Zestawienie
10 najlepszych seriali SCI-FI do obejrzenia przed premierą serialu NEUROMANCER
Zanim ruszy Neuromancer, sprawdź seriale o technologii, która rządzi życiem bohaterów – od buntu po komfort, za który płacisz czymś cenniejszym od pieniędzy.
Korporacja nie musi mieć na własność całego miasta, żeby rządzić człowiekiem. Wystarczy, że kontroluje jego pamięć, ciało albo informacje, na podstawie których podejmuje decyzje. Przed premierą serialu Neuromancer warto sięgnąć po opowieści, w których technologia przestaje być narzędziem i staje się warunkiem codziennego życia. Współczesne seriale sci-fi pokazują tę zależność na dwa sposoby: przez brutalny bunt przeciw silniejszym albo przez pozornie niewinne udogodnienie, za które bohater płaci czymś znacznie cenniejszym od pieniędzy.
Humans (2015)
Hawkinsowie kupują Anitę, łudząco podobną do człowieka syntetyczną pomoc domową, która ma pomóc w prowadzeniu domu i zdjąć z rodziny część codziennych obowiązków. W tej alternatywnej współczesności android nie wymaga wyprawy do laboratorium ani wizyty w siedzibie technologicznego giganta: wystarczy postawić go między własnymi meblami i powierzyć mu kawałek rodzinnego życia. Anita szybko jednak wywołuje napięcia, a pytanie, czy potrafi wykonywać polecenia, ustępuje innemu: czy ma świadomość i jakie miejsce zajmuje wśród ludzi, którym służy.

Humans pokazuje zmianę porządku społecznego oczami rodziny, która po prostu chciała ułatwić sobie życie. Gemma Chan znakomicie gra na granicy między wyuczonym zachowaniem a przejawami osobowości, więc nawet zwykłe domowe sceny trzymają w napięciu, bo trudno odgadnąć, co kryje się za uprzejmością Anity. Serial przekonuje przede wszystkim relacjami: przy syntetyku domownicy zaczynają odsłaniać własne potrzeby i uprzedzenia, a spór o świadomość maszyn i przyszłość pracy rozgrywa się przy rodzinnym stole.
Impersonalni (Person of Interest, 2011)
Harold Finch tworzy Maszynę, która analizuje dane z masowej inwigilacji. Do zapobiegania przemocy angażuje potem byłego agenta Johna Reese’a. System wskazuje osoby powiązane z przyszłymi przestępstwami, a bohaterowie ruszają tropem informacji, których sami nigdy nie wyłowiliby z ogromu obserwowanych zdarzeń. Każda interwencja zaczyna się od konkretnego zagrożenia, ale nad ich pracą od początku wisi większy problem: ratują ludzi dzięki narzędziu, które zagląda w życie całego społeczeństwa.

Z kolejnych spraw Jonathan Nolan wyprowadził opowieść o sztucznej inteligencji, która szybko przerasta rolę wygodnego pomocnika śledczych. Impersonalni łączą przyjemność rozwiązywania zagadek z rosnącą świadomością skali nadzoru, bo ocalenie konkretnej osoby nie zamyka pytania o to, ile wolno systemowi. Nawet gdy serial zajmuje się skutkami działania Maszyny, nie gubi z oczu tych, którym bohaterowie akurat pomagają, więc rozmach opowieści o AI nie przesłania emocji, a pojedyncze interwencje nie giną w cieniu wielkiej intrygi.
Rozdzielenie (Severance, 2022)
Pracownicy korporacji Lumon poddają się zabiegowi, który oddziela wspomnienia zawodowe od prywatnych, więc nic z tego, co przeżyją w biurze, nie przechodzi do domu. Mark i jego współpracownicy żyją zatem jako dwie wersje siebie, a osobowość, która istnieje tylko w pracy, nie zna życia, do którego po zakończeniu dnia wraca jej ciało. Kiedy pracownicy zaczynają pytać o sens swoich zadań i o to, czy w ogóle mają coś do powiedzenia, korporacyjne reguły przestają być warunkami zatrudnienia i stają się granicami całego ich świata.

Biurowa uprzejmość niepokoi tu bardziej niż otwarta groźba, bo za językiem procedur kryje się władza nad cudzym doświadczeniem. W Rozdzieleniu twórca serialu Dan Erickson zamienił fantazję o nieprzynoszeniu pracy do domu w precyzyjną satyrę na firmę, która najchętniej zatrudniałaby ludzi bez żadnego życia poza obowiązkami. Reżyseria trzyma w niepokoju nawet wtedy, gdy bohaterowie jedynie próbują zrozumieć, w jakim położeniu się znaleźli. Korporacyjny absurd śmieszy do chwili, w której wychodzi na jaw bezradność człowieka całkowicie zależnego od pracodawcy.
Devs (2020)
Programistka Lily Chan próbuje wyjaśnić zniknięcie partnera, a poszukiwania prowadzą ją do tajnego działu firmy technologicznej Amaya. Od pracodawcy odpowiedzi się nie doczeka, musi więc sama przyjrzeć się organizacji, która wie rzeczy niedostępne nikomu spoza wąskiego kręgu wtajemniczonych. Za zniknięciem kryją się badania z dziedziny mechaniki kwantowej, a prywatne śledztwo coraz wyraźniej splata się z pytaniem, czy ludzie naprawdę podejmują decyzje, czy tylko wykonują to, co zostało już z góry określone.

W chłodnych, starannie zaprojektowanych wnętrzach Devs Alex Garland zbudował thriller, w którym napięcie bierze się także z konsekwencji przyjętej teorii. Determinizm nie jest tu ozdobnym terminem, bo od niego zależy, jak bohaterowie rozumieją własne postępowanie i odpowiedzialność za innych. Scenografia i skupiona atmosfera nadają tajnemu projektowi niemal obrzędowy charakter, który dobrze pasuje do wiary, że maszyna może odsłonić ostateczną prawdę. Hipnotyczne sci-fi dla widza, który spór o wolną wolę lubi tak samo jak zagadkę.
Westworld (2016)
Goście luksusowego parku rozrywki trafiają na stylizowany Dziki Zachód, gdzie androidy odgrywają zaprogramowane role i pozwalają przyjezdnym spełniać własne fantazje. Dla klientów to plac zabaw, dla gospodarzy zaś jedyna rzeczywistość, jaką znają, podporządkowana scenariuszom napisanym przez kogoś innego. Z czasem zachowanie sztucznych mieszkańców budzi pytania o ich świadomość, a razem z nią o to, czym właściwie rozrywka klientów różni się od przemocy wobec istoty, która potrafi czuć.

Westernowa widowiskowość ma tu drugie dno. W pierwszym sezonie Westworld Jonathan Nolan i Lisa Joy zderzyli przyjemność oglądania parku z wiedzą o tym, na jakich zasadach działa. Widz obserwuje gospodarzy, ale musi też przyjrzeć się ludziom, dla których cudze podobieństwo do nich samych jest po prostu częścią usługi. Twórcy niepokojąco wiarygodnie pokazują moralny relatywizm klientów: wystarczy uznać androida za przedmiot, by usprawiedliwić własne okrucieństwo.
Czarne lustro (Black Mirror, 2011)
Bohaterowie antologii żyją w społeczeństwach, w których nowe urządzenia i media zmieniają relacje między ludźmi oraz sposób sprawowania władzy. Historie są przeważnie zamknięte: każda zaczyna się od konkretnego wynalazku albo sytuacji, a potem pokazuje, jak ludzkie potrzeby i słabości decydują o tym, do czego te narzędzia posłużą. Nie trzeba więc śledzić losów jednej postaci, by dostrzec wspólne zagrożenie. Nowe możliwości wrastają w codzienność, zanim ktokolwiek zrozumie, jak bardzo uzależnia od nich własne życie.

Urządzenia, które potrafią więcej od swoich użytkowników, są tu tylko pretekstem. Jako antologia Czarne lustro za każdym razem zmienia pomysł i układ sił, a Charlie Brooker celnie pokazuje ludzi, którzy sięgają po nowe narzędzia, żeby zaspokoić bardzo znajome pragnienia, więc niepokój nie mija wraz z odłożeniem ekranu. Każda zamknięta historia sprawdza inne reguły społeczne i inną relację władzy, ale pytanie o cenę pozornej wygody wraca w każdej z nich.
Orphan Black (2013)
Sarah Manning widzi, jak kobieta łudząco do niej podobna popełnia samobójstwo, i postanawia przejąć jej tożsamość, bo liczy, że uda się wykorzystać ten zbieg okoliczności. Szybko odkrywa jednak, że podobieństwo nie jest przypadkowe: za cudzą twarzą kryje się spisek związany z klonowaniem, w który sama zostaje wciągnięta. Próba zajęcia miejsca jednej osoby wikła ją w tajemnicę, która dotyczy także jej własnego życia. Bohaterka zaczyna więc ustalać, kim jest i kto wie o okolicznościach jej istnienia to, czego dotąd jej nie mówiono.

Tatiana Maslany sprawia, że identyczna twarz ani przez chwilę nie oznacza identycznej osoby: klony różnią się u niej sposobem bycia i temperamentem, a charakteryzacja jest tylko dodatkiem. Dzięki temu Orphan Black ma wyższą stawkę niż sprawnie poprowadzona zagadka biotechnologiczna – chodzi o odrębność konkretnych kobiet. Graeme Manson i John Fawcett rozegrali w swoim serialu temat tożsamości przez aktorstwo, przy którym łatwo zapomnieć o technicznej sztuczce. Za tę wielokrotną rolę Maslany dostała nagrodę Emmy.
Maniac (2018)
Annie i Owen, dwoje nieznajomych z bagażem osobistych problemów, zgłaszają się do eksperymentalnego badania farmaceutycznego. Bierze w nim udział GRTA, superkomputer obdarzony emocjami, więc relacji między pacjentem a aparaturą nie da się sprowadzić do prostego podziału na cierpiącego człowieka i beznamiętne narzędzie. Eksperyment ma sięgnąć do psychiki bohaterów, tymczasem oni sami stają naprzeciw maszyny z własnym życiem uczuciowym, a obiecana pomoc splata ich losy w sposób, którego nikt nie przewidział.

Retrofuturystyczny Nowy Jork i zmieniające się konwencje wizualne sprawiają, że Maniac swobodnie przeskakuje między wizją przyszłości a cudzym snem. Cary Joji Fukunaga wykorzystał tę plastyczną swobodę, ale nie stracił z oczu bohaterów, bo efektowna forma wyrasta tu z ich emocjonalnych obciążeń. Odtwórcy głównych ról wydobywają ludzkie odruchy nawet z najbardziej osobliwych sytuacji, a w całej tej wizualnej ekstrawagancji jest zaskakująco dużo czułości dla postaci, które szukają ulgi we własnym cierpieniu.
Cyberpunk: Edgerunners (2022)
David Martinez mieszka z matką w Night City, gdzie o tym, na co kogo stać, decyduje przede wszystkim zasobność portfela, a cybernetyczne ulepszenia wcale nie znoszą społecznych podziałów. Po osobistej tragedii chłopak zdobywa wojskowy implant i poznaje Lucy, która wprowadza go między edgerunnerów, czyli najemników przerabiających własne ciała. Odtąd David wchodzi coraz głębiej w brutalny półświatek. Implant daje mu przewagę, ale nie uwalnia od miasta, w którym musi znaleźć sobie miejsce i zarobić na życie.

Studio Trigger nie szczędzi widzom efektownej przemocy, jednak przywiązujemy się tu przede wszystkim do bohaterów, a ich mechaniczne ulepszenia szybko schodzą na drugi plan. Pierwszy sezon Cyberpunk: Edgerunners zachwyca dynamiczną animacją, a brutalność miasta poznajemy przez los jednego chłopaka, bez wykładów o tym, jak działa system. Muzyka podbija emocje, a w centrum tej rozpędzonej opowieści stoi relacja Davida i Lucy, razem z kruchością ich wspólnych nadziei.
Odpowiednik (Counterpart, 2017)
Howard Silk pracuje jako urzędnik w berlińskiej agencji i odkrywa, że instytucja, której służy, strzeże przejścia do równoległego świata. Gdy poznaje własnego odpowiednika, tajemnica służbowa staje się sprawą osobistą, bo po drugiej stronie czeka drugi Howard z tą samą twarzą. Wplątany w szpiegowską intrygę bohater musi zmierzyć się z kimś zarazem obcym i bardzo bliskim, a spotkanie z drugą wersją siebie podważa wszystko, co dotąd wiedział o własnej tożsamości.

Chłód szpiegowskiego thrillera dobrze współgra z podwójną rolą J.K. Simmonsa, który wyraźnie odróżnia obu Howardów, choć nie robi z nich prostego przeciwieństwa. W serialu Odpowiednik Justin Marks wykorzystał równoległą rzeczywistość przede wszystkim do budowania napięcia między ludźmi, a zagadki o zasadach istnienia innych światów zepchnął na drugi plan. Najwięcej emocji daje uważna obserwacja bohaterów, którzy próbują przejrzeć nawzajem swoje ukryte interesy. Simmons utrzymuje tę niepewność samą grą: znajoma twarz wcale nie ułatwia odczytania cudzych intencji.

