Zestawienie
10 najlepszych PREMIEROWYCH sezonów w HISTORII telewizji
Dziesięć seriali, które już w pierwszym sezonie wiedziały, jak połączyć fabułę ze stylem. Sprawdzamy najmocniejsze telewizyjne otwarcia.
Serialowy debiut musi zrobić coś więcej niż obiecać, że później będzie ciekawie: już teraz powinien dać bohaterom powód do działania, a widzowi powód, by został w ich świecie. Czasem wystarcza morderstwo w małym mieście, czasem gangster na kozetce albo pracownik, który po wyjściu z biura nie pamięta ani chwili spędzonej przy swoim stanowisku. Wielkie otwarcia poznaje się jednak po czymś więcej niż sam pomysł: po tym, jak konsekwentnie twórcy łączą opowieść ze stylem. Potrafią rozśmieszyć w scenie budzącej grozę, zamienić zawodową rozmowę w osobisty dramat i sprawić, że nawet pozornie zwyczajny gest bohatera przykuwa uwagę. Premierowe sezony, zatem.
Miasteczko Twin Peaks (Twin Peaks, 1990)
W niewielkim miasteczku zostaje odnalezione ciało Laury Palmer. Na miejsce przyjeżdża agent FBI Dale Cooper, który ma pomóc w ustaleniu sprawcy zbrodni. Śledztwo prowadzi go do ludzi, którzy opłakują dziewczynę, ale są też uwikłani we własne sekrety i melodramatyczne konflikty, więc samo pytanie o mordercę szybko przestaje wystarczać do opisania tego miejsca. Codzienność mieszkańców coraz trudniej oddzielić od niepokojącej tajemnicy, a Cooper musi się odnaleźć tam, gdzie obok tragedii bez skrępowania pojawiają się groteska i absurd.

Zderzenie policyjnego dochodzenia z melodramatem i surrealizmem wciąż robi ogromne wrażenie. David Lynch i Mark Frost nie traktują żadnej z tych konwencji jak żartu z pozostałych, więc można śmiać się z dziwactw mieszkańców i jednocześnie autentycznie bać się tego, co kryje się za ich zachowaniem. Serial Miasteczko Twin Peaks hipnotyzuje także wtedy, gdy śledztwo schodzi na dalszy plan. Muzyka pogłębia niepokój, a kolejne zagadki sprawiają, że zwykłe spotkania budzą podejrzliwość zarezerwowaną dla miejsca zbrodni.
Rodzina Soprano (The Sopranos, 1999)
Tony Soprano próbuje godzić obowiązki rodzinne z działalnością mafijną, ale po atakach paniki trafia do gabinetu doktor Jennifer Melfi. Rozmowy z psychiatrką wymagają od niego czegoś zupełnie innego niż codzienne kontakty z ludźmi: musi opowiedzieć o własnym życiu, a nie po prostu narzucić innym swoją wolę. Na terapię przynosi ciężary z obu światów, w których żyje, i stopniowo wyłania się z nich człowiek, którego nie da się zamknąć ani w roli bezwzględnego przestępcy, ani w wygodniejszym portrecie przemęczonego ojca rodziny.

Na kozetce nie dochodzi do cudownego rozgrzeszenia, za to gangster zaczyna odsłaniać swoje sprzeczności. W serialu Davida Chase’a Rodzina Soprano śmiech nie odbiera przemocy ciężaru, a napięcie nie zagłusza rodzinnych pretensji. Sesje terapeutyczne są pełnoprawną akcją, bo liczy się to, jak bohater mówi o sobie i jak próbuje się usprawiedliwiać. Czarna komedia przenika się tu z dramatem psychologicznym i żadna nie traci ostrości. Tony’ego można rozumieć coraz lepiej, a mimo to nie znajduje się powodów, by go uniewinnić.
Zagubieni (Lost, 2004)
Ocaleni z katastrofy lotu Oceanic 815 próbują przetrwać na odległej wyspie, gdzie poza bezpośrednimi skutkami wypadku muszą zmierzyć się z niepokojącymi zjawiskami. Jack Shephard trafia tam między ludzi połączonych wspólną tragedią, choć każde z nich przywozi inną przeszłość i własne powody do nieufności. Kiedy rozbitkowie próbują odnaleźć się w nowej sytuacji, retrospekcje pokazują ich życie sprzed katastrofy i stopniowo zmieniają znaczenie tego, co robią i mówią podczas wspólnego pobytu na wyspie.

Widowiskowy początek nie wyczerpuje siły serialu Zagubieni, bo przygoda polega tu także na odkrywaniu ludzi ukrytych za pierwszym wrażeniem. Retrospekcja potrafi nadać zwyczajnej rozmowie większą wagę niż kolejna zagadka wyspy, a im bardziej widz przywiązuje się do rozbitków, tym wyższa jest stawka ich poszukiwań. J.J. Abrams i Damon Lindelof stworzyli porywającą opowieść, w której snucie teorii idzie w parze z ciągłym rewidowaniem ocen bohaterów. Wystarczy jeden powrót do życia sprzed katastrofy, by po znajomej twarzy widz zaczął spodziewać się czegoś zupełnie innego.
Mad Men (2007)
Don Draper pracuje w nowojorskiej agencji reklamowej Sterling Cooper i szuka sposobu na sprzedaż papierosów, choć coraz głośniej mówi się o ich szkodliwości. W reklamie lat sześćdziesiątych liczy się umiejętność przedstawienia produktu tak, by klient chciał w niego uwierzyć, nawet gdy niewygodne fakty utrudniają zadanie. Praca nad kampanią i rozmowy w biurze odsłaniają środowisko, w którym zawodowa pewność siebie i sprawne posługiwanie się słowem nie idą jeszcze w parze z przenikliwością we własnych sprawach.

Za eleganckimi wnętrzami kryje się znacznie więcej niż przyjemność oglądania starannie urządzonego biura. Bohaterowie serialu Mad Men zdradzają się doborem słów, nawet gdy są przekonani, że doskonale panują nad rozmową. Matthew Weiner oparł dramat na dialogach, które pokazują zawodową sprawność postaci, a zarazem odsłaniają to, czego nie potrafią one powiedzieć wprost. Scenografia przenosi w epokę, ale uwagę zatrzymują przede wszystkim ludzie. W tym wyśmienitym debiucie samo przysłuchiwanie się, jak przedstawiają się innym, bywa bardziej ekscytujące niż otwarta konfrontacja.
Gra o tron (Game of Thrones, 2011)
Ned Stark zostaje wciągnięty w politykę królewskiego dworu, gdzie rywalizujące rody walczą o władzę i pilnują własnych interesów. W Westeros osobiste relacje trudno oddzielić od politycznych zobowiązań, a decyzja w sprawie jednego człowieka może odmienić los całej rodziny. Po przybyciu do Królewskiej Przystani bohater trafia między ludzi, których zamiarów nie sposób ocenić po samych deklaracjach, i razem z nim widz odkrywa układ zależności, w którym uczciwe postępowanie nie gwarantuje bezpieczeństwa.

Polityczne rozmowy angażują tu równie mocno jak otwarty konflikt, bo David Benioff i D. B. Weiss umieli pokazać osobisty koszt walki o władzę. Serial Gra o tron od początku przekonuje dramaturgią i aktorstwem, dzięki którym rozbudowany świat nie jest jedynie mapą rodowych interesów. Dopisane na potrzeby adaptacji sceny rozwijają bohaterów, nie sprowadzają ich jedyni do funkcji w intrydze. Napięcie bierze się z tego, co ludzie mogą sobie zrobić, kiedy mają władzę w ręku.
Detektyw (True Detective, 2014)
Rust Cohle i Martin Hart prowadzą w Luizjanie śledztwo w sprawie zamordowanej kobiety, której ciało nosi ślady rytualnej inscenizacji. Po latach obaj opowiadają o dawnym dochodzeniu innym policjantom, więc widz śledzi sprawę także przez wspomnienia jej uczestników, a nie wyłącznie przez kolejne działania. Rozmowy o przeszłości kierują uwagę na samych detektywów: ich wzajemny stosunek i dzielące ich różnice stają się częścią opowieści o zbrodni, której nie da się sprowadzić do prostego odtworzenia policyjnych czynności.

O sile tego śledztwa przesądzają dwaj ludzie, których wspólne sceny zajmują równie mocno jak sama sprawa. Scenariusz Nica Pizzolatta gra na kontraście między partnerami. Matthew McConaughey i Woody Harrelson pokazują dzielące ich różnice, a przy tym wciąż wiarygodnie tworzą zespół. Dzięki spójnej reżyserii Cary’ego Fukunagi serial Detektyw zachwyca też niepokojącą atmosferą. Krajobraz Luizjany jest jej nieodłączną częścią, a rozmowy i spojrzenia utrzymują w nim napięcie równie skutecznie jak odkrywanie kolejnych śladów zbrodni.
Fargo (2014)
Lester Nygaard sprzedaje ubezpieczenia w Minnesocie i pozwala się wszystkim zastraszać. Pewnego dnia spotyka niebezpiecznego Lorne’a Malvo, a ta znajomość uruchamia ciąg przemocy. To, co zaczyna się od zetknięcia dwóch bardzo różnych ludzi, wkrótce staje się sprawą dla policji i wykracza daleko poza kłopoty Lestera. W zaśnieżonym otoczeniu zwyczajne rozmowy nabierają groźnego znaczenia, bo spotyka się w nich człowiek przywykły do ustępowania innym z kimś, kto bez skrupułów przekracza granice, których reszta stara się przestrzegać.

Czarny humor nie osłabia tu grozy, tylko pozwala dotkliwiej odczuć absurd przemocy w pozornie zwyczajnym miejscu. W serialu Fargo zimowy krajobraz działa równie sugestywnie jak spotkanie sprzedawcy z Malvo. Martin Freeman i Billy Bob Thornton grają je z taką intensywnością, że napięcie rodzi się już z samej różnicy w zachowaniu obu postaci. Noah Hawley stworzył nową historię w tonacji kina braci Coen, ale z własnymi bohaterami, i kapitalnie uchwycił komizm ludzkiej małości, od którego do prawdziwego przerażenia wystarczy tu jedna rozmowa.
Feeabag (Fleabag, 2016)
Bohaterka próbuje prowadzić kawiarnię w Londynie, poradzić sobie z problemami w relacjach i przeżyć żałobę po przyjaciółce. Przy tym zwraca się bezpośrednio do kamery i dzieli się z widzem komentarzami, których nie słyszą inni uczestnicy jej codziennych spotkań. Bezczelny humor sąsiaduje tu z samotnością i żalem, a każda kolejna próba uporządkowania życia pokazuje, jak łatwo przychodzi jej wyśmianie czegokolwiek i jak trudno zmierzyć się z własną stratą bez natychmiastowego obrócenia jej w żart.

Zwroty do kamery należą do charakteru bohaterki i nie są ozdobnikiem doklejonym do komedii. Śmiech nie odsuwa samotności na bezpieczną odległość, bo Phoebe Waller-Bridge połączyła bezczelność z żałobą z niezwykłym wyczuciem. Serial Fleabag wytwarza szczególną bliskość: widz uczestniczy w dowcipie, a zarazem widzi, do czego ten dowcip służy opowiadającej. Debiutancka seria trafia najcelniej wtedy, gdy za zabawnym komentarzem pozwala dostrzec coś, czego bohaterka nie umie powiedzieć równie lekko.
Sukcesja (Succession, 2018)
Logan Roy nie zamierza oddać Kendallowi kierowania rodzinnym imperium medialnym, choć syn liczy na przejęcie sterów. Kiedy ojciec doznaje udaru, pytanie o następcę staje się palące, a członkowie rodziny muszą określić, gdzie stoją wobec firmy i wobec siebie nawzajem. Walka o kontrolę nad przedsiębiorstwem splata się z zależnością od Logana: dzieci zabiegają o władzę, ale wciąż tkwią w relacji z człowiekiem, którego decyzje dotyczą ich majątku, a także ich miejsca w rodzinie.

Rodzinne starcia śmieszą, bo uczestnicy traktują je ze śmiertelną powagą. Cięty dowcip, którym Jesse Armstrong obdarzył bohaterów, odsłania zależność między pieniędzmi, władzą i potrzebą ojcowskiego uznania. Serial Sukcesja zachwyca zespołem aktorskim, w którego wykonaniu osobista uraza staje się częścią rozmowy o interesach, a deklaracja lojalności może znaczyć coś innego dla każdego z obecnych. Przenikliwość tej komedii widać w drobnych upokorzeniach, przy których nawet rozmowa o rodzinnym majątku zaczyna przypominać dziecięcą rywalizację o uwagę ojca.
Rozdzielenie (Severance, 2022)
Pracownicy firmy Lumon poddają się zabiegowi, który oddziela wspomnienia zawodowe od prywatnych: w biurze nie pamiętają życia poza nim, a po wyjściu nie wiedzą, co robili w pracy. Mark kieruje zespołem, który działa w takich warunkach, ale jego podwładni zaczynają się zastanawiać, czym właściwie się zajmują. Obiecany ścisły podział życia na dwie części oznacza, że człowiek, który spędza dzień przy biurku, nie zna siebie spoza firmy, a o tym, co wie o własnym istnieniu, decydują reguły ustalone przez pracodawcę.

Sterylne biuro niepokoi tu równie mocno jak sama ingerencja w pamięć. Dan Erickson potraktował dosłownie korporacyjną obietnicę oddzielenia pracy od życia i związał satyrę z konkretną sytuacją pracowników. Serial Rozdzielenie wciąga tajemnicą firmy, ale pozwala też odczuć granicę między jej wnętrzem a światem zewnętrznym. Scenografia jest czymś więcej niż eleganckim tłem dla zagadki, bo podkreśla obcość miejsca, które bohaterowie mają uważać za zwyczajne biuro. Intryga idzie tu w parze z pytaniem o ludzką cenę korporacyjnych procedur.

