search
REKLAMA
Artykuły o filmach, publicystyka filmowa

JEDNO ujęcie, TYSIĄC roboczogodzin. Kto jest kim na PLANIE FILMOWYM?

Szymon Skowroński

23 marca 2021

REKLAMA

Oglądamy na kinowym (lub telewizyjnym) ekranie prostą scenę. Pan i Pani spotykają się na peronie dworca kolejowego. Ona podnosi głowę… kiedy on ją widzi, promień słońca oświetla jego twarz, symbolizując nagłe uderzenie miłości. Podchodzą do siebie, mijani przez tłum. W tle piękny krajobraz górskiego masywu. Wyciemnienie. Napisy końcowe. Trzydzieści sekund materiału – kilkadziesiąt osób na planie. Kto pracował nad taką sceną i jakie pełnił funkcje? Jeśli interesuje Was proces pracy nad filmem – zapraszam do lektury niniejszego tekstu. 

Sidney Lumet w książce Praca nad filmem jako jeden z pierwszych reżyserów opisał proces powstawania filmów.

W kadrze widzimy dwójkę aktorów. To wokół nich obraca się to całe zamieszanie. Aktorka i aktor przyciągają widzów – to ich nazwiska wybijają się w komunikacji reklamowej. To najważniejsze osoby w produkcji filmu. Zanim Pan podniósł głowę, usłyszał słynne: “akcja!”, które wygłosił z pewnością reżyser. Bywa, że “akcja!” krzyczy kierownik planu lub operator. Co robi reżyser poza krzyczeniem? Robi film od początku do końca i podejmuje każdą pojedynczą decyzję na planie. Jest odpowiedzialny za całokształt produkcji. Oczywiście może zlecić większe lub mniejsze zadania pozostałym członkom – szefom pionów. Ale w razie jakichkolwiek wątpliwości pytania i tak otrzymuje reżyser. Rzecz jasna, nad reżyserem są jeszcze producent i studio, przed którymi on odpowiada. 

Jednak reżyseria to nie tylko kontrola powstawania filmu. Reżyser ma bardzo określone zadania podczas przygotowywania koncepcji artystycznej. Mianowicie – musi opowiedzieć historię za pomocą ujęć. Z grubsza można podzielić reżyserów na dwa typy. Reprezentantem typu A jest Stanley Kubrick, a typu B – Steven Spielberg. To oczywiście uproszczony schemat, ale daje pogląd na dwie znaczące różnice w opowiadaniu filmowej historii. Kubrick stawia kamerę i obserwuje akcję. Spielberg angażuje kamerę w akcję. Kubrick używa jednego ujęcia, jednego kadru, którego składowe wspólnie działają i opowiadają jakąś historię. Spielberg używa cięć i składa ze sobą ujęcia, by wytworzyć emocjonalny przepływ akcji.

Największą gwiazdą filmów Kubricka był sam Kubrick. Reżyser osobiście kontrolował niemal każdy detal na planie.

To bardzo, bardzo uproszczony schemat, ale pokazuje, że zadaniem każdego reżysera – niezależnie od wyznawanej i uprawianej przez niego stylistyki, metody czy filozofii – jest wytworzenie serii ujęć. Ponadto reżyser współpracuje z aktorami, by osiągnąć w ich grze zamierzony efekt. Niektórzy zaczynają na bardzo wczesnym etapie, jeszcze przed zatrudnieniem operatora i reszty ekipy. Inni zaczynają nawet na planie. Jeszcze inni w ogóle nie interesują się aktorami i pozwalają im na samodzielną interpretację scen. Po zdjęciach reżyser zasiada z montażystą i skleja film z ujęć. 

Reżyser stoi zwykle blisko kamery. Tuż obok znajduje się jego asystent lub drugi reżyser. Przydział ich zadań i rodzaj wykonywanej pracy jest dość płynny. W naszej dworcowej scenie reżyser zajmie się prawdopodobnie gwiazdami, a o pokierowanie statystami poprosi drugiego reżysera. Asystent będzie spisywał wszystkie uwagi lub myślał o kolejnych ujęciach. Istnieje też funkcja reżysera biurowego, który, zgodnie z nazwą, nie przebywa na planie, lecz zajmuje się przygotowaniem ujęć od strony logistycznej: kalendarzówki, harmonogramy, notatki na storyboardach. Drugi reżyser może być również kierownikiem drugiej ekipy (second unit). 

Żona i asystentka Alfreda Hitchcocka – Alma Reville – według wielu doniesień miała duży udział w powstawaniu filmów reżysera.

Po czternastym dublu aktor przeczesał włosy na drugą stronę. W piętnastym dublu układ jego fryzury był inny. Fakt ten powinien zauważyć kierownik planu i natychmiast zwrócić na niego uwagę. W dodatku powinien poinformować reżysera i operatora, że z piętnastym dublem przekroczyli już czas zaplanowany na to ujęcie. Kierownik powinien być ich oczami i uszami – pilnować absolutnie każdego elementu znajdującego się w obrębie pola widzenia kamery. Jego błędy mogą zaowocować zabawnymi komentarzami widzów lub listami wpadek na portalach takich jak Film.org.pl. Oczywiście należy mieć dozę dystansu do wszelkich filmowych wpadek – nikt nie jest w stanie dopilnować wszystkiego. Podobne zadania czekają na script supervisora – ten jednak powinien czuwać nad ogólną spójnością realizowanych ujęć z tym, co zawarto w scenariuszu. 

Avatar

Szymon Skowroński

REKLAMA