10 największych ARCYDZIEŁ telewizyjnego SCI-FI XXI wieku

Telewizyjne science fiction potrafi zabrać widza na drugi koniec kosmosu, ale równie skutecznie niepokoi w biurze, gdzie wszystko wygląda podejrzanie zwyczajnie: wystarczy przyjrzeć się zasadom zatrudnienia. Ludzie uciekają przed zagładą, wikłają się w technologie albo próbują zrozumieć zaginięcia, których nie sposób wyjaśnić bez spojrzenia poza własną epokę. Za statkami, ekranami i podróżami w czasie kryją się sprawy zaskakująco bliskie: lojalność wobec innych, pragnienie niezależności i pytanie, ile naprawdę wiadomo o własnym życiu. Arcydzieła sci-fi w telewizji, zatem.

Firefly (2002)

Malcolm Reynolds dowodzi Serenity, statkiem przemierzającym obrzeża świata kontrolowanego przez Sojusz, i przyjmuje kolejne zlecenia, żeby utrzymać siebie oraz załogę w drodze. Na pokład trafiają pasażerowie z niebezpiecznymi tajemnicami, więc zdobywanie pieniędzy i zachowanie niezależności szybko okazują się zadaniami równie wymagającymi jak troska o własnych ludzi. Mal próbuje pogodzić wszystkie te obowiązki, choć życie na uboczu nie oznacza spokoju: każda następna praca może sprowadzić kłopoty na całą załogę i zagrozić dalszej podróży.

Joss Whedon połączył kosmiczną przygodę z westernem, lecz największą przyjemność daje tutaj towarzystwo załogi: dowcipnej, charakternej i przekonującej jako grupa ludzi skazanych na wspólną podróż. Dialogi są błyskotliwe, a Nathan Fillion jako Mal idealnie pasuje do opowieści o niezależności, za którą trzeba codziennie płacić. Firefly warto oglądać dla tej szczególnej bliskości z bohaterami: statek staje się domem, a kolejne zlecenia pretekstem, żeby zostać na pokładzie trochę dłużej. Miłośnicy przygody z humorem poczują się tu u siebie.

Battlestar Galactica (2004)

Po ataku Cylonów i zagładzie ludzkich kolonii William Adama osłania swoim okrętem cywilne statki, których pasażerowie należą do ocalałych resztek ludzkości. Laura Roslin kieruje cywilną społecznością, a flota ucieka przed przeciwnikiem i szuka Ziemi, licząc na miejsce, w którym będzie można zacząć od nowa. Adama i Roslin muszą jednocześnie chronić ludzi i rozstrzygać, jak nimi rządzić: w ciągłym zagrożeniu spierają się o odpowiedzialność wojska, uprawnienia cywilnych przywódców oraz cenę decyzji podejmowanych w imię przetrwania.

Ronald D. Moore potraktował kosmiczną ucieczkę jak dramat polityczny, w którym demokracja musi zdawać egzamin właśnie wtedy, gdy najłatwiej byłoby z niej zrezygnować. Dzięki dokumentalizującej stylistyce i skupieniu na ludziach serial ogląda się z poczuciem bliskości wydarzeń, nie jak odległą legendę o galaktycznych wojnach. Najmocniejsze są spory Adamy i Roslin oraz pytania o dopuszczalną przemoc. Ta space opera przejmuje bardziej niż niejeden dramat polityczny: za trudnymi decyzjami stoją bohaterowie, którzy muszą ponosić ich konsekwencje.

Fringe: Na granicy światów (Fringe, 2008)

Olivia Dunham bada niewytłumaczalne zdarzenia, przy których zwykłe metody śledcze przestają wystarczać, i korzysta z pomocy naukowca Waltera Bishopa oraz jego syna Petera. Wspólnie zajmują się sprawami z pogranicza nauki, stopniowo odkrywając, że za osobnymi przypadkami kryje się znacznie rozleglejsza tajemnica związana z istnieniem równoległych światów. Olivia, Walter i Peter muszą więc nie tylko szukać odpowiedzi na kolejne zagadki, lecz także odnaleźć się w konflikcie, który dotyczy innych rzeczywistości i coraz mocniej wkracza w ich własne życie.

J.J. Abrams, Alex Kurtzman i Roberto Orci stworzyli serial, w którym przyjemność rozwiązywania zagadek idzie w parze z coraz silniejszym przywiązaniem do bohaterów – twórcy rozwijają rozmaite koncepty sci-fi, a zarazem pozostają blisko Olivii, Petera i Waltera. Widz śledzi nie tylko niezwykłe zdarzenia, ale też relacje, od których trudno się oderwać. Fringe: Na granicy światów przekonuje, że nawet w opowieści o wielu rzeczywistościach najważniejsza może pozostać garstka ludzi.

Czarne lustro (Black Mirror, 2011)

Bohaterowie Czarnego lustra mierzą się z technologiami, które zmieniają ich życie i relacje z innymi, a w każdej historii widz poznaje nową sytuację oraz odrębny świat. Postacie korzystają z możliwości wynalazków i doświadczają ich społecznych konsekwencji; zamiast jednej ciągłej fabuły antologia przedstawia kolejne ludzkie losy w rzeczywistościach podporządkowanych innym zasadom. Za każdym razem trzeba więc od początku odkrywać, jak działa dany świat i co oznacza dla jego mieszkańców, choć ich potrzeby oraz obawy pozostają niepokojąco znajome.

Charlie Brooker najlepiej wypada wtedy, gdy za technologicznym pomysłem pokazuje konkretną ludzką potrzebę i pozwala zobaczyć, do czego prowadzi jej zaspokajanie. Wśród najciekawszych odsłon są San Junipero i USS Callister, a siłą antologii pozostaje swoboda przechodzenia między odmiennymi historiami oraz tonacjami. Brooker potrafi niepokoić, ale też angażować emocjonalnie: nie poprzestaje na efektownym wynalazku, lecz każe przejmować się ludźmi, którzy z niego korzystają. Najlepsze odcinki wracają w myślach długo po napisach końcowych.

The Expanse (2015)

Detektyw Miller szuka zaginionej Juliette Mao, podczas gdy Jim Holden próbuje wyjaśnić zniszczenie statku Canterbury i zrozumieć wydarzenia, z których udaje mu się ocaleć. Obaj działają w Układzie Słonecznym podzielonym między Ziemię, Marsa i mieszkańców Pasa, gdzie polityczne napięcia sprawiają, że każde odkrycie może mieć skutki znacznie wykraczające poza pojedyncze śledztwo. Poszukiwanie jednej kobiety i prawdy o losie statku prowadzi bohaterów ku sprawom, w które uwikłane są skonfliktowane społeczności oraz tajemnicza obca protomolekuła.

Mark Fergus i Hawk Ostby stworzyli kosmiczny świat, w którym trzeba brać pod uwagę zarówno polityczne interesy, jak i grawitację oraz fizyczne skutki podróżowania. Bohaterowie rzeczywiście wydają się mieszkańcami Układu Słonecznego, a nie gośćmi w efektownej dekoracji: odczuwają ograniczenia swojego otoczenia. Twórcy z rozmachem łączą skalę space opery ze śledztwem i konfliktem społeczności zależnych od miejsca, w którym żyją. Rzadko kosmos wydaje się równie namacalny.

Dark (2017)

W Winden znikają dzieci, a Jonas Kahnwald i członkowie czterech miejscowych rodzin zostają wciągnięci w tajemnicę, której nie da się ograniczyć do jednego zaginięcia ani jednej epoki. Szukając odpowiedzi, bohaterowie odkrywają powiązania między wydarzeniami z różnych okresów i muszą zmierzyć się z możliwością podróżowania w czasie. Każdy kolejny krok wymaga więc od nich spojrzenia na własne rodziny i znajome miasteczko na nowo: żeby zrozumieć to, co dzieje się teraz, próbują ustalić, jak przeszłość wiąże się z teraźniejszością i przyszłością.

Baran bo Odar i Jantje Friese z wielką precyzją połączyli rodzinną opowieść z zagadką podróży w czasie, w której warto przyglądać się każdemu spotkaniu i każdej relacji. Największe wrażenie robi domknięcie całości: twórcy udzielają odpowiedzi, a jednocześnie pamiętają o emocjach ludzi uwikłanych w skomplikowane zależności. Finał daje coś więcej niż przyjemność uporządkowania fabularnej układanki — pozwala też przejąć się losem jej uczestników. Uważne oglądanie Dark przynosi kapitalną nagrodę: zakończenie warte czasu spędzonego w Winden.

Stacja Jedenasta (Station Eleven, 2021)

Podczas katastrofalnej pandemii Jeevan opiekuje się małą Kirsten, próbując zapewnić jej bezpieczeństwo w świecie, w którym gwałtownie rozpada się dotychczasowe życie. Po latach dorosła Kirsten podróżuje z Wędrowną Symfonią, trupą wystawiającą Szekspira dla społeczności ocalałych, i razem z innymi artystami dociera do ludzi żyjących po katastrofie. Serial powraca do wydarzeń z różnych okresów, pokazując Kirsten jako dziecko i dorosłą kobietę oraz splatając historię przetrwania z opowieścią o teatrze, pamięci i więziach między ludźmi.

Patrick Somerville przekształcił powieść Emily St. John Mandel w poruszającą opowieść o ludziach, którym po katastrofie potrzebne są nie tylko bezpieczeństwo i schronienie, lecz także sztuka oraz bliskość innych. Przejmująco wypadają obie Kirsten: dziecięca i dorosła, dzięki którym łatwiej poczuć ciągłość życia rozdzielonego pandemią. Twórca traktuje teatr poważnie, bez nadęcia, jako część odbudowy wspólnoty. Stacja Jedenasta zachwyca czułością wobec ocalałych: samo przetrwanie to tutaj dopiero początek poszukiwania powodów, żeby dalej żyć.

Rozdzielenie (Severance, 2022)

Mark pracuje w firmie Lumon po zabiegu, który oddziela jego wspomnienia zawodowe od prywatnych: w biurze nie pamięta życia poza pracą, a po wyjściu nie pamięta tego, co robił w środku. Razem z innymi pracownikami funkcjonuje więc według zasad, które pozwalają firmie zachować szczególną kontrolę nad tym, co jej podwładni wiedzą o własnym zatrudnieniu. Gdy poza biurem pojawia się znajomy, Mark zaczyna szukać prawdy o wykonywanych zadaniach i zastanawiać się, czemu właściwie służy procedura, na którą się zgodził, oraz sama praca w Lumon.

Dan Erickson stworzył przenikliwy dreszczowiec z pomysłu, który brzmi jak spełnienie korporacyjnego marzenia o idealnym oddzieleniu pracy od życia prywatnego. Chłodne, uporządkowane biuro jest tutaj równie niepokojące jak pytania o zadania pracowników, a satyra na kontrolę w firmie trafia boleśnie blisko codziennych doświadczeń. Najlepsze pozostaje połączenie wizualnej dyscypliny z zagadką dotyczącą własnej tożsamości: im bardziej znajome wydają się reguły Lumon, tym trudniej zachować spokój. Po seansie nawet zwykły powrót do biura nabiera grozy.

Andor (2022)

Cassian Andor jest ścigany na Ferrix i próbuje poradzić sobie w świecie podległym Imperium, gdzie własne bezpieczeństwo nie daje się łatwo oddzielić od polityki. Spotkanie z tajemniczym sprzymierzeńcem otwiera przed nim drogę do zaangażowania się w opór i zmusza go do spojrzenia poza sprawy, którymi zajmuje się dotąd. Cassian stopniowo wchodzi w działalność przeciwko imperialnej władzy, a serial śledzi początki jego buntu z perspektywy człowieka, który dopiero staje się częścią większego ruchu i uczy się, co taki wybór oznacza dla niego samego.

Tony Gilroy stworzył polityczny thriller szpiegowski, w którym pokazuje Imperium z perspektywy zwykłych ludzi i poważnie traktuje decyzję o przyłączeniu się do oporu. Zamiast zabiegać o uwagę samym rozpoznawaniem znajomych elementów świata, skupia się na sytuacji bohaterów i mechanizmach sprawowania władzy. Andor angażuje jako samodzielny dramat o buncie, a nie tylko kolejna przygoda w znanym uniwersum. To jedna z najlepszych odsłon Gwiezdnych wojen: politycznie dojrzała, skupiona na ludziach i przekonująca w portretowaniu oporu.

Scavengers Reign (2023)

Rozbitkowie z uszkodzonego statku Demeter trafiają na Vestę, planetę pełną niezwykłych organizmów, i próbują przetrwać w otoczeniu, którego zasad dopiero się uczą. Sam i Ursula szukają statku, Azi podróżuje z robotem Levi, a odizolowany od pozostałych Kamen mierzy się z zagrożeniami tego obcego świata na własną rękę. Każda z tych dróg wymaga obserwowania miejscowego życia i reagowania na nieznane niebezpieczeństwa: bohaterowie muszą poruszać się po planecie, która potrafi zachwycić swoim pięknem i w tej samej chwili okazać się śmiertelnie groźna.

Joseph Bennett i Charles Huettner stworzyli animację, w której obcość planety rzeczywiście można poczuć: jej organizmy zaskakują wyglądem i zachowaniem. Twórcy pozwalają poznawać Vestę przez obserwację oraz działania rozbitków, nie objaśniają świata. To zachwycająco pomysłowe science fiction, piękne i niebezpieczne zarazem. Czysta przyjemność odkrywania, szczególnie jeśli od fantastyki oczekuje się spotkania z czymś naprawdę nieznanym.