10 filmów KRYMINALNYCH bez wad, które musisz poznać

W kinie kryminalnym najłatwiej wrócić do tych samych nazwisk i tytułów. Ojciec chrzestny, Chłopcy z ferajny, Siedem, Milczenie owiec czy Gorączka pojawiają się w podobnych zestawieniach niemal automatycznie. Tym razem świadomie je odrzuciliśmy. Interesowały nas przede wszystkim filmy, w których kryminalna zagadka, morderstwo, śledztwo albo próba odkrycia prawdy są istotnym elementem fabuły. Dlatego obok klasycznych murder mysteries znalazło się sporo noir i neo-noir. Nie każdy film kryminalny odpowiada na pytanie kto zabił? w tradycyjny sposób. Czasami ważniejsze okazuje się pytanie, dlaczego doszło do zbrodni, kto manipuluje śledztwem albo czy prawda w ogóle jest możliwa do odkrycia.

Rozmowa (The Conversation, 1974)

Harry Caul jest ekspertem od podsłuchiwania innych ludzi. Pracuje samotnie, unika bliskich relacji i obsesyjnie pilnuje swojej prywatności. Pewnego dnia otrzymuje zlecenie nagrania rozmowy młodej pary w zatłoczonym parku. Na pierwszy rzut oka jest to kolejne rutynowe zadanie. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy Harry zaczyna analizować nagranie. Z pozornie niewinnej rozmowy wyłania się możliwość zbrodni. Harry zaczyna podejrzewać, że para może być w niebezpieczeństwie, a on sam został wykorzystany do przygotowania morderstwa.

Francis Ford Coppola buduje napięcie przede wszystkim z dźwięku, ciszy i informacji, które bohater próbuje poskładać w całość. Im więcej słyszy, tym mniej jest pewien, co naprawdę się wydarzyło. To kryminał o podsłuchiwaniu, ale również o paranoi i poczuciu winy.

Zniknięcie (Spoorloos, 1988)

Saskia znika bez śladu podczas postoju na stacji benzynowej. Jej partner Rex rozpoczyna poszukiwania, które z czasem zamieniają się w obsesję. Mijają lata, ale mężczyzna wciąż nie potrafi pogodzić się z tym, że nie zna odpowiedzi na najważniejsze pytanie: co właściwie stało się z Saskią? W końcu kontaktuje się z nim człowiek twierdzący, że zna prawdę.

George Sluizer stworzył jeden z najbardziej niepokojących filmów o zaginięciu, jakie kiedykolwiek powstały. Co ciekawe, nie jest to typowa zagadka, w której widz razem z bohaterem próbuje wskazać sprawcę. Zniknięcie bardzo szybko zaczyna interesować się czymś znacznie gorszym: motywacją człowieka, który popełnił zbrodnię, i konsekwencjami poznania prawdy. To film, który po zakończeniu zostaje w głowie na długo.

Kuracja (Kyua, 1997)

W Tokio dochodzi do serii brutalnych morderstw. Ofiary nie mają ze sobą nic wspólnego, a sposób działania sprawcy wydaje się niemal identyczny. Co najbardziej niepokojące, zabójcy nie próbują uciekać. Przyznają się do winy, ale nie potrafią wyjaśnić, dlaczego zabili. Śledztwo prowadzi detektywa Takabe do tajemniczego młodego mężczyzny, który pojawia się w pobliżu kolejnych miejsc zbrodni.

Kiyoshi Kurosawa bierze klasyczną konstrukcję kryminału o seryjnym mordercy i rozbiera ją na części. Nie interesuje go wyłącznie pytanie, kto zabija, ale przede wszystkim, w jaki sposób można sprawić, żeby zwyczajny człowiek stał się zabójcą. Kuracja jest przy tym niezwykle chłodna i oszczędna. Zamiast epatować przemocą, buduje atmosferę narastającego niepokoju. To kryminał, który stopniowo przeobraża się w psychologiczny horror.

Tajemnice Los Angeles (L.A. Confidential, 1997)

Los Angeles lat 50. Trzech policjantów reprezentujących zupełnie różne podejścia do pracy próbuje rozwikłać sprawy, które początkowo wydają się ze sobą niezwiązane. W tle są narkotyki, prostytucja, korupcja, media i brutalne morderstwo. Każdy z bohaterów ma własne ambicje i własną wizję tego, czym powinien być policjant. Problem w tym, że im głębiej wchodzą w śledztwo, tym bardziej okazuje się, że prawie każdy ma coś do ukrycia.

Curtis Hanson stworzył jeden z najlepszych neo-noirów lat 90. L.A. Confidential jest jednocześnie klasycznym kryminałem, opowieścią o skorumpowanej policji i eleganckim filmem noir przeniesionym do końca XX wieku. To także świetny przykład filmu, w którym kolejne elementy układanki zmieniają sposób patrzenia na wcześniejsze wydarzenia.

Śmiertelnie proste (Blood Simple, 1984)

Debiut braci Coen zaczyna się jak klasyczna historia noir. Mężczyzna podejrzewa żonę o romans, wynajmuje prywatnego detektywa i postanawia rozwiązać problem w sposób ostateczny. W teorii wszystko powinno być proste. Oczywiście nie jest. Jedna decyzja prowadzi do następnej, kolejne osoby zaczynają coś ukrywać, a sytuacja szybko wymyka się spod kontroli. Największą siłą filmu jest właśnie to, że bohaterowie nie wiedzą tyle, ile wydaje im się, że wiedzą. Widz również nie zawsze ma pełny obraz sytuacji.

Blood Simple jest brudne, ponure i pełne czarnego humoru. To neo-noir pozbawiony romantycznej elegancji klasycznych kryminałów. Tutaj każdy błąd może zakończyć się tragedią.

Sekret jej oczu (El secreto de sus ojos, 2009)

Emerytowany pracownik wymiaru sprawiedliwości postanawia napisać książkę o sprawie morderstwa, która wydarzyła się wiele lat wcześniej. Powrót do akt sprawia, że wracają również wspomnienia o śledztwie, niespełnionej miłości i pytaniach, na które nigdy nie znaleziono odpowiedzi. Z pozoru mamy więc klasyczny kryminał. Jest brutalne morderstwo, śledczy, podejrzany i poszukiwanie sprawiedliwości. Ale Juan José Campanella idzie znacznie dalej.

Film opowiada o tym, jak nierozwiązana zbrodnia może przejąć kontrolę nad całym życiem człowieka. Przeszłość nie chce pozostać przeszłością, a powrót do śledztwa odsłania konsekwencje decyzji podjętych kilkadziesiąt lat wcześniej. To jeden z tych filmów, w których zagadka kryminalna jest tylko początkiem znacznie większej historii.

Zagadka zbrodni (Sal-in-sui Choo-eok, 2003)

Korea Południowa, lata 80. Na prowincji zostają znalezione ciała kobiet. Policja nie ma pojęcia, kto jest odpowiedzialny za zbrodnie. Do sprawy trafia dwóch detektywów, którzy reprezentują zupełnie odmienne metody pracy. Jeden wierzy w intuicję i przemoc. Drugi próbuje stosować bardziej metodyczne podejście. Żaden nie jest jednak przygotowany na przeciwnika, którego nie potrafią nawet właściwie zidentyfikować.

Bong Joon-ho stworzył film, który zaczyna się jak policyjny kryminał, ale stopniowo staje się opowieścią o bezsilności wobec zła i granicach ludzkiego poznania. Najbardziej niepokojące jest to, że widz przez cały czas czeka na rozwiązanie, którego film nie zamierza mu w wygodny sposób podać. Zagadka zbrodni to nie tylko jeden z najlepszych koreańskich kryminałów. To także jeden z najlepszych filmów o śledztwie, jakie powstały w XXI wieku.

Powiększenie (Blow-Up, 1966)

Fotograf Thomas przypadkowo robi zdjęcie parze znajdującej się w parku. Po powrocie do pracowni zaczyna powiększać fotografie i dostrzega na jednej z nich coś niepokojącego. Czy w tle znajduje się broń? Czy ktoś został zamordowany? Im dokładniej analizuje zdjęcie, tym więcej pytań się pojawia.

Michelangelo Antonioni bierze klasyczny motyw kryminalny i robi z niego coś zupełnie innego. Dowód, który powinien pomóc rozwiązać zagadkę, zaczyna podważać samą możliwość poznania prawdy. Czy Thomas rzeczywiście zobaczył morderstwo, czy tylko dopowiedział historię do przypadkowych szczegółów? Powiększenie to kino noir przepuszczone przez filtr psychologicznego eksperymentu. Zamiast dostarczyć widzowi rozwiązanie, Antonioni każe mu samemu zdecydować, co właściwie wydarzyło się na ekranie.

W kręgu zła (Le Cercle rouge, 1970)

Jean-Pierre Melville zabiera nas do świata zawodowych przestępców, policjantów i ludzi żyjących według własnego kodeksu. Kilku mężczyzn zostaje połączonych przez plan wielkiego napadu, a ich losy zaczynają się splatać w sposób, który prowadzi do nieuniknionej konfrontacji.

To najmniej klasyczna zagadka kto zabił? w naszym zestawieniu, ale trudno mówić o kinie noir bez Melville’a. W kręgu zła jest chłodne, minimalistyczne i niemal hipnotyczne. Dialogów jest niewiele, za to ogromne znaczenie mają spojrzenia, gesty i cisza. Francuski reżyser pokazuje świat, w którym zdrada i śmierć są właściwie wpisane w reguły gry. To kryminał, który zamiast nieustannie przyspieszać, zwalnia i pozwala widzowi obserwować swoich bohaterów.

Długie pożegnanie (The Long Goodbye, 1973)

Philip Marlowe wraca do domu pewnego wieczoru i dowiaduje się, że jego przyjaciel Terry Lennox potrzebuje pomocy. Następnego dnia Lennox zostaje znaleziony martwy, a Marlowe zaczyna mieć problemy z policją. Klasyczny detektyw noir trafia do zupełnie innego Los Angeles – miasta hippisów, narkotyków, bogaczy i ludzi, którzy mają własne zasady moralne.

Robert Altman nie próbuje odtwarzać klasycznego noir. Raczej rozmontowuje jego konwencje. Marlowe jest staroświecki, lojalny i uparcie wierzy w zasady, podczas gdy świat wokół niego dawno przestał ich przestrzegać. Długie pożegnanie jest jednocześnie kryminałem, satyrą i bardzo specyficznym portretem Ameryki lat 70. A zagadka śmierci Lennoxa pozwala Altmanowi sprawdzić, czy klasyczny detektyw jest jeszcze w stanie odnaleźć się w świecie, w którym prawda ma coraz mniejsze znaczenie.