10 najlepszych THRILLERÓW, po jednym z każdego roku lat 90.

Thrillery lat 90. potrafiły zamknąć widza w jednym pomieszczeniu, a chwilę później wysłać go w pościg, w którym trudno złapać oddech. Napięcie rodzi się ze spotkania z bezwzględnym zabójcą, ale też z podejrzenia, że człowiek siedzący obok właśnie postanowił zatrzymać pieniądze dla siebie. Reżyserzy swobodnie przechodzą od czarnej komedii do psychologicznego koszmaru i nie gubią przy tym precyzji intrygi. Niepokój budzą jednak przede wszystkim chwile, w których pozwalają zrozumieć kogoś, przed kim należałoby uciekać.

Misery (1990)

Pisarz Paul Sheldon po wypadku samochodowym trafia pod opiekę Annie Wilkes, która przedstawia się jako jego największa fanka. Początkowo może liczyć na pomoc oddanej czytelniczki, ale kiedy kobieta poznaje los ulubionej bohaterki jego książek, zaczyna przetrzymywać autora i narzucać mu swoją wolę. Przywiązanie do literackiej postaci znaczy dla niej więcej niż bezpieczeństwo rannego mężczyzny, który musi teraz szukać sposobu, by wydostać się spod opieki, o którą nigdy nie prosił i której nie może odmówić.

Kathy Bates zmienia ton tak gwałtownie, że nawet spokojna rozmowa z Annie wymaga czujności. James Caan odpowiada na te przemiany bezradnością mężczyzny, który musi ukrywać strach przed własną opiekunką. Rob Reiner przeniósł na ekran powieść Stephena Kinga i z tej nierównowagi zbudował kameralne napięcie: w Misery przeraża zależność od kogoś nieobliczalnego, a nie rozmiar zagrożenia. Przy takim aktorskim duecie drobny gest albo zmiana wyrazu twarzy niepokoją równie skutecznie jak jawna groźba.

Milczenie owiec (The Silence of the Lambs, 1991)

Kursantka FBI Clarice Starling ma zdobyć wskazówki, które pomogą schwytać seryjnego mordercę. Spotyka się więc z uwięzionym psychiatrą Hannibalem Lecterem, który sam jest zabójcą i potrafi dostrzec to, co umyka śledczym, ale też wykorzystać każdą słabość rozmówczyni. Młoda kursantka potrzebuje jego wiedzy, musi jednak rozmawiać z kimś, komu nie może zaufać, i pilnować, ile zdradza o sobie. Nawet pozornie niewinne pytanie może ją tu zaprowadzić znacznie dalej, niż zamierzała.

Przy więziennej celi Jodie Foster broni spokoju swojej bohaterki przed rozmówcą, który uważnie szuka miejsca do ataku. Anthony Hopkins odpowiada opanowaniem znacznie groźniejszym od demonstracyjnego szaleństwa. Jonathan Demme pokazuje także presję męskich spojrzeń, przez którą bohaterka musi stale walczyć o własną pozycję. Spotkania z Lecterem są pojedynkiem intelektów, ale w filmie Milczenie owiec wytrwałość Starling ma znaczenie także wtedy, gdy nie stoi przed nią żaden zabójca.

Wściekłe psy (Reservoir Dogs, 1992)

Po nieudanym napadzie na jubilera ocalali przestępcy spotykają się w magazynie, który ma służyć za miejsce zbiórki. Zamiast spokojnie dzielić łup, próbują zrozumieć, dlaczego akcja się rozsypała, i coraz bardziej podejrzewają, że ktoś z nich współpracuje z policją. Każdy ma własną wersję zdarzeń, a odtworzenie przebiegu skoku wymaga zaufania akurat wtedy, gdy zaczyna go brakować. Zamknięci razem wspólnicy muszą ocenić, czy człowiek stojący obok naprawdę pomaga im znaleźć zdrajcę, czy tylko odsuwa od siebie podejrzenia.

Quentin Tarantino zamienił duszny magazyn w miejsce, w którym największym zagrożeniem może być cudza wersja wydarzeń. Dialogi służą tu walce o przewagę, a retrospekcje zmieniają wiedzę widza o uczestnikach napadu i każą na nowo oceniać ich zachowanie. Wściekłe psy mają w sobie energię debiutu, a informacje są w nich dawkowane z dużą precyzją. Do zbudowania emocji gangsterskiego widowiska wystarcza kilku mężczyzn w zamkniętej przestrzeni, bo każde oskarżenie może rozbić resztki porozumienia, a pewność siebie nikomu nie daje bezpieczeństwa.

Ścigany (The Fugitive, 1993)

Richard Kimble zostaje niesłusznie skazany za zamordowanie żony, a szansę na ucieczkę dostaje, gdy autobus przewożący więźniów zderza się z pociągiem. Od tej chwili musi unikać schwytania i jednocześnie odnaleźć prawdziwego zabójcę, bo zapewnienia o niewinności już raz nic mu nie dały. Pościg prowadzi federalny szeryf Gerard, więc każdy krok w stronę wyjaśnienia zbrodni uciekinier stawia ze świadomością, że ktoś równocześnie próbuje ustalić, gdzie on jest. Nie może po prostu zniknąć i przeczekać zagrożenia.

Katastrofa autobusu i pociągu zapowiada rozmach, ale Andrew Davis równie pewnie poprowadził późniejsze manewry uciekiniera i ścigających. W filmie Ścigany wiadomo, co obie strony próbują osiągnąć, dlatego każde zbliżenie Gerarda do celu autentycznie denerwuje. Harrison Ford i Tommy Lee Jones odgrywają pojedynek, w którym każdy wie, czego chce, i bez nich sam ruch nie wystarczyłby na cały seans. Reżyser nie musi dezorientować widza, żeby go zaskoczyć, a szybkiej akcji nie myli z chaosem na ekranie.

Płytki grób (Shallow Grave, 1994)

Alex, David i Juliet dzielą mieszkanie, w którym znajdują martwego nowego lokatora i walizkę pełną pieniędzy. Postanawiają zachować gotówkę dla siebie, a razem z nią dostają wspólną tajemnicę: odtąd każde musi polegać na dyskrecji pozostałych, choć wszyscy mają udział w majątku. Znajomi, z którymi dotąd wystarczyło ustalać sprawy mieszkaniowe, stają się wspólnikami w ukrywaniu znaleziska, a podejrzliwość wkrada się w codzienne relacje i każe inaczej patrzeć na ludzi mieszkających tuż za ścianą.

Złośliwe rozmowy współlokatorów bawią, zanim bliskość tych samych osób zacznie budzić niepokój. W debiucie Danny’ego Boyle’a czarny humor idzie w parze z rosnącą paranoją, a energiczna inscenizacja zaostrza zmiany nastroju. W filmie Płytki grób każdy przejaw przewagi w grupie nabiera znaczenia, bo domownicy mają do stracenia coś więcej niż dobre samopoczucie. Przychodzi wreszcie moment, w którym bohaterowie przestają przypominać ludzi zdolnych do życia pod wspólnym dachem.

Siedem (Se7en, 1995)

Detektyw Somerset zbliża się do emerytury, kiedy razem z nowym partnerem, Millsem, zaczyna śledztwo w sprawie makabrycznych zabójstw. Policjanci odkrywają, że sprawca odwołuje się do siedmiu grzechów głównych, a kolejne miejsca zbrodni mają być czymś więcej niż śladami jego obecności. Morderca traktuje zabijanie jak przekazywanie wiadomości, więc w brudnym, deszczowym mieście detektywi szukają dowodów, które pozwolą go odnaleźć, ale też klucza do rozumowania, według którego wybiera ofiary.

Brudne ulice w strugach deszczu wyglądają tak, jakby nawet schwytanie sprawcy niewiele mogło w tym mieście naprawić. David Fincher konsekwentnie pogłębia dyskomfort i nie obiecuje szybkiego powrotu do porządku. Siedem ma sugestywną oprawę, która współgra z aktorstwem, a policjanci są tu po prostu ludźmi, którzy próbują wykonywać swój zawód w obliczu czegoś odrażającego. Ich praca nie sprowadza się do rozwiązania efektownej łamigłówki, a atmosfera gęstnieje tak, że samo oglądanie kolejnych miejsc zbrodni kosztuje wysiłek.

Fargo (1996)

Sprzedawca samochodów Jerry Lundegaard organizuje porwanie własnej żony, bo liczy, że jej zamożny ojciec zapłaci okup. W przedsięwzięciu bierze udział między innymi Carl Showalter, a sprawą zaczyna się interesować policjantka Marge Gunderson. Na zaśnieżonej prowincji szuka wyjaśnienia zbrodni, która zaczęła się od rodzinnego planu zarobku. Jerry traktuje żonę jak narzędzie do zdobycia pieniędzy i nie przewiduje, jak daleko od jego rachub mogą zaprowadzić działania porywaczy.

Uprzejmość mieszkańców i ich sposób mówienia potrafią rozbawić nawet wtedy, gdy rozmowa dotyczy czegoś potwornego. Bracia Coen łączą satyrę z kryminałem tak pewnie, że śmiech nie unieważnia przemocy, a przemoc nie odbiera scenom absurdalnego humoru. Zimowa prowincja w filmie Fargo jest zamieszkana przez ludzi o własnych obyczajach i nie służy za bezimienną planszę do rozgrywania intrygi. Obok spokojnej, rzeczowej Marge zbrodnicze kombinacje i cudza chciwość wyglądają po prostu niedorzecznie.

Tajemnice Los Angeles (L.A. Confidential, 1997)

Masakra w kawiarni Nite Owl uruchamia śledztwo w Los Angeles lat 50. Zajmują się nim trzej policjanci o różnych metodach pracy: Ed Exley, Bud White i Jack Vincennes. Dochodzenie prowadzą wśród korupcji, w mieście, gdzie mundur nie gwarantuje uczciwości, a każdy z nich musi lawirować między zawodowymi zależnościami i sprzecznymi interesami. Z każdym kolejnym ustaleniem coraz ważniejsze staje się więc to, który z nich prowadzi sprawę, bo żaden nie patrzy na nią tak samo.

Los Angeles wygląda olśniewająco, ale Curtis Hanson nie pozwala, by elegancja epoki przesłoniła korupcję. Gęstą intrygę w filmie Tajemnice Los Angeles rozplątuje się z przyjemnością, a każda zmiana perspektywy ma znaczenie, bo role policjantów są bardzo wyraziste. Reżyser utrzymuje tempo wielowątkowej opowieści i znajduje miejsce dla odrębności każdego z bohaterów. To neo-noir z rozmachem, w którym nie ginie kontrola nad szczegółami, a starannie odtworzony świat nie odciąga uwagi od śledztwa, tylko pomaga zrozumieć uwikłanych w nie ludzi.

Prosty plan (A Simple Plan, 1998)

Bracia Hank i Jacob Mitchellowie wraz ze znajomym natrafiają w zaśnieżonym lesie na wrak samolotu, martwego pilota i torbę pieniędzy. Przypadkowe odkrycie wygląda na szansę, by odmienić własne życie, więc bracia zatrzymują znalezisko i od tej chwili muszą wspólnie pilnować tajemnicy. Samo zapewnienie o lojalności na długo nie wystarczy: ukrywanie pieniędzy wymaga kolejnych decyzji, a każdy następny kompromis oddala ich od niewinnej roli przypadkowych odkrywców wraku.

Bohaterowie chcieliby nadal uważać się za przyzwoitych, choć coraz więcej muszą przed sobą tłumaczyć. Sam Raimi cierpliwie pokazuje te usprawiedliwienia, a aktorzy grają je jak osobiste doświadczenie. Prosty plan jest powściągliwy: reżyser nie potrzebuje nagłych przemian charakterów, żeby pokazać, jak daleko można odejść od początkowych intencji, i buduje napięcie na kolejnych ustępstwach wobec własnego sumienia. Chciwość sprawców przeraża tu nie obcością, ale zwyczajnością ich rozumowania.

Utalentowany pan Ripley (The Talented Mr. Ripley, 1999)

Niezamożny Tom Ripley przyjmuje zlecenie bogatego ojca Dickiego Greenleafa: ma pojechać do Włoch i namówić syna do powrotu do domu. Na miejscu ulega fascynacji młodym człowiekiem i jego stylem życia, tak odległym od własnych możliwości Toma. Służbowa misja staje się okazją, by z bliska poznać świat, do którego bardzo chciałby należeć, a pragnienie, by w nim zostać, zaczyna znaczyć więcej niż pierwotny cel wyjazdu. Podziw dla nowego znajomego coraz trudniej przy tym oddzielić od zazdrości o jego pozycję.

Włoskie plenery kuszą takim samym urokiem, jakiemu ulega Tom. Anthony Minghella wykorzystał piękno otoczenia i siłę aktorstwa, żeby pokazać obsesję od środka, oczami człowieka łaknącego cudzego życia. W filmie Utalentowany pan Ripley widz rozpoznaje pragnienia bohatera, zanim zdąży odsunąć się od jego postępowania. Elegancja tego thrillera nie upiększa zbrodni, za to pozwala odczuć atrakcyjność świata, którego utrata wydaje się Tomowi nie do przyjęcia, i zrozumieć, jak mocno trzyma się złudzeń.