączka z sąsiedztwa”.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Film Kapitan Ameryka: Wojna bohaterów.

17. CZARNA WDOWA (2021)

Bardzo spóźniony film o jedynej kobiecie w oryginalnym składzie Avengers. Do kin trafił dopiero w 2021 roku, choć jego akcja toczy się tuż po Civil War, a Czarna Wdowa zasługiwała na solową produkcję od co najmniej 10 lat.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Filmy Iron Man 2, Avengers, Kapitan Ameryka: Zimowy żołnierz, Avengers: Czas Ultrona, Kapitan Ameryka: Wojna bohaterów.

18. CZARNA PANTERA (2018)

Black Panther, podobnie jak Spider-Man, zadebiutował w Wojnie bohaterów. Dwa lata później otrzymał własny film, w którym poznajemy jego rodzinny kraj i problemy, z jakimi musi się mierzyć jako władca Wakandy.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Film Kapitan Ameryka: Wojna bohaterów.

19. DOKTOR STRANGE (2016)

Pierwsze spotkanie ze Stephenem Strange’em, wybitnym neurochirurgiem, który w wyniku wypadku musi przewartościować swoje życie. Szukając ratunku, wkracza na tajemniczą drogę, która zaprzeczy wszystkiemu, czego był pewien do tej pory.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? – 

20. ANT-MAN I OSA (2018) – bez sceny po napisach

W sequelu znajomość Scotta Langa i córki Hanka Pyma przechodzi na nowy poziom. Teraz jako Ant-Man i Osa walczą z antagonistką o pseudonimie Duch, jednocześnie próbując wydostać matkę Hope z wymiaru kwantowego (Quantum Realm).

Choć premiera filmu Ant-Man and the Wasp odbyła się tuż po Infinity War, większość wydarzeń odbywa się przed ostatecznym starciem z Thanosem. Wyjątkiem jest scena po napisach, dlatego warto obejrzeć ją dopiero po seansie trzeciej części Avengers.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Filmy Ant-Man i Kapitan Ameryka: Wojna bohaterów.

21. THOR: RAGNAROK (2017)

Szalona komedia z chwytającym za serce przekazem, w której Thor traci włosy, młot i grunt pod nogami. Dzieło Taiki Waititiego stało się przełomem w MCU, definiując na nowo postać boga piorunów.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Filmy Thor, Thor: Mroczny świat, Avengers, Avengers: Czas Ultrona i dwie części serii krótkometrażowych mockumentów Taiki Waititiego pt. Team Thor.

22. AVENGERS: INFINITY WAR (2018)

Potężny Thanos planuje zebrać Kamienie Nieskończoności i unicestwić połowę istnień we wszechświecie. Superbohaterowie MCU zapominają o dzielących ich różnicach i konfliktach, by stanąć do wspólnej walki, w której ważą się losy całego uniwersum.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Wszystkie dotychczasowe filmy MCU.

23. AVENGERS: ENDGAME (2019)

Bezpośrednia kontynuacja Infinity War, w której przyglądamy się konsekwencjom czynów Thanosa i śledzimy losy zdziesiątkowanych superherosów, gdy przygotowują się do ostatecznego starcia z ich największym wrogiem. Film wieńczy Trzecią Fazę MCU i zamyka tak zwaną Infinity Sagę, żegnając większość oryginalnego składu Avengers.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Wszystkie dotychczasowe filmy MCU.

24. WANDAVISION (2021)

Po zakończeniu wojny z siłami Thanosa poraniona Wanda zaszywa się w małym miasteczku Westview, gdzie wiedzie spokojne życie na przedmieściach w towarzystwie swojego ukochanego Visiona. Jak to możliwe? Dowiesz się z serialu. Wandavision to dotychczas najlepszy serial Marvela, który opowiada nie tylko głęboko wzruszającą historię, ale także zaskakuje niezwykle pomysłową formą.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Avengers: Czas Ultrona, Kapitan Ameryka: Wojna bohaterów, Avengers: Infinity War i Avengers: Endgame.

25. LOKI (2021)

Choć los Lokiego zdaje się przesądzony już na początku Infinity War, okazuje się, że bóg psot i oszustwa żyje nie tylko w sercach fanów, ale także w innym wymiarze. By uchronić się przed surową karą za swoje czyny, brat Thora przemierza czas, ścigając kolejne warianty swojej osoby i dowiadując się wielu rzeczy o sobie samym.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Thor, Avengers, Thor: Mroczny świat, Thor: Ragnarok, Avengers: Infinity War.

26. THOR: LOVE AND THUNDER (2022)

Najnowszy film MCU, którego premiera miała miejsce 8 lipca 2022 roku. Za kamerą ponownie stanął Taika Waititi, który pod płaszczykiem kolorowej komedii ukrył wiele pięknych i mądrych prawd. Fabuła filmu nie ma związku z żadną produkcją po Endgame, dlatego tematycznie warto obejrzeć go właśnie po Lokim.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Thor, Avengers, Thor: Mroczny świat, Thor: Ragnarok, Avengers: Infinity War i Avengers: Endgame. Warto obejrzeć także trzyczęściową serię krótkometrażowych mockumentów Team Thor w reżyserii Taiki Waititiego.

27. FALCON I ZIMOWY ŻOŁNIERZ (2021)

W Falconie i Zimowym żołnierzu wracamy na Ziemię, by zobaczyć skutki pięcioletniej nieobecności połowy populacji świata i poznać następcę Steve’a Rogersa w roli Kapitana Ameryki.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Kapitan Ameryka: Zimowy żołnierz, Avengers: Infinity War i Avengers: Endgame.

28. SHANG-CHI I LEGENDA DZIESIĘCIU PIERŚCIENI (2021)

Shang-Chi to jeden z najnowszych superherosów w Kinowym Uniwersum Marvela, którego przedstawiono widzom w 2021 roku. Młody mężczyzna wiedzie spokojne życie w USA do momentu, kiedy upomina się o niego jego przeznaczenie, a dokładniej groźny przywódca Dziesięciu Pierścieni, czyli jego ojciec.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? –

29. ETERNALS (2021)

Kolejna grupa wprowadzona do MCU w trakcie czwartej fazy. Tytułowi bohaterowie to pradawne istoty, które od zarania dziejów wpływały na losy ludzkości, nie mają jednak żadnego związku z dotychczasowymi losami z filmowego świata Marvela.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? –

30. SPIDER-MAN: DALEKO OD DOMU (2019)

Sequel filmu Spider-Man: Homecoming, w którym wycieczka szkolna Petera Parkera i jego przyjaciół przeradza się w walkę z tajemniczym Mysterio.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Kapitan Ameryka: Wojna bohaterów, Spider-Man: Homecoming, Avengers: Infinity War i Avengers: Endgame.

31. SPIDER-MAN: BEZ DROGI DO DOMU (2021)

Kolejna odsłona przygód Spider-Mana, którą włodarze Marvel Studios zapowiadali jako największe widowisko od czasów Endgame. I nie kłamali. Pragnąc uchronić przyjaciół przed konsekwencjami swoich czynów, Peter prosi o pomoc doktora Strange’a. Potężny czarodziej przypadkowo otwiera portale do innych uniwersów, w efekcie czego… w MCU pojawia się obsada starych Spider-Manów z Tobeyem Maguire’em i Andrew Garfieldem na czele.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Kapitan Ameryka: Wojna bohaterów, Spider-Man: Homecoming, Avengers: Infinity War i Avengers: Endgame, trylogia Spider-Man Sama Raimiego oraz Niesamowity Spider-Man i Niesamowity Spider-Man 2 Marca Webba. Przyda się też znajomość serialu Daredevil.

32. HAWKEYE (2021)

Serial o Kate Bishop, nastolatce zapatrzonej w łucznika z Avengers, której ścieżki krzyżują się nieoczekiwanie z jej idolem. Akcja serialu Hawkeye toczy się bezpośrednio po wydarzeniach z Bez drogi do domu. Gratką dla polskich fanów MCU jest udział Piotra Adamczyka w roli zbira ścigającego głównych bohaterów.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Czarna Wdowa, Avengers: Infinity War i Avengers: Endgame. Przyda się też znajomość seriali Netflixa, w których pojawia się Kingpin.

33. WHAT IF… (2021)

Serial animowany przedstawiający alternatywne wersje historii znanych z filmów Marvela, który warto obejrzeć w ramach przygotowania do sequela filmu o Doktorze Strange’u.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Wszystkie filmy MCU.

34. DOCTOR STRANGE W MULTIWERSUM OBŁĘDU (2022)

Po wydarzeniach z trzeciej części Spider-Mana doktora Strange’a czeka kolejne wielkie wyzwanie. W towarzystwie nowej sojuszniczki przemierza inne światy, by uratować własny przed zagładą. Zagraża mu dawna członkini Avengers, potężna Scarlet Witch, która szuka zadośćuczynienia za doznane krzywdy.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Doktor Strange, Avengers: Infinity War, Avengers: Endgame, WandaVision, Spider-Man: Bez drogi do domu. Ponadto przyda się znajomość serii X-Men oraz seriali What if… i Inhumans.

35. MOON KNIGHT (2022)

Łagodny pracownik sklepu z pamiątkami orientuje się, że cierpi na rozszczepienie osobowości, a jego alter ego to niebezpieczny najemnik Marc Spector. Moon Knight to nowy bohater w filmowym świecie Marvela, który po raz pierwszy pojawił się w serialu z 2022 roku.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? –

36. MS. MARVEL (2022)

Kamala Khan to młoda muzułmanka dorastająca w Jersey City, której idolką jest Kapitan Marvel. Pewnego dnia dziewczyna odkrywa, że sama jest posiadaczką mocy, które czynią ją jedną z superbohaterek.

Co koniecznie trzeba obejrzeć przed seansem? Kapitan Marvel.

Poza główną serią powstały też związane z MCU seriale Agenci T.A.R.C.Z.Y., Inhumans, Agentka Carter oraz zrealizowane dla Netflixa: Daredevil, Luke Cage, Jessica Jones, Iron Fist, Punisher i Defenders (które zostały niedawno przejęte przez Disney+). W ostatnich latach Marvel Studios wprowadza członków obsady seriali Netflixa do swoich produkcji, ale nadal nie zalicza ich do kanonu. Jeśli chodzi o oficjalne produkcje MCU, w najbliższym czasie czekają nas m.in. premiery filmów Black Panther: Wakanda Forever (2022) i Strażnicy galaktyki 3 (2023), a także seriale, takie jak She-Hulk (2022), Secret Invasion czy Echo.