Zestawienie
10 seriali SCIENCE FICTION, które podzieliły fanów
Zakończenia, zwroty tonu i kanon, o który fani kłócą się do dziś, czyli seriale science fiction, które rozdzieliły widzów na dwa wrogie obozy.
W serialowym sci-fi zachwyt nad pomysłem nie oznacza jeszcze zgody na to, dokąd twórcy prowadzą opowieść. Można pokochać bohaterów i odrzucić ich pożegnanie, dać się wciągnąć w zagadkę, a potem zżymać się na jej rozwiązanie. Można też docenić nową odsłonę kosmicznej przygody za to, czego brakuje w niej wielbicielom poprzedniej. Czasem spór dotyczy całej koncepcji, częściej jednak konkretnego sezonu, zmiany tonu albo finału, po którym jedni ocierają łzy, a drudzy wyliczają pytania bez odpowiedzi. Częściej niż o sam pomysł chodzi bowiem o to, jak twórcy go domykają. Jednym słowem seriale science fiction, które podzieliły fanów na obozy.
Wychowane przez wilki (Raised by Wolves, 2020)
Po zniszczeniu Ziemi dwa androidy wychowują ludzkie dzieci na planecie Kepler-22b i chcą dać im nowy początek z dala od dawnej katastrofy. Opiekunowie muszą zadbać o przetrwanie podopiecznych, a do tego zdecydować, jakie przekonania i reguły wspólnoty im przekażą. Nowy świat nie uwalnia ludzi od sporów o wiarę: wraz z nimi wracają pytania o religię i rozum, a maszyny w roli rodziców biorą na siebie odpowiedzialność większą niż samo utrzymanie dzieci przy życiu na obcej planecie.

Obcość nie sprowadza się w Wychowanych przez wilki do krajobrazu, bo jej źródłem są androidy, na które spadły obowiązki rodziców. Aaron Guzikowski połączył ten pomysł ze sporem o wiarę, a pierwsze dwa odcinki wyreżyserował Ridley Scott. Surrealistyczny finał pierwszego sezonu daleko odchodzi od tego, czego można się spodziewać po historii o przetrwaniu kolonii. W scenach, w których maszyny wychowują dzieci, niepokój rodzi się z bliskości opiekuna, który sam nie jest człowiekiem.
Zagubieni (Lost, 2004)
Po katastrofie samolotu rozbitkowie próbują przetrwać na tajemniczej wyspie, gdzie muszą poznać nieznane otoczenie i siebie nawzajem. Rolę przywódcy bierze na siebie Jack, a pozostali zastanawiają się, komu zaufać, skoro dotychczasowe doświadczenie niewiele tu pomaga. Kiedy pojawiają się kolejne zagadki, w tym właz i ślady działalności Inicjatywy Dharma, walka o ratunek coraz mocniej splata się z próbami zrozumienia wyspy. Tymczasem retrospekcje pokazują, jak bohaterowie żyli, zanim weszli na pokład.

Przywiązanie do postaci liczy się tu tak samo jak przyjemność rozwiązywania zagadek. Współtworzeni przez Damona Lindelofa Zagubieni znakomicie łączą retrospekcje z atmosferą miejsca, w którym niemal każde odkrycie rodzi kolejne pytania. W finale proporcje między bohaterami a tajemnicą stały się przedmiotem sporu: jedni przyjęli emocjonalne pożegnanie, inni czekali na konkretniejsze odpowiedzi w sprawie wyspy. Serial działa najlepiej, kiedy ciekawość idzie w parze z troską o rozbitków.
Neon Genesis Evangelion (1995)
Shinji Ikari dołącza do organizacji NERV i zostaje pilotem Evy, wielkiej maszyny bojowej, którą ma bronić Tokio-3 przed istotami nazywanymi Aniołami. Rola obrońcy ludzkości nie dodaje mu jednak pewności siebie i nie pomaga uporać się z samotnością. Pod powierzchnią opowieści o starciach mechów rozwija się dramat nastolatka, dla którego kontakt z drugim człowiekiem okazuje się wyzwaniem równie trudnym jak walka z przeciwnikiem zagrażającym całemu miastu.

Zamiast nagradzać widza kolejnymi triumfami bohatera, Neon Genesis Evangelion coraz głębiej wchodzi w jego psychikę, a konwencję widowiska o wielkich robotach wykorzystuje do mówienia o depresji i potrzebie akceptacji. Dwa ostatnie odcinki doprowadzają tę metodę do skrajności. Obrońcy finału widzą w tej introspekcji emocjonalne domknięcie, przeciwnicy – porzucenie fabuły na rzecz abstrakcji. To wymagające anime dla widza, który od zwycięstwa w bitwie woli trudne spotkanie z bohaterem.
Battlestar Galactica (2004)
Po zagładzie ludzkich kolonii, której dokonały maszyny zwane Cylonami, okręt Galactica osłania flotę ocalałych w poszukiwaniu Ziemi. Wojskowi mają zapewnić bezpieczeństwo ludziom, którzy stracili domy, a cywilni przywódcy próbują utrzymać wspólnotę i prawo pod nieustannym zagrożeniem. Uciekinierom nie wystarczy wybrać kursu: każda decyzja o przetrwaniu wystawia na próbę ich przekonania, a pytania o władzę i odpowiedzialność splatają się z obecną od początku wiarą w proroctwa i przeznaczenie.

Wojenny realizm nie oznacza tu prostego podziału na słusznych ludzi i złowrogie maszyny. Ronald D. Moore współtworzył w Battlestar Galactica przekonujący dramat polityczny, w którym troska o przetrwanie nikogo nie zwalnia z odpowiedzialności za własne czyny. Kłopot zaczyna się przy metafizycznym rozwiązywaniu zagadek. Zarzut, że twórcy zastąpili odpowiedzi religią, dotyczył finału, choć wiara i proroctwa były obecne w serialu od początku. Bardziej niż przeznaczenie floty zajmuje tu cena, jaką ludzie płacą za jej ocalenie.
Z Archiwum X (The X-Files, 1993)
Agenci FBI badają sprawy, które nie mieszczą się w zwykłych procedurach: niewyjaśnione zjawiska, paranormalne zdarzenia i tropy prowadzące do spisku ukrywanego przed społeczeństwem. Fox Mulder i Dana Scully próbują ustalić, co naprawdę kryje się za kolejnymi przypadkami, a przy tym muszą nauczyć się współpracować, choć inaczej podchodzą do dowodów. Obok samodzielnych dochodzeń rozwija się większa zagadka spisku, przez którą agenci zaczynają podejrzewać nawet własnych przełożonych.

Chris Carter połączył w Z Archiwum X chemię między agentami i niepokojącą atmosferę z dwoma sposobami opowiadania: zamkniętą historią odcinka i rozbudowywaną mitologią. Widz daje się więc pochłonąć pojedynczej zagadce, a potem szuka szerszego związku między wydarzeniami. Rozciągany w późniejszych odsłonach spisek narażał wprawdzie twórców na zarzuty niespójności, ale samodzielne dochodzenia można oglądać bez pamiętania wszystkich wcześniejszych tropów. W obu formułach najwięcej radości daje obserwowanie duetu agentów.
Sense8 (2015)
Ośmioro nieznajomych z różnych części świata odkrywa łączącą ich psychiczną więź: mogą współodczuwać i korzystać ze swoich umiejętności. Każde prowadzi własne życie, ale doświadczenia pozostałych przestają być odległą historią obcego człowieka, bo można je przeżyć niemal od środka. Bohaterowie próbują zrozumieć zasady tego połączenia i nie zatracić przy tym własnej odrębności, a ich codzienne kłopoty i związki splatają się w opowieść, w której pomoc może nadejść od kogoś znajdującego się daleko poza zasięgiem wzroku.

Empatia jest w Sense8 konkretną zdolnością, a nie deklaracją bohaterów. Siostry Wachowski połączyły dzięki niej odległe historie i pokazały queerowe postaci, nie sprowadzając ich do jednego problemu czy etykiety. Melodramatyczny ton i powolne tempo bywają przeszkodą, zwłaszcza dla kogoś, kto czeka na sprawnie wyłożoną intrygę. Najlepsze sceny rodzą się jednak z bliskości ludzi, których dzielą geografia i doświadczenia, a emocjonalna otwartość przekonuje tu bardziej niż objaśnianie, jak właściwie działa łącząca ich więź.
The OA (2016)
Prairie wraca po siedmiu latach od zaginięcia, a jej powrót rodzi zagadkę większą niż pytanie, gdzie była. Przed zniknięciem była niewidoma, teraz widzi i zbiera grupę nieznajomych, których chce wciągnąć w tajną misję. Zamiast prostego wyjaśnienia przedstawia opowieść wymagającą zaufania, więc skupieni wokół niej ludzie muszą rozstrzygnąć, jak potraktować jej doświadczenia. Widz również poznaje tę historię bez komfortowego dystansu, z którego dałoby się od razu oddzielić prawdę od złudzenia.

Podczas seansu ważniejsza od tropienia każdej wskazówki jest gotowość, by potraktować tę historię serio. Brit Marling i Zal Batmanglij zbudowali The OA na emocjonalnej szczerości i metafizycznym eksperymencie, nie rezygnując z tajemnicy. Sekwencja w finale pierwszej odsłony pokazuje, jak daleko posunęli się w tej umowności. Zarzut pretensjonalności dotyczy samej metody: niezwykłe doświadczenie trzeba przyjąć bez ironicznego dystansu. Kto się na to zgodzi, dostanie serial, który działa na emocje silniej niż precyzyjnie objaśniona zagadka.
Westworld (2016)
W futurystycznym parku rozrywki bogaci goście realizują swoje fantazje wśród androidów, które odgrywają przypisane im role. Dolores i pozostałe sztuczne istoty mają być tylko tłem cudzej przygody, ale zaczynają wychodzić poza przygotowane scenariusze. Tym samym podważają wygodne dla klientów rozróżnienie między człowiekiem a jego własnością. Na tle westernowego widowiska rozwija się więc spór o świadomość i prawo do decydowania o sobie, a widz przygląda się bohaterom, których zachowania nie da się już sprowadzić do programu.

Jonathan Nolan i Lisa Joy wykorzystali w Westworld westernową scenerię do pytań o świadomość, a atmosferę podporządkowali stopniowemu odkrywaniu zasad parku. Początek wciąga połączeniem zagadki z dramatem androidów, bo rozpoznanie oszustwa zmienia też stosunek do postaci. Późniejsze komplikowanie osi czasu ściągnęło na serial zarzuty nadmiernej zawiłości, ale pierwszy sezon w pełni wykorzystuje niepewność widza. Ta łamigłówka nie sprawdza spostrzegawczości, tylko każe zakwestionować wygodny podział na ludzi i maszyny. To propozycja dla widza, który lubi, gdy fabuła wodzi go za nos.
Star Trek: Discovery (2017)
Oficer Michael Burnham i załoga statku Discovery wyruszają na kosmiczne misje, ale opowieść śledzi przede wszystkim losy głównej bohaterki i jej relacje z resztą załogi. Zamiast zamkniętych historii kolejnych wypraw serial prowadzi ciągłą fabułę, w której osobiste decyzje i emocjonalne rozmowy nie są przerwą między zadaniami, tylko ważną częścią akcji. Statek oglądamy więc głównie oczami Burnham, a nie jako zespół, w którym każdy dostaje tyle samo miejsca.

Star Trek: Discovery, serial współtworzony przez Bryana Fullera i Alexa Kurtzmana wyróżnia się energią opowiadania i widowiskowością. Skupienie na głównej bohaterce nadaje kosmicznym misjom wyraźnie osobisty wymiar, choć emocjonalne dialogi bywają nieco nazbyt dobitne. Fani mieli też konkretniejsze zarzuty: wytykali twórcom nowy wygląd Klingonów i kłopoty ze zgodnością z kanonem. To odświeżenie formuły dla widzów, którzy nie potrzebują kolejnej serii zamkniętych wypraw.
Fundacja (Foundation, 2021)
Hari Seldon przewiduje upadek Imperium Galaktycznego i proponuje plan, który ma ocalić wiedzę i pomóc odbudować cywilizację. Podejmuje się go grupa wygnańców, choć zadanie wykracza poza długość jednego życia, a imperialni władcy muszą tymczasem zmierzyć się z perspektywą końca porządku, który wydawał się trwały. Uczony nie obiecuje ratunku przed katastrofą, tylko przygotowuje ludzi do zachowania tego, co będzie potrzebne po niej, kiedy sami żyją jeszcze w cieniu potężnego imperium.

Rozmach wizualny i aktorstwo pozwalają Fundacji pokazać cywilizację większą niż los pojedynczego bohatera. Twórcy adaptacji David S. Goyer i Josh Friedman obeszli się swobodnie z literackim pierwowzorem. Z prozy Isaaca Asimova nie przenieśli po prostu postaci i wydarzeń, lecz dodali między innymi genetyczną dynastię cesarzy, czyli Cleonów, co docenili także czytelnicy. To monumentalne widowisko przekonuje własną wizją imperialnej władzy, choć emocjonalny dystans do bohaterów utrudnia przejęcie się ich losem.

