Gdyby MULDER i SCULLY przybyli do TWIN PEAKS, powstałaby ta ekranizacja Stephena Kinga

Małe miasteczka z twórczości Stephena Kinga nigdy nie są tak spokojne, jak mogłoby się wydawać. Pod pozornie zwyczajnym życiem mieszkańców kryją się sekrety, traumy i rzeczy, których nie da się wyjaśnić racjonalnie. Nic więc dziwnego, że właśnie Maine stało się scenerią serialu, który wykorzystał jeden z pomysłów Kinga, a następnie zrobił z nim coś, czego trudno byłoby oczekiwać po klasycznej ekranizacji. Haven (Przystań).

Kiedy Haven pojawił się w telewizji w 2010 roku, łatwo było uznać go za kolejną produkcję próbującą wykorzystać popularność nazwiska autora To. W rzeczywistości szybko okazało się, że twórcy traktują literacki pierwowzór przede wszystkim jako punkt wyjścia. Z Colorado Kid – na którym pierwotnie oparty był pomysł serii – wzięli atmosferę tajemnicy, miejsce i podstawową ideę niewyjaśnionej historii, a następnie zbudowali wokół nich własnych bohaterów i znacznie większą mitologię.

Od prozy Stephena Kinga do własnej mitologii

Haven zadebiutował 9 lipca 2010 roku na kanale Syfy. Serial stworzyli Sam Ernst i Jim Dunn (później znani również z Daredevil i Carnival Row), a w głównych rolach wystąpili Emily Rose jako agentka FBI Audrey Parker, Lucas Bryant jako detektyw Nathan Wournos oraz Eric Balfour jako tajemniczy Duke Crocker. Produkcja doczekała się pięciu sezonów i 78 odcinków. Serial był emitowany w Polsce przez stację SciFi Universal, ale na dzień pisania tego artykułu nie ma go formalnie w polskim streamingu.

Punktem wyjścia była wydana w 2005 roku powieść The Colorado Kid. King opowiedział w niej o dwóch dziennikarzach, którzy próbują rozwikłać zagadkę mężczyzny znalezionego martwego na wybrzeżu Maine. Nie istnieje jednak żadne satysfakcjonujące rozwiązanie – to celowo przewrotna historia, w której najważniejsze jest samo istnienie tajemnicy.

Serial wykorzystał ten pomysł bardzo swobodnie. Audrey Parker przyjeżdża do Haven, aby zbadać sprawę kryminalną, ale szybko odkrywa, że miasteczko skrywa znacznie większy problem. Mieszkańcy cierpią na tajemnicze przypadłości, które mogą wpływać na ich ciała, emocje, pamięć, pogodę, a nawet otaczającą rzeczywistość. Każdy przypadek początkowo przypomina osobną zagadkę, jednak z czasem okazuje się częścią większej historii. I to właśnie moment kiedy Haven przestaje być po prostu adaptacją Kinga, a zaczyna tworzyć coś nowego, własnego.

Mieszanka Z Archiwum X i Miasteczka Twin Peaks

Z pierwszego serial bierze konstrukcję śledztwa: do niewielkiej społeczności trafia ktoś z zewnątrz i próbuje zrozumieć wydarzenia, które wymykają się racjonalnemu wyjaśnieniu. Twin Peaks jest obecne w atmosferze miasteczka, którego mieszkańcy mają sekrety, a zwyczajność jest tylko cienką warstwą przykrywającą coś znacznie dziwniejszego. W Haven niezwykłość nie przychodzi z odległego świata, jest częścią codziennego życia mieszkańców i może dotknąć każdego z nich. Serial podkreśla to i stopniowo przesuwa ciężar z pojedynczych proceduralnych przypadków na pytanie o pochodzenie całego zjawiska i związek Audrey z historią miasteczka.

To właśnie ta rozwijana przez kolejne sezony mitologia sprawia, że serial jest ciekawszy, niż sugeruje jego początkowa, proceduralna forma. Pierwsze odcinki można oglądać jako samodzielne historie, ale z czasem coraz więcej elementów zaczyna się łączyć.

Haven jest warte czasu poświęconego na te 78 odcinków

Dzisiaj szczególnie zasługuje na pochwałę to, jak cierpliwie serial buduje własny świat. Współczesna telewizja przyzwyczaiła widzów do produkcji, które już w pierwszym odcinku zasypują ich tajemnicami, ale Haven działał wolniej, uważniej. Niektóre odpowiedzi pojawiały się dopiero po wielu godzinach, a poszczególne elementy mitologii nabierały znaczenia dopiero z perspektywy kolejnych sezonów.

Dużo robi również obsada. Emily Rose nadaje Audrey odpowiednią mieszankę sceptycyzmu i empatii, Lucas Bryant tworzy z nią wiarygodny duet, a Eric Balfour jako Duke Crocker wnosi do serialu niezbędną dawkę cynizmu i nieprzewidywalności. Relacje między tą trójką stopniowo stają się równie ważne jak kolejne nadnaturalne zagadki.

Haven ma oczywiście też swoje słabości. Pierwszy sezon bywa schematyczny, efekty specjalne wyraźnie zdradzają telewizyjny budżet, a część późniejszych tajemnic może sprawiać wrażenie przeciąganych. Krytycy początkowo reagowali na serial dość chłodno, ale wraz z rozwojem historii coraz częściej doceniano jego atmosferę, obsadę i mitologię. Ich oceny na Rotten Tomatoes wyraźnie pną się w górę wraz z numerem sezonu.

Choć akcja rozgrywa się w Maine, serial był kręcony przede wszystkim w Nowej Szkocji w Kanadzie. Dzięki temu twórcy mogli wykorzystać krajobraz, który bardzo dobrze pasował do kingowskiej atmosfery: niewielkie miejscowości, lasy, wybrzeże i wszechobecną mgłę. Sam King nie napisał scenariusza serialu i nie był jego twórcą, jego nazwisko było ważne dla promocji, ale Haven szybko stał się projektem niezależnym od pisarza.

Serial nie zakończył się nagle, a Syfy pozwoliło twórcom doprowadzić historię do końca w piątym sezonie, dzięki czemu Haven otrzymał satysfakcjonujące domknięcie, którego wiele podobnych produkcji nigdy nie otrzymuje (ostatnio pisaliśmy choćby o Ryzykownej grze).

Dzisiaj warto wrócić do niego przede wszystkim dla atmosfery i sposobu budowania mitologii. To nie jest serial idealny, ale ma coś, czego wielu współczesnym produkcjom brakuje: czas na rozwinięcie tajemnicy i przywiązanie widza do miejsca oraz bohaterów. Mimo swoich niedoskonałości, pozostaje jednym z ciekawszych zapomnianych seriali sci-fi pierwszej połowy lat 2010.