Connect with us

Zestawienie

10 seriali SCI-FI, które stają się jeszcze lepsze, gdy zrozumiesz ich zasady

Seriale sci-fi, w których wynalazek ma swoją cenę, bohaterowie szybko uczą się, czego nie da się obejść, a klarowne zasady rządzą tu fabułą.

Published

on

10 seriali SCI-FI, które stają się jeszcze lepsze, gdy zrozumiesz ich zasady
Obraz zmodyfikowany przez AI.

Seriale sci-fi – można w nich wymyślić niemal wszystko, ale znacznie trudniej pokazać, jak z wynalazkiem albo odkryciem żyje się na co dzień: kto korzysta z nowych możliwości, kto za nie płaci i czego nie da się zrobić nawet przy najbardziej zaawansowanej technologii. Kiedy bohaterowie muszą przestrzegać ograniczeń, widz przestaje patrzeć na serial jak na efektowny pomysł – rozumie decyzje postaci, przewiduje niebezpieczeństwo i czuje niepokój, gdy ktoś próbuje nagiąć ustalony porządek. Wtedy nawet rozmowa w biurze albo krótka wiadomość do przyjaciela potrafi trzymać w napięciu jak katastrofa statku kosmicznego.

Advertisement

Impersonalni (Person of Interest, 2011)

Harold Finch i były agent John Reese próbują zapobiegać przemocy. Pomaga im system, który wychwytuje zagrożenia, zanim dojdzie do zbrodni. Maszyna przekazuje im numery identyfikujące ludzi, ale nie zdradza, czy wskazana osoba będzie ofiarą, czy sprawcą, więc resztę bohaterowie rozpoznają sami. Zajmują się przypadkami, które system uznał za nieistotne dla bezpieczeństwa państwa – konkretnymi ludźmi, których dramaty nie mieszczą się w rządowych priorytetach, choć dla nich samych są sprawą życia i śmierci.

Kadr z serialu Impersonalni: trzech mężczyzn w ciemnych płaszczach stoi na alejce parku wiosną, Seriale sci-fi

Bohaterowie dostają przewagę, ale nie gotowy wyrok, a niepewność co do roli wskazanego człowieka nie pozwala odetchnąć. Impersonalni wyrastają z formuły kolejnych spraw i z czasem zmieniają się w rozległą opowieść o autonomii sztucznej inteligencji oraz nadzorze. Jonathan Nolan nie zgubił przy tym pytania o odpowiedzialność człowieka, który decyduje na podstawie algorytmu – nawet trafna prognoza nie zwalnia go z rozpoznania cudzych intencji. Ten wciągający thriller daje satysfakcję z rozwiązywania zagadek i budzi niepokój o to, jak ktoś wykorzysta zdobytą wiedzę.

Advertisement

Rozdzielenie (Severance, 2022)

Mark kieruje zespołem w Lumon Industries, gdzie pracownicy przeszli zabieg oddzielający wspomnienia zawodowe od prywatnych. W pracy nie pamiętają życia poza firmą, a po wyjściu nie wiedzą, co robili przy biurku. Jedna wersja człowieka zyskuje w ten sposób wolność od służbowych zmartwień, druga istnieje wyłącznie dla obowiązków i nie ma dostępu do własnej biografii. To, co wygląda na radykalny sposób godzenia pracy z domem, stawia bohaterów w sytuacji znacznie bardziej niepokojącej niż zwykły konflikt z szefem.

Kadr z serialu Rozdzielenie: mężczyzna w szarym garniturze pisze na retro komputerze przy biurku w zielonym boksie biurowym, Seriale sci-fi

Biurowy absurd ma tu ostre kontury, bo twórca serialu Dan Erickson nie poprzestaje na żarcie o korporacji, z której trudno się wyrwać. Serial Rozdzielenie pokazuje konflikt dwóch wersji tej samej osoby: każda wie co innego i żadna nie może swobodnie zajrzeć do doświadczeń drugiej. Pytanie o zgodę na zabieg przestaje więc być sprawą podpisu pod dokumentem. Narastające napięcie dobrze służy tej satyrze na korporacyjną harówkę, szczególnie dotkliwej dla każdego, kto choć raz próbował zostawić obowiązki za drzwiami biura.

Advertisement

Silos (Silo, 2023)

Juliette pracuje jako mechaniczka w ogromnej podziemnej budowli, której mieszkańcy podporządkowują życie surowemu kodeksowi. Po tajemniczych zgonach zaczyna badać sekrety swojej społeczności. W silosie miejsce zamieszkania i praca wiążą się z pozycją w hierarchii, dostęp do informacji jest ograniczony, a część technologii jest poza zasięgiem zwykłych ludzi. Bohaterka szuka odpowiedzi tam, gdzie samo pytanie o obowiązujący porządek oznacza wejście na teren pilnowany przez tych, którzy sprawują władzę.

Kadr z serialu Silos: kobieta w szarej roboczej kurtce obok zardzewiałej maszyny w ciemnym wnętrzu, Seriale sci-fi

Nierówności widać tu na schodach, między poziomami i za zamkniętymi drzwiami, więc nikt nie musi wygłaszać wykładu o ustroju przyszłości. W serialu Grahama Yosta każda codzienna wędrówka przypomina bohaterom o ich miejscu w społeczności, a zakazy dotyczące wiedzy i techniki stają się częścią zagadki. Scenografia Silosu zachwyca, a przy tym nie jest wyłącznie dekoracją: pokazuje, jak mieszkańcy żyją pod kontrolą innych.

Advertisement

Steins;Gate (2011)

Okabe i jego przyjaciele odkrywają, że skonstruowane przez nich urządzenie wysyła wiadomości w przeszłość, a pozornie niewielka ingerencja może zmienić teraźniejszość. Historię porządkują linie świata, czyli warianty rzeczywistości, i rozbieżności między nimi, a pola atraktorów wyznaczają granice możliwych zmian: część zdarzeń wraca mimo prób ich uniknięcia. Bohater zachowuje pamięć wcześniejszego przebiegu wydarzeń, więc musi się odnaleźć w rzeczywistości, której pozostali nie pamiętają tak jak on. Eksperymenty z łącznością szybko przestają przez to być techniczną ciekawostką.

Kadr z serialu Steins;Gate, odcinek Turning Point (S01E01): animowany mężczyzna w białym fartuchu rozmawia przez czerwony telefon z poważną miną, Seriale sci-fi

Serial gra przede wszystkim różnicą między wiedzą bohatera a doświadczeniem jego otoczenia. W Steins;Gate pamięć zmian nie jest wygodną premią dla podróżnika w czasie: to przez nią Okabe odczuwa emocjonalne skutki ingerencji, których inni nie potrafią nawet porównać ze swoim obecnym życiem. Twórcy łączą drobiazgowo opisaną mechanikę z przywiązaniem do postaci, dzięki czemu kolejna wiadomość potrafi budzić więcej napięcia niż widowiskowy eksperyment. Osobisty dramat bohatera nie traci siły nawet wtedy, gdy trzeba już uważnie śledzić warianty rzeczywistości.

Advertisement

Westworld (2016)

Dolores żyje w parku rozrywki stylizowanym na Dziki Zachód. Zamożni goście spotykają tam androidy odgrywające zaprogramowane historie i mogą zakłócać ich przebieg. Dla odwiedzających to zabawa, a gospodarze parku pod okiem obsługi powtarzają przypisane im zachowania. W pierwszym sezonie aktualizacja tych zachowań i procedury diagnostyczne każą uważniej się przyglądać, co android pamięta, co tylko wykonuje i w którym momencie pozornie znajoma reakcja przestaje mieścić się w oczekiwaniach ludzi, którzy go nadzorują.

Kadr z serialu Westworld: dwóch mężczyzn na czerwonej skale nad rozległym kanionem, jeden stoi w czarnym płaszczu i kapeluszu

Powtarzane sytuacje ogląda się tu z rosnącą uwagą, bo liczy się nawet drobne odstępstwo od wcześniejszego zachowania. Jonathan Nolan i Lisa Joy sprawili, że techniczne zaplecze parku wciąga równie mocno jak jego atrakcje. Pierwszy sezon Westworld łączy widowiskowy western z pytaniem o pamięć jako podstawę świadomości, dlatego gospodarze nie są tylko efektownymi robotami, których przeznaczeniem jest bunt. Można śledzić, jak wykraczają poza przypisane im role i zaczynają przejmować się czymś, co dla obsługi jest wyłącznie sprawą diagnostyki.

Advertisement

The Expanse (2015)

Detektyw Miller szuka zaginionej Julie Mao w skolonizowanym Układzie Słonecznym. Jego śledztwo splata się z losami Jima Holdena, a tłem są konflikty między Ziemią, Marsem i mieszkańcami Pasa. Lot kosmiczny wciąż wymaga liczenia się z przyspieszeniem i nieważkością, a na wiadomość przesłaną z daleka trzeba czekać. W tym podzielonym politycznie układzie pojawia się protomolekuła, tajemnicze zjawisko, z którym bohaterowie mierzą się, a do dyspozycji mają własną technikę i bardzo ludzkie interesy. Stawka wykracza więc daleko poza sprawę zaginięcia.

Kadr z serialu The Expanse: czterech ludzi idzie korytarzem obok białego robota i zielonych roślin w rurach

Przeciążenia odbijają się tu na ciałach bohaterów, a opóźnienia w łączności na ich decyzjach. Fizyczne warunki życia liczą się w serialu The Expanse także wtedy, gdy ludzie spierają się o władzę. Mark Fergus i Hawk Ostby zbudowali przekonującą space operę, w której polityczna intryga nie odrywa się od codziennych ograniczeń. Na tak twardym gruncie spotkanie z protomolekułą, która należy już do obszaru fantastycznej spekulacji, robi tym większe wrażenie. Rozmach widowiska idzie w parze z wyczuwalnym ryzykiem każdego manewru statku i bezradnością człowieka wobec nieznanego.

Advertisement

Fringe: Na granicy światów (Fringe, 2008)

Agentka Olivia Dunham bada niewyjaśnione zdarzenia z pomocą naukowca Waltera Bishopa i jego syna Petera. Kolejne śledztwa prowadzą zespół do równoległego świata, a kontakt między rzeczywistościami okazuje się niebezpieczny: naruszenia granicy mogą uszkadzać strukturę świata, a zagrożone obszary bywają izolowane substancją przypominającą bursztyn. Oprócz bieżącej sprawy bohaterowie ważą więc skutki ingerencji w otoczenie, którego stabilności nie mogą już uważać za coś oczywistego.

Kadr z serialu Fringe: Na granicy światów: trzech ludzi w ciemnych kurtkach stoi przed niebieskim ekranem z mapą

W bursztynowych strefach zagrożenie widać gołym okiem: ingerencja w rzeczywistość zastyga w miejscu, w którym ktoś jeszcze niedawno normalnie żył. Fringe: Na granicy światów wciąga właśnie takim połączeniem innowacyjnego pomysłu z jego ludzkimi konsekwencjami. Rozwijając serial, J.J. Abrams i współtwórcy powiązali dziwne przypadki z historiami postaci oraz coraz bogatszą mitologią. Przyjemność ze śledztwa nie znika, ale każde kolejne odkrycie zmienia stawkę następnych działań bohaterów.

Advertisement

Devs (2020)

Lily Chan bada okoliczności pozornej śmierci swojego chłopaka i próbuje poznać tajemnice wydzielonego działu firmy Amaya, w której pracuje. Prowadzony tam projekt wykorzystuje komputer kwantowy do odtwarzania przeszłości i przewidywania przyszłości, a jego możliwości dotyczą także ludzi zaangażowanych w badania. Bohaterka szuka prawdy o jednym zdarzeniu, a trafia na przedsięwzięcie, którego uczestnicy stają przed pytaniem o determinizm i konsekwencje swoich działań.

Kadr z serialu Devs, odcinek Episode 1 (S01E01): blondynka w ciemnej marynarce i białym t-shircie stoi przed tablicą z diagramami i notatkami

Alex Garland skupił Devs na konsekwencjach jednego założenia: że można poznać zdarzenia, które dla człowieka jeszcze nie nastąpiły. Pytanie o determinizm nie zamyka się w abstrakcyjnej dyskusji przy komputerze, tylko dotyczy zachowania ludzi, którzy taką wiedzę mają. Obraz i starannie budowany nastrój pasują do historii o badaczach zaglądających poza zwykłe granice doświadczenia. Serial niepokoi najbardziej wtedy, gdy przewidywaną przyszłość trzeba pogodzić z własnym poczuciem wolnego wyboru.

Advertisement

12 małp (12 Monkeys, 2015)

James Cole przybywa z przyszłości spustoszonej przez pandemię i szuka pomocy lekarki Cassandry Railly, bo chce zapobiec katastrofie, której skutki już zna. Cofnięcie się w czasie daje mu szansę działania, ale wikła go też w pętle przyczynowe, paradoksy i następstwa ingerencji w bieg zdarzeń. Bohaterowie próbują zmieniać historię, a przy tym zderzają się z wydarzeniami, które wydają się stałe. Nie mogą więc zakładać, że znajomość przyszłości wystarczy, by wykonać zadanie i bezpiecznie wrócić do własnego życia.

Kadr z serialu 12 Małp: blondynka w niebieskiej bluzce z maseczką na szyi w namiocie medycznym, w tle łóżka i personel

Wiara, że przeszłość da się zmienić, podtrzymuje nadzieję, a zderzenia z pozornie nieuchronnymi wydarzeniami pokazują cenę każdej kolejnej próby. Skoki w czasie w serialu 12 małp nie służą wycieczkom do nowych epok, tylko każą raz po raz ważyć związek między działaniem a jego skutkiem. Terry Matalas i Travis Fickett rozbudowali tę konstrukcję w wielowątkową walkę o los konkretnych ludzi. Łączenie rozrzuconych elementów daje dużą satysfakcję, bo za każdym odkrytym powiązaniem stoi czyjaś próba uniknięcia katastrofy.

Advertisement

Dark (2017)

Zaginięcie dziecka w Winden uruchamia poszukiwania i odsłania tajemnice kilku rodzin, powiązanych ze sobą o wiele bardziej zawile, niż sądzą ich członkowie. Przejście w jaskini początkowo łączy epoki oddalone o trzydzieści trzy lata, dzięki czemu bohaterowie stykają się z innymi momentami tej samej historii. Kiedy jednak próbują wpłynąć na wydarzenia, sami stają się częścią łańcuchów przyczynowych, które chcą zmienić, i coraz trudniej oddzielić samodzielną decyzję od udziału w zdarzeniu znanym już z rodzinnej przeszłości.

Kadr z serialu Dark, odcinek Past and Present (S01E03): chłopiec w czerwonej kurtce i czarno-białej bluzie stoi na korytarzu, na czole widać czerwony ślad

Rodzinne sekrety zyskują na wadze, kiedy obok pytania, co ktoś zrobił, pada drugie: skąd wiedział, że powinien to zrobić. Bohaterowie serialu Dark współtworzą sytuacje, przed którymi próbują uciec, a ponura atmosfera pogłębia poczucie uwikłania w cudze i własne decyzje. Baran bo Odar i Jantje Friese powiązali rozległą łamigłówkę z pragnieniem ocalenia bliskich przed znanym losem. Odkrywanie kolejnych zależności między rodzinami daje ogromną satysfakcję, bo zmienia też spojrzenie na ich pozornie samodzielne wybory.

Advertisement
Kadr z serialu Dark: grupa pięciorga ludzi w ciemnych ubraniach stoi w sali z regałami i zakrytymi białymi płachtami meblami
Advertisement
Kliknij, żeby skomentować

Zostaw odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *