Recenzje
Horror THE WITCHES: zapomniany prekursor DZIECKA ROSEMARY i WICKER MANA
Po przybyciu do Heddaby bohaterka odkrywa, że na pozór senną wieś nękają dziwne zjawiska. Dochodzi do wniosku, że mieszkańcy parają się czarami. The Witches.
Pomimo pewnych słabości The Witches Cyrila Frankla z 1966 roku pozytywnie wyróżnia się na tle innych filmów studia Hammer.
Po traumatycznych przeżyciach na misji w Afryce, Gwen Mayfield wraca do rodzinnej Anglii i otrzymuje posadę nauczycielki w wiejskiej szkole w Heddaby. Jej pracodawcami są lokalny ksiądz Alan Bax i jego siostra Stephanie, słynna dziennikarka. Po przybyciu na miejsce Gwen odkrywa, że Alan wcale nie jest duchownym, a na pozór senną wieś nękają dziwne zjawiska: jedna z uczennic skarży się na niepokojące zachowanie swojej babci, inny uczeń zapada w śpiączkę, zaś jego ojciec topi się w stawie. Kiedy nauczycielka znajduje lalkę przebitą szpilkami, dochodzi do wniosku, że mieszkańcy Heddaby parają się czarami.

The Witches to ekranizacja powieści Czarownice z Walwyk Nory Lofts (wydanej pod pseudonimem Peter Curtis). Prawa do adaptacji książki nabyła Joan Fontaine – gwiazda złotej ery Hollywoodu, znana m.in. z dwóch filmów Alfreda Hitchcocka: Rebeki (1940) i Podejrzenia (1941); rola w tym drugim zapewniła jej Oscara. Fontaine przedstawiła projekt realizacji filmu wytwórni Hammer Film Productions – prawdopodobnie po to, żeby ratować swoją gasnącą karierę. The Witches był jednak kasową klęską i ostatnim kinowym obrazem z udziałem aktorki, która potem grała już wyłącznie w produkcjach przeznaczonych do telewizji.
Jest to utwór nader nietypowy dla Hammera, albowiem w jego tworzeniu nie uczestniczyli artyści kojarzeni zazwyczaj z tym brytyjskim studiem. Na stołku reżysera zasiadł Cyril Frankel (a nie na przykład Terence Fisher, Roy Ward Baker lub John Gilling), który wcześniej zrobił dla Hammera tylko jeden film, dreszczowiec Never Take Sweets from a Stranger (1960), zaś w obsadzie próżno szukać Christophera Lee, Petera Cushinga czy Barbary Shelley. Wśród współtwórców The Witches bodaj najsilniej związany z Hammerem był scenarzysta Nigel Kneale, autor telewizyjnej i kinowej serii o profesorze Quatermassie z lat 1953-1979.

Różnice pomiędzy The Witches a sztandarowymi dziełami Hammera dotyczą także tematyki, czasu i miejsca akcji: nie ma tu wampirów, wilkołaków, żywych trupów i innych potworów, nie ma nawet wyrażonych wprost zjawisk nadprzyrodzonych (jest tylko ich sugestia), głównymi adwersarzami są członkowie sekty uprawiającej czary, zaś fabuła rozgrywa się współcześnie (to jest w latach 60. XX wieku), a nie w epoce wiktoriańskiej – na dodatek w idyllicznej angielskiej wsi, a nie na mrocznej europejskiej prowincji. Hammer podąży później podobnymi tropami w Narzeczonej diabła (1968) Fishera i Córce dla diabła (1976) Petera Sykesa.
Z perspektywy czasu The Witches jawi się jako obraz prekursorski także wobec Dziecka Rosemary (1968) Romana Polańskiego i Kultu (1973) Robina Hardy’ego. Trudno dziś rozsądzić, czy ci twórcy inspirowali się filmem Frankela, jednak podobieństwa są uderzające: pozornie przyjaźni i nieszkodliwi mieszkańcy malowniczej wioski są w rzeczywistości uwikłani w niebezpieczny kult, osamotniona główna bohaterka nie jest pewna, czy to wszystko dzieje się naprawdę, czy jest tylko efektem jej problemów psychicznych – a do tego pastoralna, nieomal sielska atmosfera zderzona z mrocznymi, pradawnymi wierzeniami.

Kneale nie był zadowolony z ostatecznego kształtu The Witches. Podobno jego scenariusz ukazywał adeptów czarnej magii w krzywym zwierciadle i z dużą dozą czarnego humoru, jako postacie dość groteskowe i komiczne – ale wszelkie humorystyczne akcenty zostały usunięte przez producentów i reżysera, którzy chcieli zachować poważny ton filmu. Scenarzysta najbardziej narzekał na naiwny, optymistyczny finał The Witches – i trudno nie przyznać mu racji, bo zakończenie sprawia wrażenie wymuszonego i pospiesznego. Pomimo to film Frankla warto obejrzeć, choćby po to, by przekonać się, jak wygląda Hammer w innym wydaniu.

