10 najlepszych WAMPIRYCZNYCH horrorów w historii

Wampir potrafi przerazić samym cieniem na ścianie, ale równie dobrze czuje się w domu za płotem, w młodzieżowej paczce albo przy rodzinnym stole, przy którym coraz trudniej ukryć osobliwe zwyczaje żywieniowe. Filmowcy od dawna korzystają z tej swobody, więc krwiopijca bywa u nich odrażającym intruzem, uwodzicielem albo samotnikiem, któremu łatwiej współczuć niż ludziom polującym na potwory. Dobre wampiryczne horrory nie każą zatem czekać wyłącznie na odsłonięte kły. Potrafią rozbawić i opowiedzieć o pierwszej bliskości, a czasem sprawić, że obietnica wiecznego życia brzmi jak najgorsza wiadomość, jaką można usłyszeć.

Nosferatu – symfonia grozy (Nosferatu, eine Symphonie des Grauens, 1922)

Hutter, pracownik pośrednika nieruchomości, zostawia żonę Ellen i wyrusza do Transylwanii, żeby dopiąć transakcję z hrabią Orlokiem, który chce kupić dom w Wisborgu. Gospodarz już na miejscu wygląda i zachowuje się tak, że coraz trudniej traktować wizytę jak zwykłą sprawę zawodową, a odległość od własnego domu nie daje Hutterowi poczucia bezpieczeństwa. Orlok upatrzył sobie bowiem nieruchomość tuż obok Hutterów, więc wyprawa do obcego kraju zapowiada coś znacznie gorszego: tajemniczy klient ma zostać ich sąsiadem.

Od sylwetki Orloka trudno oderwać wzrok, choć Max Schreck upodobnił go do stworzenia, przed którym chciałoby się natychmiast zatrzasnąć drzwi. F.W. Murnau połączył ekspresjonistyczną stylizację z prawdziwymi plenerami, dlatego jego nieautoryzowana adaptacja Draculi straszy także tam, gdzie widz nie spodziewa się teatralnej dekoracji. Cień wampira i skojarzenia z zarazą każą myśleć o zagrożeniu, które nie poprzestanie na jednej ofierze, a sam Orlok przeraża nawet jako ciemny kształt na ścianie, pozbawiony rysów twarzy, ale upiornie wyrazisty w każdym geście.

Wampir (Vampyr, 1932)

Allan Grey, człowiek zainteresowany okultyzmem, zatrzymuje się w gospodzie w okolicy Courtempierre i trafia na wydarzenia, których nie da się wytłumaczyć codziennym doświadczeniem. Nocą odwiedza go starszy mężczyzna, a pakiet, który zostawia nieznajomy, wprowadza Greya w historię rodziny zagrożonej przez wampira. Bohater próbuje zrozumieć, co się wokół niego dzieje, tyle że w tej okolicy nawet uważna obserwacja nie daje żadnej pewności. Cienie zachowują się podejrzanie, a jawa coraz bardziej przypomina sen.

Zamglone kadry, osobliwe ruchy kamery i dźwięki niewiadomego pochodzenia z powodzeniem zastępują tu najbardziej wymyślne monstrum. Carl Theodor Dreyer swobodnie potraktował prozę Sheridana Le Fanu, przede wszystkim Carmillę, i podporządkował opowieść logice koszmaru. Reżyser nie podsuwa wygodnego podziału na zwyczajność i ingerencję sił nadprzyrodzonych, więc widz zaczyna patrzeć uważniej. Hipnotyczny film Dreyera najlepiej oglądać bez pośpiechu, dla obrazów, które nie muszą głośno straszyć, żeby wrócić do człowieka po zgaszeniu lampki.

Postrach nocy (Fright Night, 1985)

Charley Brewster uwielbia horrory, więc kiedy zaczyna podejrzewać, że jego nowy sąsiad jest wampirem, otoczenie ma gotowe wyjaśnienie: chłopak najwyraźniej naoglądał się zbyt wielu filmów. Nastolatek nie odpuszcza i szuka pomocy u Petera Vincenta, podupadłego aktora, który prowadzi w telewizji program z kinem grozy. Kłopot w tym, że ekranowy znawca potworów niekoniecznie nadaje się do walki z prawdziwym krwiopijcą, a Charley potrzebuje kogoś, kto potraktuje niebezpieczeństwo równie poważnie jak on sam.

Przyjemność płynie tu z podwójnej gry, bo z bohaterów wychowanych na horrorach można się śmiać, a zarazem całkiem serio bać się o ich życie. Tom Holland przeniósł stare wampiryczne obyczaje na przedmieścia, gdzie elegancki sąsiad okazuje się groźniejszy od filmowych straszydeł. Chris Sarandon dał mu uwodzicielską pewność siebie, a Roddy McDowall zagrał Vincenta jako postać zarazem komiczną i bezradną. Całość dopełniają praktyczne efekty, więc film ucieszy każdego, kto lubi, gdy komedia grozy naprawdę pokazuje zęby.

Straceni chłopcy (The Lost Boys, 1987)

Michael i Sam przeprowadzają się z matką do nadmorskiego miasteczka w Kalifornii, gdzie bracia szybko trafiają do zupełnie różnych towarzystw. Starszy Michael interesuje się Star i zbliża do grupy młodych ludzi skupionych wokół Davida, Sam tymczasem poznaje braci Frog, którzy są przekonani, że w okolicy grasują wampiry. Co jednemu wydaje się kuszącą obietnicą nowego życia, u drugiego wywołuje alarm, a zwykła przeprowadzka zamienia się w rodzinny kłopot z nocnymi znajomościami i bardzo ostrymi kłami.

Rockowa muzyka i nocne obrazy miasteczka sprawiają, że do wampirzej paczki chciałoby się dołączyć, zanim przyjdzie pora pomyśleć o konsekwencjach. Joel Schumacher wykorzystał modę i młodzieńczą brawurę, żeby pokazać krwiopijców jako atrakcyjną grupę, od której trudno się odciąć. Humor nie odbiera im ani uroku, ani drapieżności, a rodzinne perypetie splatają się z horrorem z dużym rozmachem. Wampiry mają tu energię gwiazd rocka, a ich nocne życie kusi tak skutecznie, że fascynacja Michaela niebezpiecznym towarzystwem nikogo nie dziwi.

Blisko ciemności (Near Dark, 1987)

Caleb Colton poznaje Mae podczas nocnego spotkania, które zapowiada romans, a kończy się ugryzieniem i pierwszymi objawami przemiany. Chłopak coraz bardziej oddala się od dawnego życia i trafia do wędrownej grupy krwiopijców, dla których przemoc jest codziennym sposobem na przetrwanie. Uczucie do Mae wiąże go z nowymi towarzyszami, ale nie zrywa więzi z rodziną, więc Caleb tkwi pomiędzy ludźmi, do których chce wrócić, a drapieżnikami, których potrzeby zaczyna poznawać na własnej skórze.

Kurz i prowincjonalne bezdroża pasują tym wampirom bardziej niż salon, a Kathryn Bigelow wykorzystała zmianę scenerii z bezwzględną konsekwencją. Skrzyżowała horror z westernem i kinem drogi, a bohaterów pokazała jako drapieżniki, które muszą się pożywić i ukryć przed słońcem. Wędrowna banda przypomina rodzinę, tyle że jej bliskość nie gwarantuje bezpieczeństwa nikomu spoza kręgu. Kunszt charakteryzacji i grozę tej gromady widać najlepiej w brutalnej scenie w barze, gdzie przemoc jest odrażająco fizyczna i pozbawiona arystokratycznej elegancji.

Cronos (1993)

Starszy antykwariusz Jesús Gris znajduje w posążku urządzenie przypominające złotego owada, a kiedy mechanizm przyczepia się do jego ciała, mężczyzna odzyskuje siły. Wraz z odmłodzeniem przychodzi jednak pragnienie krwi, którego trudno uznać za niewinną cenę lepszego samopoczucia. Tajemniczego przedmiotu szuka też zamożny, umierający człowiek, więc Gris musi stawić czoła cudzej zachłanności i własnej przemianie, a więź z wnuczką Aurorą zyskuje na znaczeniu, w miarę jak codzienność staje się coraz mniej zrozumiała.

Czułość wobec bohatera odróżnia Cronosa od horrorów, w których przemiana służy jedynie efektownemu mnożeniu okropności. Guillermo del Toro połączył w debiucie precyzyjny mechanizm z żywym organizmem, ale najwięcej uwagi poświęcił relacji dziadka z wnuczką. Osobliwy wynalazek nie przesłania więc człowieka, który próbuje poradzić sobie z nowym głodem. Pomysłowa scenografia i charakteryzacja podkreślają melancholię tej historii, a reżyser pozwala współczuć Grisowi nawet wtedy, gdy jego pragnienie krwi zaczyna budzić odrazę.

Wywiad z wampirem (Interview with the Vampire, 1994)

Louis spotyka się z dziennikarzem i opowiada mu historię swojej egzystencji, która trwa znacznie dłużej niż ludzkie życie. Wraca pamięcią do XVIII wieku, gdy po utracie rodziny pogrążył się w rozpaczy i poznał Lestata, wampira, który zaproponował mu nieśmiertelność. Zgoda oznaczała jednak coś więcej niż uwolnienie od śmierci, bo Louis musiał zmierzyć się z potrzebą krwi i z samym Lestatem, którego podejście do nowego życia kłóciło się z jego własnymi oporami. Dziennikarz tymczasem słucha coraz bardziej ponurego wyznania.

Gotycki przepych dobrze służy opowieści o bohaterach, którzy mają przed sobą całe stulecia, ale ani chwili spokoju. Neil Jordan przeniósł prozę Anne Rice na ekran z upodobaniem do wystawnych obrazów i teatralnego rozmachu, a Tom Cruise dał Lestatowi drapieżną charyzmę. Kirsten Dunst przyciąga uwagę, bo dziecięcy wygląd łączy z niepokojącą intensywnością gry. Kampowa przesada pasuje do tych wiecznie niezaspokojonych postaci, a wystawna sceneria tylko podkreśla, jak bardzo są nieszczęśliwe.

Pozwól mi wejść (Låt den rätte komma in, 2008)

Dwunastoletni Oskar jest samotny i nękany przez rówieśników, dlatego znajomość z nową sąsiadką Eli szybko staje się dla niego ważna. Dzieci zbliżają się do siebie ostrożnie, a chłopiec odkrywa towarzystwo kogoś równie wyobcowanego jak on, choć nie zna jeszcze przyczyn tej obcości. W okolicy dochodzi tymczasem do krwawych zdarzeń, więc rodząca się bliskość rozwija się obok zagrożenia, którego Oskar nie umie rozpoznać, i obietnicy, że przy Eli wreszcie nie będzie musiał czuć się całkiem bezbronny.

Na ośnieżonym osiedlu Tomas Alfredson opowiedział o dziecięcej samotności z powagą, której kino często odmawia młodym bohaterom. W jego Pozwól mi wejść czułość sąsiaduje z nagłą przemocą, a oszczędne kadry pozwalają przyglądać się drobnym gestom, zamiast pośpiesznie objaśniać uczucia. Relacja Oskara i Eli wzrusza, ale nie daje wygodnej pewności, że bliskość uchroni ich przed krzywdą. Alfredson angażuje widza bez podnoszenia głosu, a precyzyjne zdjęcia pozwalają mu w jednym kadrze uchwycić urodę zimowego osiedla i dotkliwą samotność dziecka.

Pragnienie (Bakjwi, 2009)

Katolicki ksiądz Sang-hyun zgłasza się do eksperymentu, który ma pomóc w walce ze śmiertelnym wirusem, ale sam zostaje zakażony i potrzebuje ratunku. Transfuzja krwi nieznanego pochodzenia ocala mu życie, a zarazem budzi w nim wampiryczny głód, którego duchowny nie potrafi pogodzić z dotychczasowymi zasadami. Kiedy wikła się w relację z żoną przyjaciela z dzieciństwa, dochodzi do tego pożądanie, więc człowiek gotów poświęcić własne ciało dla innych odkrywa w sobie potrzeby, nad którymi coraz trudniej zapanować.

Zderzenie kapłańskich zasad z apetytem na krew i seks dało Park Chan-wookowi materiał na horror bezczelny i bardzo cielesny, a przy tym zabawny. Reżyser sięgnął po czarny humor, żeby przyjrzeć się moralnym sprzecznościom bohatera, a eleganckie obrazy połączył z energią opowieści o pragnieniach, które coraz trudniej poskromić. Sang-hyun nie rozwiąże swoich problemów samym przekonaniem, że przecież chciał dobrze. Park bez pardonu wystawia jego zasady na próbę, a widzowi funduje przewrotną przyjemność śmiechu tam, gdzie religijna powaga zderza się z potrzebami ciała.

O dziewczynie, która wraca nocą sama do domu (A Girl Walks Home Alone at Night, 2014)

W wyobrażonym irańskim Złym Mieście, naznaczonym narkotykami i przemocą, samotna wampirzyca krąży nocą po ulicach i wybiera spośród mieszkańców kolejne ofiary. Kiedy jej droga krzyżuje się z drogą Arasha, w ponurym otoczeniu pojawia się szansa na bliskość, której trudno się spodziewać po spotkaniu z krwiopijczynią. Dziewczyna nie przestaje jednak być drapieżnikiem, więc każde zbliżenie do drugiego człowieka niesie ryzyko, a nocna znajomość rozwija się w mieście, gdzie ludzie bywają równie niebezpieczni jak nadprzyrodzone stworzenie.

Czarno-białe zdjęcia i muzyka nadają nocnym spotkaniom zmysłowość, dzięki której horror płynnie przechodzi w osobliwy romans. Ana Lily Amirpour połączyła western z kinem noir i opowiedziała tę historię po persku, nie tłumacząc każdego gestu bohaterki. Sceny bliskości przykuwają uwagę równie mocno jak te, w których reżyserka przypomina o apetycie wampirzycy. Przez cały film towarzyszy nam niepewność: dwoje ludzi może po prostu słuchać muzyki, a widz czuje jednocześnie urok tej chwili i lęk, że dziewczyna za moment odsłoni kły.