Nie tylko Bond. 8 świetnych ról SEANA CONNERY’EGO

Dziś urodziny obchodzi kończy człowiek, który jest pierwszym, dla wielu najlepszym, a dla niektórych nawet jedynym agentem 007 – Sean Connery. Uznając jego olbrzymie zasługi na tym polu (Connery wcielił się w agenta Jej Królewskiej Mości oficjalnie sześć razy w latach 1962–1971), przedstawiamy osiem ról tego aktora poza Bondem, na które warto zwrócić uwagę. Osiem, bo pięciu wybrać nie sposób. I tak było trudno…

 Joe Roberts – Wzgórze (1965)

Connery po raz pierwszy przez kamerą Sidneya Lumeta. W zbiorowej świadomości funkcjonuje jako Bond, James Bond, który wychodzi obronną ręką z każdej opresji. Lumet obsadza go w roli Joe Robertsa, jednego z żołnierzy zdegradowanych i skazanych na pobyt w obozie karnym. Roberts nie został ukarany za jeden ze standardowych grzeszków – pijaństwo, drobną kradzież, swobodne oddalenie się – lecz za atak na oficera, a zatem za podważenie świętej wojskowej hierarchii. To powoduje, że zwykłe okrucieństwo władz obozowych w jego przypadku przybiera szczególną formę.

Czarno-biały obraz pokazuje szokująco czarno-biały świat obozu. Oni przeciwko nam, uciśnieni przeciwko dręczącym. Connery zaś, tym razem bez bondowskiego przymrużenia oka, kreuje postać prawdziwie bohaterską.

Edward Pierce – Wielki napad na pociąg (1978)

Michael Crichton dobrym pisarzem jest i to nie wymaga wyjaśnień. Na podstawie jego książek powstają dobre filmy – zwłaszcza jeśli on sam bierze się za pracę przy scenariuszu. Nie inaczej jest w przypadku Wielkiego napadu na pociąg – kostiumowego filmu sensacyjnego, który zgromadził tak doborową obsadę, jak Sean Connery w roli zmyślnego złodzieja Edwarda Pierce’a, Donald Sutherland, który zagrał jego wspólnika, i piękna Lesley-Ann Down, wcielająca się w dziewczynę tego pierwszego. Pierce opracowuje błyskotliwy plan napadu na pociąg wiozący złoto na trasie Londyn – Folkestone. W dniu napadu jednak zostaje nagle zmieniony system ochrony ładunku…

Connery na potrzeby roli biegał po dachach pociągu, który pędził prawie 90 km na godzinę, choć miał poruszać się prawie dwa razy wolniej. Efekty tych zabaw są widoczne w filmie, który nawet po latach robi wrażenie brawurową akcją.

Juan Sánchez Villa-Lobos Ramírez – Nieśmiertelny (1986)

Rok 1986 rozpoczął świetną passę aktorską Connery’ego. Rola w Nieśmiertelnym została co prawda doceniona dopiero po latach, ale dziś jest bez mała kultowa. Connor MacLeod z klanu MacLeodów umiera i… wraca do żywych.

Zdezorientowany, odrzucony przez swoich, miałby w życiu dużo bardziej pod górkę, gdyby nie wziął go pod swoje skrzydła inny Nieśmiertelny – Juan Sánchez Villa-Lobos Ramírez – który zostaje jego nauczycielem i mentorem.

Trafiwszy po raz kolejny do filmu kostiumowego, Connery potraktował rolę Ramíreza z należną jej swobodą, rozmachem i swadą – dziś trudno wyobrazić sobie kogokolwiek innego na jego miejscu. Najwyraźniej spodobała mu się ta przygoda, bo powrócił do tej postaci w roku 1991 (Nieśmiertelny II – Nowe życie).

William z Baskerville – Imię róży (1986)

XIV wiek. William z Baskerville oraz jego uczeń Adso z Melku, franciszkanie, przybywają do klasztoru benedyktynów, aby wziąć udział w debacie na temat ubóstwa Kościoła. Na miejscu dowiadują się, że w klasztorze zostało popełnione morderstwo. Opat prosi Williama o pomoc w rozwiązaniu zagadki, zwłaszcza że wkrótce dochodzi do kolejnej tragedii, a w klasztorze wybucha panika.

Connery w Imieniu róży przedstawia uosobienie rozsądku. Oszczędne gesty i spokojny ton głosu stoją w opozycji do szaleństwa, które opanowało klasztor, a któremu uległ także młody Adso. W towarzystwie równie doskonałego Rona Perlmana w roli Salvatore oraz Christiana Slatera wcielającego się w ucznia Williama Connery rozwinął pełnię swoich możliwości w rolach dramatycznych. Ekranizacja powieści Umberto Eco o tym samym tytule przyniosła mu zresztą pierwszą nagrodę filmową. W roku 1988 otrzymał nagrodę BAFTA dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, a jego kariera ruszyła z kopyta.

Jim Malone – Nietykalni (1987)

Także w roku 1988 został Connery nagrodzony za występ w Nietykalnych – dramacie gangsterskim w reżyserii Briana De Palmy. Historia walki grupy agentów (tytułowi „Nietykalni”) z mafią pod przewodnictwem Ala Capone to prawdziwy korowód gwiazd pierwszego formatu – wśród nich Robert De Niro, Kevin Costner, Andy Garcia. Eliot Ness (Costner) prosi starszego, doświadczonego policjanta Jima Malone’a (Connery) o pomoc w ujęciu słynnego gangstera.

Wszelkie poprzednie próby nie przyniosły rezultatu, Ness i Malone tworzą więc ścisłą grupkę nieprzekupnych agentów i postanawiają uderzyć tam, gdzie Capone się tego nie spodziewa – oskarżyć go o malwersacje podatkowe.

Obraz De Palmy, choć nieco gloryfikuje historię i niezłomnych stróżów prawa, jest niewątpliwie arcydziełem. I pomimo że konkurencja była duża, na tle pozostałych to właśnie Connery w roli starego wygi błyszczy najjaśniej. Uznała to Akademia Filmowa, przyznając mu Oscara za tę rolę. Statuetce towarzyszyły Złoty Glob oraz nominacja do nagrody BAFTA.

Profesor Henry Walton Jones Senior – Indiana Jones i ostatnia krucjata (1989)

Także i Steven Spielberg nie oparł się niewątpliwemu urokowi Connery’ego i w roku 1989 powierzył mu rolę Jonesa Seniora w kolejnej odsłonie przygód Indiany Jonesa.

Sympatycznego profesora-staruszka porywają niemili naziści – liczą na to, że wyjawi im rzekomo znane mu miejsce ukrycia Świętego Graala. Indy wyrusza ojcu na pomoc, a przy okazji znajduje to, co powinno na zawsze pozostać w ukryciu.

Henry Walton Jones Senior to lżejsza pozycja w repertuarze Connery’ego. Pomimo wieku – a może dzięki niemu? – aktor pokazuje w tej roli niemal chłopięcy wdzięk, strojąc naiwne miny i rzucając zagubione spojrzenia. Tym samym potwierdza, że i komedia nie jest mu obca. Indiana Jones i ostatnia krucjata przyniosły Connery’emu nominacje do nagrody BAFTA i do Złotego Globu za najlepszą rolę drugoplanową.

Kapitan Marko Ramius – Polowanie na Czerwony Październik (1990)

Dla równowagi w roku następnym powrócił Connery do właściwego sobie, dostojnego stylu. Polowanie na Czerwony Październik w reżyserii Johna McTiernana to trzymający w napięciu thriller polityczny oparty na powieści Toma Clancy’ego (cykl o Jacku Ryanie).

Czasy zimnej wojny. Czerwony Październik, radziecka atomowa łódź podwodna, wyrusza w swój dziewiczy rejs. Dowodzi nim kapitan Marko Ramius (Connery), który wkrótce ogłasza, że zamierza zdezerterować. Nietrudno się domyślić, że tym samym na karku ma nie tylko całą flotę ZSRR, ale i siły obcych państw.

Kolejna rola i kolejna nominacja do nagrody BAFTA. W Polowaniu na Czerwony Październik Connery połączył chłód i dystans Williama z Baskerville z doświadczeniem i goryczą Jima Malone’a. Efekt jest znakomity, a film, mimo że ma swoje lata, potrafi nadal przykuć do fotela.

John Patrick Mason – Twierdza (1996)

Jedna z ostatnich głośnych ról Connery’ego, który po raz ostatni na ekranie pojawił się w 2003 roku. Twierdza opowiada historię generała Francisa Hummela (Ed Harris), który wraz z oddziałem żołnierzy zajmuje dawne więzienie, a obecne muzeum na wyspie Alcatraz – tytułową twierdzę. Cel generała jest szczytny, ale władze nie zamierzają poddać się szantażowi z wykorzystaniem zakładników i delegują Stanleya Goodspeeda (Nicolas Cage), specjalistę od broni chemicznej – użyciem takiej grozi Hummel w razie niespełnienia jego postulatów – oraz Johna Masona (Connery), speca od Alcatraz i byłego agenta MI6 (taki smaczek), do udaremnienia jego planów.

Filmy Michaela Baya to osobna kategoria. Twierdza – pomimo że wydaje się, że najciekawsze są w niej ładunki wybuchowe w postaci dorodnych zielonych kuleczek – jest filmem udanym. Akcja toczy się wartko, pojawia się szczypta humoru, jest i trochę koniecznego przy tak napisanym wątku nadęcia. Duet Connery-Cage zdobył nagrodę Złotego Popcornu i nie bez przyczyny – odpuścili sobie ograny schemat mentor-uczeń i tworzą na ekranie zgraną, choć niedobraną parę.

 * * *

I taki mały bonusik na koniec:

Zed – Zardoz (1974)

Bo – poważnie – chyba nie myśleliście, że te boskie czerwone majtasy się tu nie pojawią…?!

 * * *

Wśród filmów Seana Connery’ego jest wiele, które bardzo lubię, a nie zmieściły się do tego zestawienia. Za jakie role wy cenicie go najbardziej?