Connect with us

Zestawienie

10 najbardziej nowatorskich seriali KRYMINALNYCH XXI wieku

Od biurokracji policyjnej po rozmowy z mordercami: seriale kryminalne XXI wieku, które przestały skupiać się wyłącznie na zagadce.

Published

on

10 najbardziej nowatorskich seriali KRYMINALNYCH XXI wieku
Obraz zmodyfikowany przez AI.

Znaleźć ciało, przesłuchać podejrzanych, wskazać sprawcę – serialowy kryminał potrafi dawać przyjemność nawet wtedy, gdy jego reguły są doskonale znane. W XXI wieku twórcy coraz śmielej przesuwają jednak uwagę z rozwiązania zagadki na to, co dzieje się wokół niej: na policyjną biurokrację, życie bliskich ofiary albo sposób myślenia człowieka, który zawodowo zadaje śmierć. Detektyw nie musi już być najważniejszą osobą w opowieści, a napięcie potrafi narastać podczas spokojnej rozmowy w więzieniu tak samo jak w pościgu za mordercą. Najbardziej nowatorskie seriale kryminalne ostatniego ćwierćwiecza.

Advertisement

Prawo ulicy (The Wire, 2002)

Kiedy młody członek narkotykowej rodziny zostaje uniewinniony, detektyw Jimmy McNulty zwraca uwagę sędziego na przestępczą organizację działającą w Baltimore. Policjanci wszczynają śledztwo, ale serial szybko odchodzi od prostego starcia stróżów prawa z dealerami. Pokazuje ludzi uwikłanych w hierarchie, zawodowe ambicje i zależności, których nie usunie pojedyncze aresztowanie. Po obu stronach są przełożeni i podwładni, a skuteczna praca nie zawsze oznacza to samo co dobry wynik wpisany zwierzchnikom do odpowiedniej rubryki.

Kadr z serialu Prawo ulicy, odcinek Old Cases (S01E04): dwóch mężczyzn kucających na kuchennej podłodze wśród rozrzuconych zdjęć i dokumentów, seriale kryminalne

Nie ma tu pomników niepokornych gliniarzy, David Simon pokazał miasto, w którym policja, politycy i przestępcy są od siebie zależni. Prawo ulicy traktuje szkoły, związki zawodowe i redakcje równie poważnie jak komisariat, bo dopiero razem pozwalają one zrozumieć, dlaczego tak trudno cokolwiek tu zmienić. Ta panorama robi wrażenie rozmachem, ale Simon nie gubi w niej pojedynczych ludzi: nawet ktoś z samego dołu hierarchii ma własne racje i ambicje.

Advertisement

The Killing (Forbrydelsen, 2007)

Sarah Lund szykuje się do odejścia z kopenhaskiej policji, kiedy znika dziewiętnastoletnia Nanna Birk Larsen. Dziewczyna zostaje później znaleziona martwa, a śledcza nie odpuszcza sprawy, w której rozpacz rodziców splata się z kampanią kandydata na burmistrza: ważnym tropem okazuje się samochód związany z jego sztabem. Serial nie zamyka tragedii w murach komisariatu, równolegle opowiada o rodzinie dziewczyny i o ludziach walczących o władzę, dla których ustalenia policji mogą oznaczać polityczną katastrofę.

Kadr z serialu Forbrydelsen, odcinek Episode 2 (S01E02): mężczyzna w ciemnym garniturze podaje białą kartkę kobiecie w czarnym płaszczu wewnątrz pomieszczenia, seriale kryminalne

Rodzice zamordowanej mają w The Killing własną opowieść, tak samo ważną jak kolejne podejrzenia śledczych. Søren Sveistrup splótł policyjną drobiazgowość z dramatem rodzinnym i walką wyborczą, a żałoby nie sprowadził do obowiązkowej sceny rozpaczy. Długo rozwiązywana zagadka miała już pamiętny odpowiednik w Miasteczku Twin Peaks, ale tutaj dochodzenie i życie rodziny śledzimy równolegle, a bliscy ofiary muszą jakoś żyć dalej, nie znając odpowiedzi.

Advertisement

Sherlock (2010)

John Watson, lekarz i weteran wojenny, poznaje we współczesnym Londynie ekscentrycznego Sherlocka Holmesa. Razem zajmują się serią podejrzanych zgonów, a widz przygląda się metodzie detektywa, który z pozornie błahych szczegółów wyciąga zaskakująco dalekie wnioski. Telefony i esemesy należą do codzienności bohaterów, ale sednem ich relacji jest spotkanie człowieka, który szuka swojego miejsca, z kimś, kto przy kryminalnej zagadce czuje się dużo swobodniej niż w zwykłym towarzystwie.

Kadr z serialu Sherlock, odcinek A Study in Pink (S01E01): mężczyzna w ciemnej marynarce stoi przy oknie i patrzy w dół na kartki z nutami, seriale kryminalne

Wiadomości i obserwacje detektywa pojawiają się jako napisy wpisane w obraz, a kamera i montaż podążają za jego uwagą. Dzięki temu Sherlock robi z dedukcji widowisko: szczegóły dostrzegamy razem z bohaterem, nie czekając na jego objaśnienia. Reżyser Paul McGuigan nie chciał statycznych zbliżeń telefonu, więc podporządkował ekranowy tekst rytmowi scen. Technologia jest tu częścią opowiadania, a nie dekoracją, która ma tylko potwierdzić, że Holmes trafił do nowych czasów. Pierwsza odsłona zachwyca wizualnym dowcipem i energią, z jaką uwspółcześniono bohatera.

Advertisement

Most nad Sundem (Bron/Broen, 2011)

Na moście łączącym Danię ze Szwecją policja znajduje ciało umieszczone dokładnie na granicy obu państw. Wspólne śledztwo prowadzą szwedzka policjantka Saga Norén i jej duński partner Martin Rohde, którzy muszą porozumieć się ponad administracyjnym podziałem. Saga jest w pracy bardzo sprawna, ale ma kłopot z kontaktami społecznymi, więc obok poszukiwań sprawcy serial pokazuje współpracę dwojga śledczych, którzy inaczej rozumieją codzienne zachowania, zawodowe obowiązki i niepisane reguły rozmowy.

Kadr z serialu Most nad Sundem, odcinek Episode 1 (S01E01): kobieta w jasnym beżowym żakiecie i bluzce z krótką blond fryzurą mówi z przejęciem, w tłumie ludzi w ciemnym wnętrzu, seriale kryminalne

Saga nie potrzebuje towarzyskiej swobody, żeby przekonująco zajmować centrum opowieści. Hans Rosenfeldt stworzył śledczą, w której portrecie kompetencje zawodowe i kłopoty w relacjach ważą tyle samo, a jej spotkania z ludźmi przyciągają uwagę równie mocno jak kryminalna intryga. Most nad Sundem łączy ten portret z chłodną atmosferą i koniecznością współpracy dwóch policji. Graniczny pomysł doczekał się adaptacji w innych krajach, ale siła oryginału tkwi w bohaterce, wyrazistej bez pozy detektywa, który zawsze wie, jak oczarować rozmówcę.

Advertisement

Detektyw (True Detective, 2014)

Rust Cohle i Marty Hart badają zabójstwo młodej kobiety, której ciało sprawca ułożył w sposób przywodzący na myśl rytuał. Ofiarą jest Dora Lange, a dochodzenie prowadzone w Luizjanie wraca po latach, kiedy obaj policjanci zostają osobno przesłuchani. W pierwszym sezonie ich relacje przeplatają się z retrospekcjami, więc widz śledzi ślady zostawione przez mordercę, a zarazem słucha, jak bohaterowie z perspektywy czasu opowiadają o własnej pracy i wspólnej przeszłości.

Kadr z serialu Detektyw: dwaj mężczyźni w niebieskich kurtkach z napisem policja na polu trzciny cukrowej jeden kuca i notuje w notesie

Pierwszy sezon serialu Detektyw trudno oglądać wyłącznie jako rekonstrukcję policyjnego dochodzenia, bo pesymizm Cohle’a przenika każdą rozmowę o zbrodni. Nic Pizzolatto połączył tę konstrukcję z literacką grozą i odniesieniami do Króla w Żółci, przez co niepokój sięga dalej niż pytanie o tożsamość zabójcy. Zło jest tu także sposobem, w jaki jeden z detektywów patrzy na świat. Do tego dochodzą wyraziste kreacje i hipnotyczny klimat, w którym policyjne noir zaczyna przypominać koszmar.

Advertisement

Fargo (2014)

W zaśnieżonej Minnesocie sfrustrowany sprzedawca ubezpieczeń Lester Nygaard spotyka niebezpiecznego Lorne’a Malvo. Ta znajomość uruchamia serię przestępstw, a pozornie zwyczajna codzienność coraz wyraźniej odsłania swoją absurdalną i brutalną stronę. Pierwszy sezon prowadzi od osobistej frustracji do kryminalnego zamieszania i zderza małomiasteczkową grzeczność z ludźmi, którzy gotowi są posunąć się znacznie dalej, niż sugerowałyby uprzejme rozmowy i znajome obyczaje. To spotkanie bywa jednocześnie przerażające i komiczne.

Kadr z serialu Fargo, odcinek The Crocodile's Dilemma (S01E01): mężczyzna w szarym płaszczu z futrzanym kołnierzem stoi na zaśnieżonym polu pod błękitnym niebem

Uprzejme rozmowy i nagłe wybuchy przemocy należą w Fargo do tego samego świata, dlatego śmiech tak łatwo zamienia się w niepokój. Noah Hawley nie odtwarzał fabuły filmu braci Coen, tylko wykorzystał formułę antologii do nowych historii wyrastających z ich kina. W pierwszym sezonie zachował śnieżny pejzaż i czarny humor, a groteskowe postacie potraktował na tyle serio, że ich czyny naprawdę przerażają. Aktorzy bezbłędnie trzymają ten ton, a im bardziej niedorzeczna staje się sytuacja, tym większą przyjemność daje patrzenie, jak bohaterowie zachowują śmiertelną powagę.

Advertisement

Gomorra (Gomorra – La serie, 2014)

W Neapolu klan Pietro Savastano walczy z rywalami o wpływy, a Ciro Di Marzio bierze udział w przemocy, dzięki której rodzina utrzymuje pozycję. Już na początku opowieści podpalenie domu przeciwnika pokazuje, jak załatwia się tu konflikty i jak blisko codziennego życia działają przestępcy. Serial obserwuje ten świat od środka i skupia się na ludziach podporządkowanych mafijnej hierarchii oraz na walce o władzę, w której osobistych relacji trudno oddzielić od interesów organizacji i obowiązku lojalności.

Kadr z serialu Gomorra, odcinek Do You Trust Me? (S01E02): mężczyzna siedzi przy biurku, za nim stoi kobieta przed złoconym obrazem

Gangsterska codzienność jest tu surowa także wtedy, gdy nikt akurat nie sięga po broń. Gomorra, którą współtworzył Roberto Saviano, pokazuje przestępcze zależności bez elegancji mafijnego ceremoniału i z naciskiem na bezwzględną walkę o pozycję. Serial rozwija realistyczne spojrzenie obecne już w filmowym poprzedniku, a dzięki dłuższej formie twórcy mogą dokładniej przyjrzeć się ludziom podporządkowanym organizacji. Napięcie rodzi się ze zwykłego dnia w tym układzie, w którym zagrożenie jest zawsze na wyciągnięcie ręki.

Advertisement

Mindhunter (2017)

Pod koniec lat siedemdziesiątych agent FBI Holden Ford i jego współpracownik Bill Tench próbują zrozumieć, jak myślą zabójcy. Odwiedzają skazanych sprawców, przeprowadzają z nimi wywiady i dopracowują metody profilowania, a rozmowa staje się dla nich narzędziem śledczym. Nie ścigają anonimowego napastnika. Siadają naprzeciw ludzi, których zbrodnie są już znane, i próbują wydobyć z ich słów wiedzę przydatną poza więziennymi murami. Jednym z rozmówców jest Edmund Kemper, który spokojnie opowiada o potwornościach.

Kadr z serialu MINDHUNTER: dwóch mężczyzn w garniturach siedzi przy metalowym stole za kratami, przed nimi osoba tyłem

Więzienne wywiady z Kemperem przerażają treścią wypowiedzi i spokojem człowieka, który siedzi naprzeciw agentów. W takich scenach Mindhunter najpełniej wykorzystuje pomysł Joego Penhalla, by dramaturgię oprzeć na rozmowach i pracy koncepcyjnej. Dialogi nie wypełniają tu przerw między pościgami, bo to w nich śledczy sprawdzają swoje założenia i szukają języka, którym da się opisać zbrodnię. Chłodna atmosfera dobrze współgra z relacją dwóch agentów, którzy próbują zrozumieć cudzą psychikę, ale najdłużej zostają w pamięci rozmowy z Kemperem.

Advertisement

Barry (2018)

Wypalony płatny zabójca Barry Berkman przyjeżdża do Los Angeles, żeby wykonać zlecenie dla czeczeńskiej grupy przestępczej. Kiedy śledzi swój cel, trafia na zajęcia aktorskie i poznaje środowisko, w którym zaczyna wyobrażać sobie zupełnie inne życie niż to wyznaczane przez kolejne zabójstwa. Próbuje pogodzić nowe pragnienia z dotychczasowym zajęciem, więc obok przestępczych zobowiązań pojawiają się teatralne ambicje i potrzeba przynależności. Człowiek, który zawodowo stosuje przemoc, szuka miejsca wśród ludzi uczących się wyrażać emocje.

Kadr z serialu Barry, odcinek Chapter One: Make Your Mark (S01E01): mężczyzna w ciemnym swetrze stoi nocą na ulicy z pistoletem w dłoni przy oświetlonych domach

Komizm gangsterów i początkujących aktorów nie odbiera przemocy realnych konsekwencji. Tytułowy Barry może marzyć o nowym życiu, ale Bill Hader i Alec Berg nie pozwalają traktować zabijania jako kolejnego zawodowego dziwactwa sympatycznego bohatera. Satyra na środowisko aktorskie sąsiaduje z pytaniem, czy sprawca naprawdę potrafi się zmienić, czy tylko nauczył się lepiej opowiadać o sobie. Czarna komedia imponuje tu kontrolą tonu: gwałtowne przejścia od humoru do tragedii każą brać czyny bohatera serio, nawet jeśli chwilę wcześniej trudno było powstrzymać śmiech.

Advertisement

Niewiarygodne (Unbelievable, 2019)

Nastoletnia Marie zgłasza gwałt, ale policja jej nie wierzy i pod presją dziewczyna odwołuje zeznanie. Tymczasem w Kolorado dwie detektywki prowadzą dochodzenie w sprawie podobnych napaści i uważnie zbierają informacje od kobiet, które padły ofiarą napastnika. Serial zestawia doświadczenie dziewczyny, której odebrano wiarygodność, z pracą śledczych gotowych słuchać, a obok poszukiwań sprawcy pokazuje, jakie skutki mają dla pokrzywdzonych rozmowy prowadzone na komisariacie.

Kadr z serialu Niewiarygodne, odcinek Episode 1 (S01E01): dwaj łysiejący mężczyźni tyłem siedzą naprzeciw młodego mężczyzny w małym biurze z jarzeniówkami

Sposób zadawania pytań odróżnia tu rzetelną pracę od postępowania, które dodatkowo krzywdzi ofiarę. Serial Niewiarygodne skupia się na relacjach ocalałych i drobiazgowym dochodzeniu, a empatię pokazuje jako konkretną umiejętność zawodową. Susannah Grant przesunęła uwagę z samej napaści na jej następstwa oraz na różnicę między wysłuchaniem kogoś a podważaniem każdego jego słowa. Najdłużej zostają w pamięci sceny przesłuchań Marie, rozegrane powściągliwie i świetnie zagrane.

Advertisement
Kadr z serialu Niewiarygodne, odcinek Episode 3 (S01E03): młoda kobieta z długimi jasnymi włosami trzyma kubek kawy, w tle starsza blondynka w szarej marynarce
Advertisement
Kliknij, żeby skomentować

Zostaw odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *