10 najbardziej ZAKRĘCONYCH seriali SCI-FI, które zmuszają do DRUGIEGO SEANSU

Są seriale sci-fi, które wystarczy obejrzeć raz, żeby wiedzieć, co się wydarzyło. Są też takie, które po napisach końcowych zostawiają człowieka z poczuciem, że właściwie obejrzał dopiero połowę historii. Znajomość zakończenia zmienia perspektywę, pozwala inaczej spojrzeć na zachowania bohaterów i dostrzec, że niektóre sceny były znacznie ważniejsze, niż początkowo się wydawało. Przy tych serialach ponowne oglądanie nie jest zwykłym powtórzeniem seansu, lecz sposobem na odkrycie kolejnych znaczeń.

Mr. Robot (Mr. Robot, 2015–2019)

W przypadku Mr. Robota najważniejszym problemem od początku jest wiarygodność narracji. Elliot Alderson nie jest neutralnym przewodnikiem po wydarzeniach, a serial bardzo szybko zaczyna igrać z granicą pomiędzy tym, co rzeczywiście widzimy, a tym, jak jego bohater interpretuje rzeczywistość.

Ponowne oglądanie pozwala spojrzeć na całą historię z zupełnie innej pozycji. Nie trzeba już zastanawiać się, czy określone wydarzenia są prawdziwe. Można obserwować sposób, w jaki Elliot postrzega innych ludzi, jakie informacje pomija i jak jego psychika wpływa na narrację. To szczególnie ciekawy przypadek serialu, w którym ponowny seand zmienia nie tyle fabułę, ile relację pomiędzy widzem a narratorem.

Legion (Legion, 2017–2019)

Legion wymaga od widza czegoś więcej niż śledzenia wydarzeń. Noah Hawley stworzył serial, w którym pamięć, halucynacje, rzeczywistość i manipulacja psychiczna mogą wyglądać niemal identycznie. Zamiast jasno zaznaczać granicę pomiędzy tymi stanami, produkcja świadomie ją zaciera.

Za pierwszym razem łatwo skupić się na fabularnym chaosie. Za drugim można natomiast potraktować formę jako część opowieści o umyśle Davida Hallera. Montaż, muzyka, zmiany proporcji obrazu, kolory i powracające motywy przestają być wyłącznie efektownymi zabiegami. Zaczynają tworzyć wizualny portret bohatera. Legion jest więc serialem, który można ponownie oglądać bardziej jak film psychologiczny niż klasyczną zagadkę science fiction.

The OA (The OA, 2016–2019)

The OA pozostaje jednym z najbardziej osobliwych seriali science fiction ostatnich lat. Brit Marling i Zal Batmanglij celowo mieszają tu science fiction, metafizykę, dramat i opowieść o wierze, nie dając widzowi prostego sposobu na rozstrzygnięcie, które elementy należy traktować dosłownie.

Ponowny seans jest interesujący przede wszystkim dlatego, że zmienia się sposób oceniania głównej bohaterki. Kiedy znamy już jej historię, można zacząć analizować nie tylko to, co opowiada, ale również sposób, w jaki buduje swoją opowieść i wpływa na ludzi wokół siebie. Serial stawia pytanie, czy historia musi być obiektywnie prawdziwa, aby zmienić życie osoby, która w nią uwierzyła. To zupełnie inny rodzaj zagadki niż klasyczne poszukiwanie odpowiedzi.

12 małp (12 Monkeys, 2015–2018)

12 małp zaczyna się jak opowieść o podróży w czasie i walce z katastrofą, ale z każdym sezonem coraz bardziej komplikuje własną chronologię. Cztery sezony pozwoliły twórcom rozbudować historię do poziomu, na którym przyszłość wpływa na przeszłość, a próby zmiany wydarzeń mogą stać się przyczyną ich późniejszego wystąpienia.

Drugi seans pozwala przede wszystkim docenić konstrukcję czasu. Widz nie musi już zastanawiać się, kiedy dokładnie znajduje się dana postać ani próbować przewidzieć konsekwencji kolejnej podróży. Można zamiast tego obserwować, jak scenarzyści wykorzystują paradoksy i pętle przyczynowe bez całkowitego rozsypania fabuły. To serial, który zyskuje po poznaniu własnej chronologii, ponieważ wtedy można przestać ją śledzić, a zacząć analizować.

Russian Doll (Russian Doll, 2019–2022)

Russian Doll bierze klasyczny motyw pętli czasowej i wykorzystuje go do czegoś znacznie bardziej osobistego. Nadia wielokrotnie przeżywa tę samą noc, ale serial stopniowo przesuwa punkt ciężkości z pytania jak przerwać pętlę? na pytanie dlaczego właśnie ta pętla istnieje?

Ponowny seans pozwala zauważyć, jak starannie skonstruowane są relacje i powtarzające się sytuacje. Rozmowy, które podczas pierwszego oglądania mogą wydawać się przypadkowymi spotkaniami, po poznaniu całej historii nabierają dodatkowej emocjonalnej wagi. Drugi sezon idzie jeszcze dalej, zmieniając sposób funkcjonowania czasu i wykorzystując go do opowiedzenia historii o tożsamości oraz dziedziczonych doświadczeniach. Russian Doll jest więc przede wszystkim serialem o tym, że powtarzanie tych samych wydarzeń nie musi oznaczać powtarzania tych samych błędów.

Devs (Devs, 2020)

Devs jest krótką, zamkniętą miniserią, ale jego pomysł wystarcza, aby po zakończeniu zacząć kwestionować znaczenie wcześniejszych wydarzeń. Alex Garland wykorzystuje tajemniczy projekt technologiczny jako punkt wyjścia do rozważań o determinizmie, wolnej woli i możliwości przewidywania przyszłości.

Za pierwszym razem uwagę przyciąga przede wszystkim samo odkrywanie projektu Devs. Przy drugim seansie najważniejszy staje się natomiast filozoficzny fundament historii. Jeśli założenia technologii przedstawionej w serialu potraktować poważnie, decyzje bohaterów można interpretować zupełnie inaczej. Garland prowadzi widza do pytania, czy człowiek podejmuje decyzje samodzielnie, czy tylko obserwuje rezultat czegoś, co zostało już określone. To sprawia, że ponowne oglądanie działa niemal jak powtórzenie eksperymentu.

Odpowiednik (Counterpart, 2017–2019)

Counterpart wykorzystuje motyw równoległych światów w sposób znacznie bardziej przyziemny niż większość produkcji science fiction. Zamiast koncentrować się na efektownych konsekwencjach istnienia alternatywnej rzeczywistości, serial pyta, jak niewielkie różnice w życiu mogą wpłynąć na osobowość człowieka.

Największym powodem do ponownego seansu są dwie wersje tych samych bohaterów. Znając ich historie, można porównywać zachowanie, wybory i relacje bez automatycznego dzielenia postaci na dobre i złe odpowiedniki. Szczególnie imponująco wypada J.K. Simmons, który tworzy dwie odmiany tej samej osoby, różniące się doświadczeniami, ale zachowujące pewne wspólne cechy. Serial stawia dzięki temu interesujące pytanie: ile naszej osobowości pochodzi z nas samych, a ile jest rezultatem okoliczności?

Fringe: Na granicy światów (Fringe, 2008–2013)

Fringe wymaga najwięcej cierpliwości z całej dziesiątki. Sto odcinków sprawia, że jego większa konstrukcja nie jest widoczna od razu. Początkowo serial może wyglądać jak kolejny procedural science fiction, w którym każda historia tygodnia zostaje rozwiązana przed końcem odcinka. Z czasem okazuje się jednak, że poszczególne przypadki służą większej opowieści.

Powrót do pierwszych sezonów po obejrzeniu całości pokazuje, jak wiele czasu scenarzyści poświęcili na przygotowanie późniejszych wydarzeń. Szczególnie interesujące stają się pozornie niezwiązane ze sobą eksperymenty, motywy i postacie. Fringe wynagradza widza, który zna finał, ponieważ może on spojrzeć na początkowe odcinki bez oczekiwania natychmiastowej odpowiedzi. Wtedy proceduralna warstwa serialu zaczyna przypominać fundament znacznie większej konstrukcji.

Dark (Dark, 2017–2020)

Dark jest prawdopodobnie najlepszym przykładem serialu, który został skonstruowany z myślą o widzu wracającym do początku. Trzy sezony tworzą ogromną konstrukcję, w której pokrewieństwa, wydarzenia i związki przyczynowo-skutkowe zmieniają znaczenie wraz z kolejnymi odkryciami. Twórcy Baran bo Odar i Jantje Friese zaprojektowali historię z niezwykłą precyzją, dzięki czemu po poznaniu jej pełnego obrazu wcześniejsze odcinki zaczynają wyglądać zupełnie inaczej.

Największą przyjemnością podczas ponownego seansu jest obserwowanie, jak wcześnie serial zdradza własne sekrety. Widz zna już tożsamość poszczególnych postaci i rozumie działanie pętli czasowych, dlatego może skoncentrować się na zależnościach, które wcześniej były niewidoczne. Dark przypomina matematyczną łamigłówkę, w której rozwiązanie nie kończy zabawy, tylko pozwala sprawdzić, czy wszystkie elementy rzeczywiście znalazły się na właściwym miejscu.

Rozdzielenie (Severance, 2022–)

Severance opiera się na bardzo specyficznym ograniczeniu perspektywy. Bohaterowie nie posiadają pełnej pamięci własnego życia, a widz przez długi czas znajduje się w podobnej sytuacji. Nie wie, co naprawdę dzieje się w Lumon, ponieważ nie ma dostępu do informacji, które pozwoliłyby ocenić zachowanie firmy z odpowiedniego dystansu.

Po poznaniu pierwszych odpowiedzi można natomiast zwrócić uwagę na sam sposób funkcjonowania przedsiębiorstwa. Dziwne procedury, język używany przez pracowników, przestrzeń biurowa i pozornie absurdalne rytuały zaczynają wyglądać jak elementy bardzo konkretnego systemu. Drugi seans pozwala więc analizować Lumon nie jako zagadkę, ale jako instytucję, której reguły były cały czas widoczne. To właśnie ta zmiana perspektywy stanowi największą siłę powrotu do serialu.