6 FILMÓW, które TRZEBA ZOBACZYĆ na 29. Festiwalu Mediów CZŁOWIEK W ZAGROŻENIU

Niszowość i niekomercyjność kina dokumentalnego sprawia, że chociaż każdego roku filmów dokumentalnych powstaje całe mnóstwo, jedynie garstka z nich na bardzo krótki czas trafia do kin i to prawie wyłącznie studyjnych. Nawet my, widzowie, rzadko dajemy szansę kinu dokumentalnemu, wybierając raczej fabuły, a jeśli już coś oglądamy, ograniczamy się raczej do dokumentów biograficznych czy netfliksowych dokumentów kryminalnych. Świetna okazja, aby z kinem dokumentalnym się zapoznać, zaprzyjaźnić i pobyć chwilę dłużej nadejdzie jednak już w przyszłym tygodniu, podczas wielkiego święta kina dokumentalnego w Łodzi. Mowa oczywiście o najstarszym łódzkim festiwalu filmowym, 29. Festiwalu Mediów Człowiek w Zagrożeniu – oto 6 filmów dokumentalnych z Polski i ze świata, które warto w Łodzi obejrzeć.

Cała przyjemność po stronie kobiet (2018), reż. Barbara Miller

Ten niezwykle poruszający dokument opowiada historię pięciu odważnych kobiet, które w różnych kulturach walczą o wolność i sprawiedliwość. Japońska artystka Rokudenashiko staje przed sądem za wydruk 3D swojej waginy, mimo że Japonia od kilkudziesięciu lat każdego roku świętuje Kanamara Matsuri – Święto Stalowego Penisa, a nieodłączną częścią imprezy są chociażby lizaki w kształcie męskiego przyrodzenia. Była zakonnica, Doris Wagner, opowiada o doświadczeniu gwałtu ze strony księdza, które w Kościele katolickim są tajemnicą poliszynela.

Pozbawiona prawa do decydowania o sobie Deborah Feldman wraz z synem ucieka z ortodoksyjnej społeczności chasydzkiej w Nowym Jorku. Vithika Yadov w Indiach, gdzie zabójstwa honorowe i gwałty na kobietach są na porządku dziennym, edukuje młodych mężczyzn na temat kobiecej seksualności i wytyczania granic. Mieszkająca w Londynie Somalijka Leyla Hussein prowadzi warsztaty i spotkania edukacyjne na temat szkodliwości obrzezania kobiet. Film ukazuje wszechobecne kulturowe przyzwolenie na istnienie zwyczajów, które w imię prawa i religii przyczyniają się do kobiecego cierpienia i czynią z kobiet obywatelki drugiej kategorii. To produkcja, która wywołuje wściekłość i niezgodę na takie traktowanie człowieka, jednocześnie wzruszając do granic losami i odwagą głównych bohaterek.

Graniczne cięcie (2018), reż. Igor Chojna

Ciekawy bohater to często połowa sukcesu filmu dokumentalnego, jednak nie zawsze się to udaje. Reżyser Granicznego cięcia znalazł takiego bohatera, a nawet dwóch, w Osinowie Dolnym, niewielkiej wsi w województwie zachodniopomorskim, przy granicy polsko-niemieckiej, gdzie znajdują się aż… 43 salony fryzjerskie. Wszystkie prowadzą aktywną działalność. Właścicielką jednego z nich jest Halina, doświadczona przez życie kobieta w średnim wieku z potrzebą matkowania swojej młodszej pracownicy, Andżeli. Z ich rozmów, a częściej raczej monologu Haliny, wyłania się obraz miejsca wyludnionego i bez perspektyw, w którym bezczynne czekanie – na klienta, lepsze życie czy śmierć – jest jedynym sposobem na życie.

 Graniczne cięcie nie jest jednak zupełnie dołujące, to raczej słodko-gorzka opowieść o życiu dwóch szalenie charyzmatycznych bohaterek.

Kto zabił sekretarza generalnego ONZ? (2019), reż. Mads Brügger

W tym filmie jest wszystko, co niezbędne dla udanego seansu – wciągająca historia, napięcie, śmiech, teoria spiskowa i detektywistyczne dochodzenie. Madsowi Brüggerowi udało się w zupełnie nowatorski sposób połączyć film dokumentalny z kryminałem i komedią, powagę z zabawą. 

W 1961 roku w Północnej Rodezji (dziś Zambia) rozbił się w tajemniczych okolicznościach samolot sekretarza generalnego ONZ Daga Hammarskjölda, który leciał na pokojowe negocjacje w sprawie zawieszenia broni pomiędzy Kongo a Katangą, zbuntowaną prowincją. Po ponad 50 latach duński filmowiec postanawia zagłębić się w sprawę, a to, co odkrywa, przechodzi jego najśmielsze oczekiwania. Chociaż początkowo reżyser, prowadząc nas przez swoje dochodzenie, skłania się raczej ku autoparodii, a nawet parodii filmu dokumentalnego, wraz z upływem ekranowych minut groza jego odkryć wstrząsa widzem do głębi. To naprawdę świetne, angażujące kino dokumentalne.

Mój kraj taki piękny (2019), reż. Grzegorz Paprzycki

Paprzycki za swój portret współczesnej Polski podzielonej zdobył Złotego Lajkonika na tegorocznym Krakowskim Festiwalu Filmowym, nagrody przyznawanej reżyserowi najlepszego polskiego filmu dokumentalnego, a na Festiwalu Mediów jego film pretenduje do nagrody głównej, Białej Kobry. Mój kraj taki piękny to dokumentacja polityczno-ideologicznej wojny rozgrywającej się od kilku lat na polskich ulicach – są tam migawki z marszów nacjonalistów, publicznych wystąpień pewnego znanego prawicowca (byłego księdza) czy konferencji naukowej na temat antyfaszyzmu.

Paprzycki nie komentuje rzeczywistości, ale sposób, w jaki prowadzi narrację, daje nam do zrozumienia, po której stronie politycznej barykady stoi reżyser. Chociaż sam film nie mówi nic nowego o współczesnej Polsce, utrwala i kondensuje w 30 minutach społeczno-polityczne nastroje, wzbudzając silne emocje.

Babuszki z Czarnobyla (2015), reż. Holly Morris, Anne Bogart

Ogromna popularność serialu Czarnobyl emitowanego przez HBO odbiła się echem także w programie Festiwalu Człowiek w Zagrożeniu. Film opowiada o kobietach, dzisiaj już 70- i 80-letnich staruszkach, które po wysiedleniu ze skażonych terenów po wybuchu elektrowni atomowej w Czarnobylu w 1986 roku, wbrew zakazom władz i narażając swoje zdrowie, postanowiły powrócić do swoich domów.

Spośród około 1200 osób dzisiaj pozostały już tam niemal wyłącznie starsze kobiety – babuszki, tworzące jedyną w swoim rodzaju siostrzaną społeczność kobiet żyjących na radioaktywnej ziemi, pośród ruin i dziczejącej przyrody. Jak udało im się przeżyć tyle lat w izolacji od świata, w miejscu, które wielu uznało za nienadające się do zamieszkania?

Połączeni (2018), reż. Aleksandra Maciejczyk oraz inne polskie krótkie metraże

Niewidomy Krzysztof i Wiola, jego żona, a zarazem przewodniczka, wybierają się na narty. Im wyżej wjeżdżają wyciągiem, tym więcej dowiadujemy się o ich życiu. Tymczasem mgła gęstnieje, a warunki stają się coraz trudniejsze. Ta z pozoru banalna historia ma duży ładunek emocjonalny. Dzięki drobiazgowej dokumentacji czynności, które zdrowemu człowiekowi nie sprawiają żadnych problemów, takich jak zakładanie sprzętu narciarskiego czy wejście na wyciąg, łatwo zrozumieć, jak dużym wyzwaniem mogą one być dla człowieka niewidomego, a zarazem zrozumieć, czego podejmują się bohaterowie.

Pomimo fizycznych ograniczeń, które dla wielu wykluczyłyby uprawianie narciarstwa, pan Krzysztof czerpie z życia pełnymi garściami. Wszystko to możliwe jest dzięki wsparciu, jakie otrzymuje ze strony żony. Ich rozmowy w drodze na szczyt są wzruszającym świadectwem miłości i partnerstwa. Film Maciejczyk można zobaczyć w bloku filmów krótkometrażowych razem z trzema innymi ciekawymi pozycjami: Odprawą Filipa Drzewieckiego (o odbywających szpitalne praktyki studentach medycyny), Strawberry Boys Michała Toczka (o młodym chłopaku marzącym o karierze muzyka disco polo) oraz Castingiem Klaudii Kęski (o aktorskim castingu przeprowadzanym w domu dziecka).

Festiwal Mediów Człowiek w Zagrożeniu odbędzie się w dniach 19–23 listopada 2019 roku w Łodzi. Wstęp na wszystkie projekcje i wydarzenia jest bezpłatny. Szczegóły oraz program na Facebooku i stronie internetowej.