Recenzje
ROZPACZLIWIE POSZUKUJĄC SUSAN – baśń, która nie straciła na aktualności
Współcześnie postać Susan byłaby trendsetterką na TikToku lub Instagramie. Jest chodzącym wulkanem życiodajnej energii. Rozpaczliwie poszukując Susan.
Każdy zanurzony w popkulturze zna doskonale lata 80. w USA. Smakują jak Pepsi, tańczą w rytm Bille Jean Michaela Jacksona, a paczki dzieciaków przeżywają bliskie spotkania trzeciego stopnia.
Jednak amerykańską sielankę poza przybyszami z kosmosu, również może zachwiać pragnienie stania się kimś innym niż sobą.

Roberta Glass (Rosanna Arquette), główna bohaterka filmu z 1985 roku w reżyserii Susan Seidelman dusi się w gorsecie wyższej klasy średniej. Dlaczego? Przecież ma najnowocześniejszą kuchnię w Nowym Yorku, męża, który jest królem sprzedaży saun. Na pierwszy rzut oka niczego jej nie brakuje. Pomimo tego, wyobraźnię protagonistki zdominowała tajemnicza Susan (Madonna).
Roberta śledzi burzliwy związek Susan, która prowadzi ze swoim lubym grę w kotka i myszkę. Para do korespondencji wykorzystuje rubryki z ogłoszeniami w gazetach, ustalają w nich miejsca kolejnych spotkań. Roberta projektuje na kobietę znaną jej ze stron gazet, własne żądze o zerwaniu z siebie łańcuchów superego. Należy przyjrzeć się Robercie, by zrozumieć jej fascynację Susan.

Poznajemy ją w salonie fryzjerskim, w którym jest z siostrą męża, gdzie przygotowuje się na własne przyjęcie urodzinowe. Szwagierka wybiera za bohaterkę fryzurę. Podczas imprezy mąż Gary (Mark Blum) woli spędzać czas z inną kobietą. Kulminacyjnym punktem wieczoru zamiast odśpiewania Robercie happy birthday, jest reklama z Garym emitowana w telewizji. Ponadto, w której jest on wciągany przez grupkę kobiet do jacuzzi. W późniejszej części filmu dowiemy się, że Gary ma — przyzwoity romans — cytując słowa bohatera.
Samotna, wyalienowana przez własną klasę społeczną Roberta w scenie z reklamą odwraca wzrok od ekranu. Kieruje spojrzenie w stronę panoramy Nowego Yorku, który jawi się jako miejsce niewyczerpalnych przygód. Przestrzeń, gdzie mogłaby być sobą. Bo jak przeczytamy w książce Jonathana Cararego[1] być członkiem klasy czy partii politycznej znaczy pozostawać zamkniętym w tożsamości seryjnej. Wszelkie przejawy buntu Roberty są niszczone w zalążku. Gdy bohaterka wróci z second-handu, zainspirowana stylem Susan. Mąż, gdy tylko zauważy zmianę ubioru Roberty, natychmiast ją krytykuje. — Czy jesteśmy biedni? — pyta rozbawiony na widok toreb.

Współcześnie postać Susan byłaby trendsetterką na TikToku lub Instagramie. Możemy czytać ją jak egzemplifikację freudowskiego id Roberty. Jest chodzącym wulkanem życiodajnej energii, który nie pozwala obok siebie przejść obojętnie. Wolnym elektronem, który raz jest widziany w Meksyku, innym razem w Seattle. Przeciwieństwie do Roberty, którą mąż traktuje niczym element wystroju wnętrza. Susan nie należy do nikogo i nikt nie może ją złapać w sidła. Wgryza się w oczy swoim ekstrawaganckim ubiorem oraz seksapilem. Pierwszy raz widzimy Susan w hotelu, w którym spędziła upojną noc z mężczyzną, po czym opuszcza pokój, zanim ten się wybudzi. W międzyczasie wręcza boyowi hotelowemu polaroida ze swoim prowokacyjnym zdjęciem.
Obraz opiera się na idei nieoczekiwanej zamiany miejsc. Roberta wstępuje w buty Susan w wyniku zawirowań fabularnych. Z powodu urazu głowy doznaje amnezji. Przez fakt nabycia kurtki należącej do swojej idolki, którą śledziła ulicami miasta. Kolega partnera Susan, który dostaje za zadanie mieć na nią oko, bierze Robotę za jej idolkę. Dez (Aidan Quinn) będzie od teraz przewodnikiem protagonistki po wielkomiejskiej dżungli.

Nowy York jest planszą wydarzeń, która prezentuje się w filmie jak kraina czarów. Fragmentami dosłownie, ponieważ istotną lokacją dla historii jest klub Magia, gdzie Roberta zostanie zatrudniona w roli asystentki iluzjonisty. Wszystko jawi się bohaterce na fascynujące w nowo poznawanym środowisku. Chociaż na wierzch czasami wypływa nieświadome pochodzenie klasowe Roberty.
Na przykład w scenie, w której Dez prowadzi ją po schodach do swojego mieszkania, zdziwiona pyta — Ludzie tu mieszkają? — nie dowierza. Bohaterka poznaje życie klasy robotniczej od podszewki. W ślad za Robertą uczącą się życia na nowo ruszy zły wilk w postaci kryminalisty (Will Patton), który chce odzyskać złote kolczyki, a których posiadanie weszła Susan na początku filmu.
Film Rozpaczliwie poszukując Susan został pomyślany jako lekka komedia. Więc finał przynosi nam szczęśliwe zakończenie. Ścieżki kobiet wreszcie się krzyżują, rozwiązanie intrygi wokół kolczyków robi z protagonistek bohaterki. Jednak nie jest to film płyt, wręcz przeciwnie, a po prawie 40 latach wciąż możemy reinterpretować go na nowo.
W XXI wieku bardziej niż kiedykolwiek szukamy zastępczych tożsamości. Jesteśmy pod stałą kroplówką social mediów. Wzdychamy do ekranów smartfonów, na których inni oddają się nieskrępowanej konsumpcji dóbr, dodatkowo na tym samym zarabiają fortuny. Wierzymy w wizerunki, które tworzą internetowi celebryci i sami kreujemy własne. Skrycie licząc, że uda nam się stać częścią systemu, który monetyzuje nasze wirtualne alter ego.

Ponownie cytując Jonathana Cararego[2] każdy człowiek układa sobie mozaikę zastępczych tożsamości istniejących w trybie 24/7 bez snu i przerw, choć przypominają one raczej nieożywione manekiny, a nie przedłużenie ludzkiego »ja« . Autor w książce diagnozuje, że dziś każdy jest hybrydą konsumenta i obiektu konsumpcji. Summa summarum komercjalizacja każdego aspektu życia rozcieńcza więzi między ludźmi.
Fascynacja Susan pomogła Robercie wyrwać się z okowów własnej bańki, poszerzyć obraz otaczającej ją rzeczywistości. W rezultacie zakorzenić ją bardziej w realnym życiu. Roberta odnalazła prawdziwe uczucia w postaci Deza, który autentycznie troszczy się o nią. Nie jest dla mężczyzny dodatkiem do życia prowadzonego na pokaz, jak dla Garyego. Została kobietą czerpiącą z życia garściami.

Obecnie zaś idole z sieci odrywają nas od tkanki społecznej i pchają w przepaść, na której dnie króluje atomizacja wspólnoty. Podczas śledzenia poczynań influencerów, znika nam z radaru rzeczywisty obraz świata. W sieci atakują nas wizerunki sylwetek o idealnych proporcjach, zdjęcia zza granicznych wakacji i drogich marek. Zostajemy w potrzasku własnych czterech ścian, przekonani, że tylko z naszym życiem jest coś nie tak. Co, przyczynia się do epidemii samotności. Według WHO ten problem dotyka od ok. 1 do 4 osób dorosłych oraz między 5 a 15 procent nastolatków. Być może powinniśmy wyłączyć telefony i rozpocząć rozpaczliwe poszukiwania Susan?
[1] 24/7 Poźny kapitalizm i celowość snu, wydawnictwo Karakter, str. 190

[2] 24/7 Poźny kapitalizm i celowość snu, wydawnictwo Karakter, str. 169

