Zestawienie
STEVEN SPIELBERG. Oceniamy wszystkie filmy
Najbardziej kasowy reżyser świata, który od rekina po dinozaury na nowo definiował kino gatunków. Oceniamy wszystkie jego filmy. Steven Spielberg.
Gdybyśmy przeprowadzili globalne głosowanie na najbardziej znanego reżysera świata, to nazwisko Steven Spielberg pojawiałoby się najczęściej. Zakład?
Nie chodzi tylko o bardzo bogatą filmografię, którą Spielberg tworzy już od czterdziestu lat, a w tym czasie stworzył ponad trzydzieści filmów – reżyserów podobnie płodnych (lub bardziej) jest przecież sporo, więc ilościowy wyznacznik nie czyni go wyjątkowym. Sama odpowiedź zahaczająca o jakość dzieł Spielberga też nie jest wystarczająca – fakt, stworzył wiele bardzo dobrych filmów, w tym kilka wybitnych, zdobył sporo nagród, z Oscarami na czele. Ale w ten sposób moglibyśmy powiedzieć o jeszcze kilku twórcach.

Co czyni Stevena Spielberga wyjątkowym? Prawdziwą odpowiedzią, choć nie najważniejszą, jest fakt bycia najbardziej kasowym reżyserem na świecie. Nie James Cameron, nie George Lucas, nie Ridley Scott, a właśnie Spielberg stworzył filmy, które, sumarycznie, zarobiły najwięcej na całym świecie. Z kasą idzie w parze popularność, bo skoro jego filmy zarobiły najwięcej, to są one po prostu rozpoznawalne, a ich reżyser – kojarzony.
Dlaczego zarabiają? Odpowiedź na to pytanie jest jednocześnie odpowiedzią dotyczącą wyjątkowości tego reżysera. Spielberg tworzy dzieła kanoniczne. Definiuje na nowo wiele gatunków, zarówno pod względem formy, jak i treści. Spójrzcie np. na Szczęki, serię o Indianie, Listę Schindlera, Park Jurajski, Szeregowca Ryana – każdy z tych filmów w momencie swojej premiery wywracał do góry nogami postrzeganie kina grozy, przygody lub wojny. Jednocześnie ta gatunkowa rewolucja była przeprowadzana za pomocą umiejętnie skonstruowanych scenariuszy, świetnie poprowadzonych aktorów, zdjęć, efektów specjalnych i – last but not least – doskonałej reżyserii.

Doskonała reżyseria w kontekście omawiania filmografii Stevena Spielberga to typowy oksymoron. Nawet jeśli widzimy Spielberga w słabszej formie, to jednak zawsze jest to znakomita robota rzemieślnicza – łatwo dostrzec niebanalny pomysł realizacyjny, bez problemu wsiąka się w opowieść. Spielberg jest bowiem mistrzem prowadzenia historii od punktu A do B, bez oglądania się na współczesne mody, bez sięgania po postmodernistyczne zabawy. Wie, co jest atrakcyjne – nie boi się prawdziwych emocji, spektakularnych inscenizacji. Nie boi się kina dla dzieci, dla młodych i dla dorosłych – każda grupa wiekowa została zaspokojona arcydziełem.
Można słodzić Spielbergowi długo, ale postanowiliśmy sumiennie ocenić wszystkie jego filmy.

W skali 1–10, od kilkunastu osób z redakcji film.org.pl wybraliśmy najlepsze filmy Spielberga. Okazją jest premiera BFG – Bardzo Fajnego Giganta, który wygląda jak powrót reżysera do kina familijnego. Czy ten film przełamie słabszy okres w karierze Spielberga? To się okaże.
Czy oceny są sprawiedliwe? Sami oceńcie, zachęcamy do komentarzy.
Spis filmów
- Pojedynek na szosie (Duel, 1971) – 7,3
- Sugarland Express (The Sugarland Express, 1974) – 6,2
- Szczęki (Jaws, 1975) – 9,4
- Bliskie spotkania trzeciego stopnia (Close Encounters of the Third Kind, 1977) – 7,5
- 1941 (1979) – 7,3
- Poszukiwacze zaginionej Arki (Raiders of the Lost Ark, 1981) – 9,1
- E.T. (E.T. the Extra-Terrestrial, 1982) – 7,5
- Strefa mroku (Twilight Zone: The Movie, 1983) – 5,8
- Indiana Jones i Świątynia Zagłady (Indiana Jones and the Temple of Doom, 1984) – 7,5
- Kolor purpury (The Color Purple, 1985) – 6,3
- Imperium Słońca (Empire of the Sun, 1987) – 8,3
- Indiana Jones i ostatnia krucjata (Indiana Jones and the Last Crusade, 1989) – 9,1
- Na zawsze (Always, 1989) – 6,6
- Hook (1991) – 7,1
- Jurassic Park (1993) – 8,6
- Lista Schindlera (Schindler’s List, 1993) – 9,1
- Zaginiony świat: Jurassic Park (The Lost World: Jurassic Park, 1997) – 5,6
- Amistad (1997) – 5,7
- Szeregowiec Ryan (Saving Private Ryan, 1998) – 9,1
- A.I. Sztuczna inteligencja (A.I. Artificial Intelligence, 2001) – 6,5
- Raport mniejszości (Minority Report, 2002) – 7,6
- Złap mnie, jeśli potrafisz (Catch Me If You Can, 2002) – 7,5
- Terminal (The Terminal, 2004) – 6,3
- Wojna światów (War of the Worlds, 2005) – 6,5
- Monachium (Munich, 2005) – 7,4
- Indiana Jones i Królestwo Kryształowej Czaszki (Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull, 2008) – 4,3
- Przygody Tintina (The Adventures of Tintin, 2011) – 6,4
- Czas wojny (War Horse, 2011) – 4,4
- Lincoln (2012) – 4,8
- Most szpiegów (The Bridge of Spies, 2015) – 5,5
- Bardzo Fajny Gigant (The BFG, 2016)
Pojedynek na szosie (Duel, 1971)
Wielu wybitnych reżyserów zaczynało swe kariery od filmów, do których najchętniej woleliby się nie przyznawać. Tak startowali nawet najwięksi – Kubrick (Strach i pożądanie), Hitchcock (Ogród rozkoszy) i Cameron (Piranha II). A Spielbergowi spadła gwiazdka z nieba. Dzięki m.in. producentowi Barry’emu Dillerowi z telewizji ABC (która wyemitowała film, produkowany przez Universal), Spielbergowi dane było nakręcić swój pełnometrażowy debiut telewizyjny niczym najlepsze kino akcji. Spielberg szansę tę wykorzystał z całą bezczelną brawurą, przynależną tak młodemu twórcy.
Bazując na storyboardach (rysowanych m.in. przez Eda Verraux, późniejszego autora scenografii do Kontaktu Zemeckisa), Steven Spielberg doskonale wykreował desperacką walkę stłamszonego przez życie, tchórzliwego mieszczucha, skonfrontowanego z irracjonalnym zagrożeniem. Niczym w Psychozie, cel podróży szybko staje się nieistotny. Kierunek akcji wyznacza przypadkowe spotkanie na drodze. Największym atutem Pojedynku na szosie nie są jednak psychologiczne rozterki Davida Manna, lecz czysto techniczna realizacja tej sytuacji. W sposób przynależny horrorom Spielberg potraktował brudną ciężarówkę jak żywego, dyszącego bezsensowną wendettą potwora, usiłującego zgładzić niewinną ofiarę. [Adrian Szczypiński, recenzja]

Sugarland Express (The Sugarland Express, 1974)
Oparty o prawdziwe wydarzenia kinowy debiut Spielberga to ponownie swoiste kino drogi, acz tym razem zdecydowanie lżejsze, bo i bohaterowie młodsi (Goldie Hawn i William Atherton są tak uroczo niewinni), i humoru więcej, a ciężar fabuły, zręcznie lawirującej pomiędzy kilkoma gatunkami, mniejszy. To w sumie dość nietypowy film jak na tego reżysera, acz pod wieloma względami równie gorzki, co poprzedni. I generalnie zachowujący zbliżoną kameralność wydarzeń, których poszczególnie rozwiązania mogą jednakże zaskoczyć.
Film niestety także i trochę nierówny, a jego poszczególne części, które podzielić można po prostu na te spędzone z bohaterami w policyjnym radiowozie oraz poza nim i które nie zawsze dobrze się ze sobą lepią. Steven do końca trzyma jednak historię w odpowiednich ryzach, nie kombinuje niepotrzebnie, ani też nie przesadza. Po obejrzeniu Pojedynku na szosie dla wielu z pewnością może okazać się to dość rozczarowującą pozycją. Niemniej wartą uwagi, chociażby ze względu na lekkość, z jaką Spielberg prowadzi widza przez historię – bez chwili nudy lub zwątpienia. [Jacek Lubiński]

Szczęki (Jaws, 1975)
W Szczękach Spielbergowi udało się absolutnie wszystko. Pojedynek człowieka z żarłaczem białym jest równie emocjonujący, co spór między trójką głównych bohaterów. Każdy z nich ma inną koncepcję działania, inne kompetencje i temperament. To również aktorski koncert. Między ekscentrycznym Robertem Shawem, impulsywnym Royem Scheiderem i krzykliwym Richardem Dreyfussem jest tyle chemii, uroku i energii, że ekran aż rozgrzewa się do czerwoności. Wspaniałe jest to, że tę trójkę jednoczy wspólny przeciwnik. Szczęki to nowe otwarcie dla horroru i pierwszy filmowy blockbuster.
To kino tak nowoczesne, że do dzisiaj wyznacza standardy w tym, jak powinno się budować napięcie czy zaskakiwać widza. Stevena Spielberga w trakcie realizacji musiała natchnąć jakaś niezidentyfikowana twórcza siła, ponieważ niespodziewaną klęskę na planie – niedziałające jak należy modele rekinów i niemożność wykorzystania ich w całości – potrafił przekuć w największy atut swojego filmu. To tak, jakby na plan Listy Schindlera nie przywieźli mu niemieckich mundurów. Wielkie, ponadczasowe kino. [Maciej Niedźwiedzki]

Bliskie spotkania trzeciego stopnia (Close Encounters of the Third Kind, 1977)
Ciekawie odbiera się film Spielberga po latach doświadczeń z fantastyką kontaktową. Te bowiem, jeśli chodzi o charakter spotkania z Obcymi, miały w gruncie rzeczy wydźwięk negatywny. Wszak Wojna światów dała do zrozumienia, że latających spodków należy się bać, gdyż mogą być źródłem naszej zguby. Spielberg zarówno w E.T., jak i przede wszystkim w Bliskich spotkaniach trzeciego stopnia stara się odwrócić ten pryzmat, ucząc jednocześnie – w sposób metaforyczny – woli przełamywania barier w kontakcie z tym, którego postrzegamy jako obcego.
Dzieło z 1977 zapamiętane zostało przeze mnie jako wizja atrakcyjna wizualnie, stonowana i miła, bo optymizmem stojąca, będąca w swych założeniach odmianą dla większości kontaktowego SF, szerzącego póki co bezpodstawny lęk przed inteligentnymi istotami zamieszkującymi kosmos. Spielberg zdaje się mówić wprost – póki nie udowodniliśmy ich istnienia, nie możemy z góry zakładać, że ich ewentualna obecność stanowiłaby dla nas zagrożenie. [Jakub Piwoński]

1941 (1979)
To chyba najbardziej osobliwy film w reżyserskiej karierze Stevena Spielberga. Nigdy wcześniej ani później reżyser nie nakręcił tak odjechanego filmu. Z jednej strony jest to kontynuacja poetyki wariackich komedii z lat sześćdziesiątych – Wielki wyścig Blake’a Edwardsa czy Ten szalony świat Stanleya Kramera. Z drugiej zaś – zapowiedź stylu spółki ZAZ (Zucker-Abrahams-Zucker), twórców Ściśle tajne i Nagiej broni. Lecz o ile w Nagiej broni śmiech wywoływała poważna mina Leslie Nielsena pakującego się w najbardziej nieprawdopodobne sytuacje, o tyle w 1941 wszyscy aktorzy z brawurową przesadą burzą mur, dystansujący ich bohaterów od ekranowego absurdu.
1941 to niczym nieskrępowana zabawa w kino. Film jest zaludniony wszelkiej maści maniakami, wariatami i szaleńcami, którzy słysząc magiczne słowo Japońce, są gotowi na każde, nawet najbardziej surrealistyczne działanie. Pierwsze pół godziny filmu to prezentacja kilku osobnych wątków, które rozwijając się pozornie niezależnie od siebie, łączą się w jednej wspólnej, wybuchowej kulminacji. [Adrian Szczypiński, recenzja]

Poszukiwacze zaginionej Arki (Raiders of the Lost Ark, 1981)
Trudno wyobrazić sobie historię kina bez Poszukiwaczy zaginionej Arki. Spielberg dokonał takiego samego przełomu dla filmu przygodowego jak Szczęki dla gatunku horroru. Przygody Indiany Jonesa to mieszanka błyskotliwego humoru, genialnej inscenizacji kolejnych pościgów i pojedynków oraz idealnie dawkowanego tempa. Spielberg stworzył kino niezobowiązujące i świadome swoich naiwności (oparte na takiej samej konwencji perypetie Roberta Langdona wydają się przecież stertą bzdur). To film zrobiony z przymrużeniem oka i dystansem, ale również kino szczerze emocjonujące.
Do tej pory sekwencja otwierająca Poszukiwaczy, w której wprowadzony jest główny bohater, to wzorcowy przykład dla początkujących filmowców, w jak niebanalny sposób można wyczerpująco przedstawić bohatera, nie używając przy tym dialogów. Spielberg dokonał rzeczy niezwykłej, potwierdzając swój ogromny wpływ ma na popkulturę i stając się władcą wyobraźni widzów. Po Poszukiwaczach zaginionej Arki więcej osób zapragnęło być Indianą Jonesem niż Hanem Solo. Tego dokonać mógł tylko Steven Spielberg – prawdziwy czarodziej dziesiątej muzy. [Maciej Niedźwiedzki]

E.T. (E.T. the Extra-Terrestrial, 1982)
Znakomite kino familijne, którego dziś się już nie robi. Obok Narzeczonej dla księcia, Niekończącej się opowieści i Goonies najlepsze, co dały lata osiemdziesiąte trochę starszym dzieciakom. Przede wszystkim film Spielberga jest pochwałą przyjaźni, odwagi i poświęcenia, które – w zetknięciu z wrażliwym kosmitą – nabierają magicznego znaczenia. Oczywiście całość została skąpana w sosie dość sentymentalnym, ale ta urocza naiwność, ten klimat wspaniałej przygody, ta elektryzująca tajemnica, której powiernikiem są dzieciaki mające tyle samo lat, co główni widzowie – to wszystko powoduje, że E.T. doskonale broni się po latach.
Z dzisiejszego punktu widzenia – szczególnie z pozycji ojca sześciolatka – wartościowe tym bardziej, że Spielberg nigdzie się nie śpieszy, fabuła nie pędzi na złamanie karku, tylko wymaga cierpliwości, uważnego odczytywania uczuć bohaterów oraz emocji, które im towarzyszą. Spielberg nie boi się pokazywać prawdziwego zagrożenia, strachu – czasami jest nawet brutalny w okazywaniu okrucieństwa wobec obcego (oczywiście nie dosłownie) i niezwykle umiejętnie operuje humorem. Świetne kino dla dzieci i dorosłych, które zawsze będzie się bronić, jeśli tylko mamy otwarte głowy na ciekawe historie. [Rafał Oświeciński]
Strefa mroku (Twilight Zone: The Movie, 1983)
Horror nowelowy z domieszką fantastyki – kinowa adaptacja popularnego serialu z końca lat pięćdziesiątych o tym samym tytule. Nie jest to zatem jedynie projekt Spielberga, który odpowiadał tylko za jeden z segmentów oraz produkcję całości (pozostałe części wyreżyserowali Joe Dante, John Landis i George Miller). Nie zmienia to jednak faktu, że pozostaje kluczową częścią bogatej filmografii twórcy oraz chyba najbardziej kontrowersyjnym w niej tytułem. Wszystko przez śmiertelny, przez lata obrośnięty mitem wypadek na planie z udziałem helikoptera, który zabił trójkę aktorów, dosłownie obcinając głowę jednemu z nich.
Spielberg poważnie poróżnił się wtedy z Landisem, został dosłownie postawiony pod ścianą, a jego kariera zawisła na włosku i, jak się później okazało, wkroczyła w najbardziej problematyczne, wypełnione zdecydowanie poważniejszym kinem stadium. Generalnie Strefę… można więc potraktować jako ciekawostkę – zwłaszcza że jakościowo nie dorównuje wspomnianej serii, nie do końca wykorzystuje też swój własny potencjał. Nie można odmówić mu jednak fantazji i swoistego polotu. Kto lubi dreszczyk emocji, powinien się dobrze bawić. Choć po Spielbergu można było oczekiwać więcej – co zresztą on sam udowodni, tworząc parę lat później zbliżony klimatem serial Niesamowite historie. [Jacek Lubiński]

Indiana Jones i Świątynia Zagłady (Indiana Jones and the Temple of Doom, 1984)
Sequel przygód znanego archeologa to przede wszystkim wielka bitwa Spielberga z cenzorami – jej efektem znienawidzona po dziś dzień kategoria PG-13, która uratowała film przed (uważaną już wtedy za box office’owy gwóźdź do trumny) R-ką. Poza tym tytuł ten mocno poróżnił fanów Indiany, będąc dla większości poważnym spadkiem jakości w porównaniu do oryginału. Faktycznie, nie wszystko w tym filmie działa, a część rzeczy – w tym, niestety, wizualne efekty – poważnie się zestarzały.
Niemniej to nadal solidne kino rozrywkowe, z obecnej perspektywy bardzo odważne fabularnie, pełne autentycznie nieprzyjemnych scen (i nie chodzi jedynie o krew i przemoc, ale na przykład o… robaczki). Kilka scen weszło do historii kina, wpisując się na zawsze w żelazny kanon Indiany Jonesa, podczas gdy parę innych wywołuje po latach drobne zażenowanie. Generalnie dobra zabawa dla małych i dużych. [Jacek Lubiński]

Kolor purpury (The Color Purple, 1985)
Film Spielberga stanowi nadal przykład bardzo dobrej ekranizacji – pomimo subtelności, która nie pozwoliła mu zbyt dosadnie pokazać ani aktów przemocy fizycznej czy psychicznej, ani drażliwych tematów natury społecznej. Jest z pewnością trochę przegadany, trochę zbyt długi, a przy tym wszystkim trochę zbyt… pogodny. Wyretuszowanie najbardziej drastycznych motywów powieści zachwiało proporcjami całej historii, w filmie wiele jest scen budujących, ciepłych, niemal radosnych.
Być może dziś Spielberg nakręciłby Kolor purpury inaczej, odważniej. A jednak – patrząc na produkcje, które są dziś oferowane widzowi – na tę wszechobecną dosłowność, wręcz brutalność, która tak niewielkie pole do popisu pozostawia wyobraźni – nie sposób nie odczuwać pewnego rodzaju ulgi, że Kolor purpury już jest, i że jest właśnie taki. I wypada mieć nadzieję, że nikt nie pokusi się o epatujący golizną i przemocą remake. [Agnieszka Stasiowska, recenzja]

Imperium Słońca (Empire of the Sun, 1987)
Absolutnie genialny film Spielberga, zdecydowana czołówka jego dzieł, choć – mimo sześciu nominacji Oscarowych – w momencie premiery niedoceniony, niezrozumiany, odrzucony przez widzów (budżet ledwo się zwrócił). Niesamowita wizja wojny widzianej oczami dziecka to jednak przede wszystkim fenomenalna, najlepsza ze wszystkich dziecięcych u tego twórcy, rola Christiana Bale’a.
Kreacja totalna, której aktor, mimo wielu niesamowitych przemian w dorosłym życiu, nigdy nie zdołał dorównać. Jak na ironię również taka, która kompletnie została olana przez krytykę. Wizualnie to perła kinematografii, jaka zdarza się raz na dekadę. Film pełen potu, łez, brudu i krwi, od początku do końca trzymający za gardło. Pozycja obowiązkowa. Iście magiczny tytuł. [Jacek Lubiński]

Indiana Jones i ostatnia krucjata (Indiana Jones and the Last Crusade, 1989)
Moja ulubiona część przygód doktora Jonesa. Prawdopodobnie kwestie sentymentalne grają tu wielką rolę, bo Ostatnią Krucjatę zajechałem na śmierć na kasecie VHS w okolicach 1991 roku, po nagraniu filmu bezpośrednio z satelity (FilmNet!). I było to moje pierwsze zetknięcie z Indianą. Jednak odrzucając na bok osobiste odczucia, to obiektywnie trzecia część przygód archeologa to kawał doskonale zrealizowanego kina pod każdym względem.
Genialny początek, utarczki Seana Connery’ego i Harrisona Forda, cudownie wyreżyserowane sceny akcji, wielka tajemnica na koniec poprzedzona niezwykłym questem – całość poprowadzona tak zgrabnie, lekko, z wielką dawką niewymuszonego humoru (Hitler!), że można to podsumować tylko w ten sposób: to prawdopodobnie najlepszy film przygodowy w historii kina. Moim zdaniem lekko przewyższający Poszukiwaczy zaginionej Arki (ale tylko lekko, bo wiadomo, oba filmy są wybitne). Spielberg w tym momencie jest na szczycie. [Rafał Oświeciński]

Na zawsze (Always, 1989)
Jeden z najbardziej rozczarowujących filmów Spielberga, który po dwóch arcygenialnych filmach zaserwował widzom mdłe romansidło z zaświatami w tle. Remake wielbionego przez reżysera A Guy Named Joe z lat czterdziestych trudno jednak tak do końca skreślić; zawiera on też sporo elementów charakterystycznych dla tego twórcy, bez problemu potrafi zatem – przynajmniej chwilami – oczarować.
Takie są na przykład wszystkie sceny w niebiosach z udziałem Audrey Hepburn (w jej ostatniej roli), fragmenty z piosenką Smoke Gets In Your Eyes w tle czy też sam prolog i właściwie wszystkie sceny lotnicze. Udał się także Spielbergowi humorystyczny, względnie nie do końca poważny wydźwięk filmu, jaki ostatecznie potrafi podnieść na duchu. Po takim wizjonerze można spodziewać się było znacznie więcej, lecz koniec końców Na zawsze i tak w jakimś stopniu pozostaje z widzem. Może niezbyt wysokich lotów, niemniej przyjemne kino. [Jacek Lubiński]

Hook (1991)
To film, z którego wylewają się magia i czar. Z jednej strony spowodowane jest to aurą niezwykłości, od zawsze wpisaną w historię o Piotrusiu Panie. Z drugiej równie wiele wtłacza do filmu sam Spielberg, doskonale odnajdujący się i czujący się w konwencji kina familijnego, które pod jego ręką przesycone jest niesamowitością i urokiem. Hook ma niepowtarzalny klimat, wspaniałą oprawę wizualną, a scenografia, kostiumy i charakteryzacja wykonane są z pomysłem i precyzją.
Nibylandia Spielberga to świat tętniący życiem na wielu planach. Uczta dla oczu. Trudno było też wyobrazić sobie lepszy casting niż wybranie do roli Piotrusia Pana Robina Williamsa, który wydawał się urodzony do tej roli. W roli tytułowej świetnie sprawdza się Dustin Hoffman. Jego kapitan to przebojowa i charyzmatyczna postać, barwna i prawdziwie bajkowa. Hook jest filmem z ładnym, potrzebnym przesłaniem. Kino dla małych i dużych Piotrusiów. [Maciej Niedźwiedzki]
Jurassic Park (1993)
Mój osobisty numer jeden w filmografii Stevena Spielberga. W przypadku tego filmu ubolewam, że skala oceniania ma tylko dziesięć oczek. Podoba mi się w nim po prostu wszystko: od postaci i ich relacji, przez koncept fabularny, operowanie akcją i napięciem, na różnych aspektach oprawy audio-wizualnej skończywszy. Ale nie będę ukrywał, że moja ocena w dużej mierze także zbudowana jest na podstawie sentymentu. Dzieciństwo odżywa we mnie po każdorazowym przekroczeniu bram Parku Jurajskiego.
Wystarczy, że usłyszę przewodni motyw muzyczny i już przechodzą mnie dreszcze. Bawiłem się figurkami dinozaurów, czytałem wytrwale książki im poświęcone, marzyłem, by zostać paleontologiem. A Spielberg sprawił, że mój sen wydał się możliwy. A już jako dorosły dzieło Spielberga doceniłem głównie za przesłanie, zawierające przestrogę przed zabawą w Boga, co od Frankensteina, jest jednym z ważniejszych morałów science fiction. [Jakub Piwoński]

Lista Schindlera (Schindler’s List, 1993)
Listę Schindlera postrzegam jako najlepszy film o Holocauście i jednocześnie jeden z bardziej dojrzałych obrazów w filmografii Stevena Spielberga. Jest to film kompletny zarówno na poziomie filmowego języka, jak i mierzenia się z koronną tematyką. Sprawdza się jako przejmująca lekcja historii, ale także intrygujący i wciągający dramat o dylematach jednostki umieszczonej w wojennej warunkach. Nie boję się tego określenia: to jedno z dzieł wiekopomnych. [Jakub Piwoński, recenzja]
Zaginiony świat: Jurassic Park (The Lost World: Jurassic Park, 1997)
Swoją fascynacją dinozaurami reżyser wymusił kontynuację na autorze papierowego oryginału, Michaelu Crichtonie (który także nie wchodził wcześniej dwa razy do tej samej wody). Efektem tego całkiem niezła powieść i, ekhm, zjadliwy film – ustępujące jednakże pierwowzorom w stopniu znacznym. Głównym zarzutem jest brak świeżości, kolejnym – zrobienie z prehistorycznych gadów zwierzyny do polowania. Ze wszystkich oprócz oczywiście T-Rexa, który tym razem plącze się po San Diego i straszy dzieci oraz portfele kinomanów.

W sukurs nie przychodzą mu jednak słabe wątki homo sapiens – na poły komiczne, na poły żenujące i nie potrzebnie jedynie rozciągające prostą rozrywkę w czasie. Rzecz jasna powtórka z rozrywki nie przeraża zatem tak, jak oryginał. Ma jednakże kilka niezaprzeczalnych plusów. Ponownie efekty stoją na wysokim poziomie, tak samo jak muzyka Johna Williamsa; aktorsko wymiata nieodżałowany Pete Postlethwaite, a i trafia się parę scen-perełek, które spychają widza na krawędź fotela (wspomniana demolka miasta, myszkujące nocą w obozie gady, pękająca szyba). Słowem: porządne kino rozrywkowe, acz stojące o kilka klas niżej od pierwszego Parku… [Jacek Lubiński]
Amistad (1997)
Fajnie ogląda się ten film z perspektywy lat. Nieznany w sumie wtedy Djimon Hounsou, Matthew McConaughey na długo zarówno przed obecną popularnością, jak i wyszydzanymi, komediowymi występami z udziałem własnego torsu czy kompletnie anonimowy Chiwetel Ejiofor, który dopiero co był przecież nominowany do Oscara za swój inny niewolniczy występ w Zniewolonym. A obok nich legendy kina pokroju Anthony’ego Hopkinsa, Stellana Skarsgårda i Morgana Freemana. Tak, Amistad pęka od gwiazd. Ale i od ważnych, napuszonych haseł, głębokich przemów i sądowej dramaturgi.

Dlatego też jest to fresk tyleż imponujący, odważny i piękny, co przyciężki, nudnawy, dłużący się. Niestety także na bakier z historią. Nie można rzecz jasna odmówić Spielbergowi chwytających za gardło niuansów oraz inscenizacyjnej perfekcji. Niemniej czuć tutaj zmęczenie materiału w podejmowanej, jakże ważkiej przecież sprawie. Nie dziwi zatem, że nie jest to ani najpopularniejszy, ani też najbardziej lubiany z filmów tego reżysera. Choć wielu powiedziałoby też, że i najbardziej niedoceniony… [Jacek Lubiński]
Szeregowiec Ryan (Saving Private Ryan, 1998)
Pod względem filmowego rzemiosła przełamującego doświadczenia widza film Spielberga zalicza się do najbardziej rewolucyjnych dokonań dziesiątej muzy. Zwykło się patrzeć na niego właśnie z tego punktu widzenia – radykalna zmiana formy gatunkowej, niezwykle wpływowa biorąc pod uwagę kolejne lata, kiedy to popkultura zawłaszczyła tego typu obrazy wojny. Oddając jednak pokłony formie – całkowicie zasłużenie, za każdym razem zbierając szczękę z podłogi – warto pamiętać, że film Spielberga to jedno z jego najdojrzalszych dzieł, tkwiące ideowo gdzieś między krzewieniem heroizmu a zdrowym pacyfizmem. To dość niezwykłe spojrzenie na wojnę.

Aż trudno sobie wyobrazić, że ten film przegrał w Oscarowym wyścigu z Zakochanym Szekspirem. Jednak siedemnaście lat od premiery potwierdzają przełomowość Szeregowca Ryana, który – w jakimkolwiek rankingu podsumowującym kino wojenne – jest w samej czołówce. [Rafał Oświeciński, recenzja]
A.I. Sztuczna inteligencja (A.I. Artificial Intelligence, 2001)
Futurystyczna wersja Pinokia? Historia robota, który chciał być chłopcem, to przede wszystkim hołd dla emocji, uczuć i marzeń, które mogą istnieć w oderwaniu od krwi, mięśni i mózgu istoty ludzkiej. Bo człowiek nie musi być bardziej ludzki tylko z tego powodu, że jego żyłach płynie hemoglobina – to, co go konstytuuje jako człowieka, to nastroje, namiętności, sentymenty, afekty, pamięć. I wyobraźmy sobie istotę, która nie jest człowiekiem, ale czuje to, co człowiek – myśli, analizuje, pamięta, kocha. Nienawidzi? To niekoniecznie, bo programujemy ją wyłącznie pozytywnie. Czyli komputer, który naśladuje? Na pewno, ale imitacja doskonała to autentyczny niepokój.

Spielberg w A.I. miksuje ciekawość z lękiem – pokazuje chłopca, o którym wiemy, że jest robotem, i wystawia go na próby, które w stosunku do prawdziwego dziecka byłyby okrucieństwem. Gdyby za tę opowieść zabrał się Stanley Kubrick, to okrucieństwo byłoby na pewno dosadniejsze, społeczny komentarz wyraźniejszy, a psychologia postaci głębsza (nawet jeśli sztuczna). Spielberg niestety poszedł w stronę ckliwości.
Jego Pinokio zderza się z brutalnością ludzkiego świata, ale dzięki marzeniom frunie dalej, hej, w stronę Dobrej Wróżki, która do snu utuli. Krzepiące to kino, nie uciekające przesadnie od banałów, ot taki niedzielny melodramat w sosie sci-fi, który łatwo sobie wyobrazić w konwencji poważniejszej, mniej familijnej. Mimo wszystko to ciekawe, intrygujące kino – udane pod względem realizacji (Kamiński czyni cuda; dobrze zagrane przez młodego Osmenta i Jude’a Law) i wyróżniające się w ramach gatunku, jaki prezentuje. [Rafał Oświeciński]

Raport mniejszości (Minority Report, 2002)
To, że Spielberg do science fiction ma słabość, jest rzeczą pewną. Wszak duża część jego filmografii tym gatunkiem stoi. Raportu mniejszości to drugi, po A.I. Sztucznej Inteligencji, film SF osadzony w klimatach cyberpunkowych. Scenariusz oparty został na na prozie Philipa K. Dicka, czyli jednego z najbardziej cenionych i wpływowych autorów fantastyki naukowej. Abstrahując już od tego, jak adaptacja wypada na tle oryginału, myślę, że Spielbergowi najbardziej udało się wykorzystanie idei opowiadania Dicka na cele wartkiego dreszczowca.
Perspektywa przewidywania występków i karania jeszcze przed ich popełnieniem, mogąca mieć miejsce w niedalekiej przyszłości, każe zastanowić się nad tym, czym owe występki właściwie są. Bo jeśli uznamy, że winny jest ten, któremu zbrodnia jedynie zaświtała w głowie, to niech pierwszy rzuci kamieniem ten, kto pozostaje bez grzechu. Wątpliwości rozwiać nie pomaga fakt, że przewidujący przyszłość jasnowidze, są przecież… ludźmi, a co za tym idzie, mogą się w wielu sprawach mylić, w tym i w swoim osądzie. Pod tym względem Raport mniejszości daje do myślenia, a z kolei w trwałym zakodowaniu się w pamięci widza pomaga jego atrakcyjna i przyjemna dla oka warstwa wizualna. [Jakub Piwoński]
Złap mnie, jeśli potrafisz (Catch Me If You Can, 2002)
Więcej niż dobre kino rozrywkowe. Inteligentny i zaskakujący scenariusz, emocjonujący aktorski pojedynek między Tomem Hanksem i Leonardo DiCaprio. Złap mnie jeśli potrafisz ma w sobie masę uroku, nieraz przypominającą tę z Żądła George’a Roya Hilla. To też interesujący portret Ameryki lat sześćdziesiątych, pełnej niedoskonałości, ale mącej jakiś czar, będąca prawdziwym krajem możliwości.
Bardzo cenię świetnie rozpisaną relację między detektywem Carlem Hanrattym a szulerem Frankiem Abagnalem. Przypomina ona sportową rywalizację, kiedy obie strony darzą się sporym respektem i szacunkiem, czasami podziwem. Od początku czuć, że finalnie muszą skończyć jako kumple. Złap mnie, jeśli potrafisz to na pewno czołówka dokonań Spielberga w XXI wieku. Przebojowe i lekkie kino, potwierdzające niesamowitą wszechstronność tego reżysera. [Maciej Niedźwiedzki]

Terminal (The Terminal, 2004)
Jeden z mniej wymagających filmów Spielberga. Co nie znaczy, że zły. Historia człowieka z trzeciego świata, który to człowiek przez polityczną zawieruchę zmuszony jest spędzić kawałek życia na amerykańskim lotnisku bywa jednak przesłodzona aż do przesady – zwłaszcza w finale. Reżyser umiejętnie potrafi sprzedać przy tym największą bzdurę i najbardziej naciągany patent fabularny, aktorsko to pierwsza liga, humor autentycznie bawi i jest nienachalny, a i wzruszyć można się bez problemu.
Trochę tradycyjnie już w twórczości Spielberga XXI wieku, oczekiwania były większe niż finalny produkt. Ale i tak udało się stworzyć niezwykle sympatyczne, ciepłe kino, dobre na każdą okazję. W obecnym milenium to póki co mój ulubiony film tego reżysera i nie przeszkadza mi zupełnie, że do jego najlepszych dokonań nie ma startu. [Jacek Lubiński]

Wojna światów (War of the Worlds, 2005)
Jeden z najbardziej niedocenianych filmów Spielberga? Dość oklepany temat, czyli inwazja obcych na Ziemię, a do tego adaptacja klasycznej i dobrze znanej powieści Wellsa. Cóż w tym fascynującego dla kogoś, kto mógłby zrobić wszystko? Jednocześnie to film, który jest powrotem Spielberga w rejony fantastyczne po chwilowym oddechu w postaci Terminalu i Złap mnie, jeśli potrafisz – co wcale nie musiało zwiastować wielkiego przełomu, biorąc pod uwagę niejednoznaczne opinie o Raporcie mniejszości i A.I.. Czy więc Wojna światów się udała?
Na pewno jest w nim kilka elementów wręcz genialnych: elektryzująca zapowiedź inwazji, atak obcych widziany głównie z pozycji głównego bohatera (bez spektakularnych inscenizacji jak w Dniu niepodległości), surowa forma, za jaką odpowiadali Janusz Kamiński oraz Tom Cruise, który daje z siebie naprawdę wiele w roli odpowiedzialnego ojca.

A jednak pewien niedosyt na koniec pozostaje, bo pojawiają się ckliwe familijne momenty, zjawia się Tim Robbins w dość głupiej roli, a całość wieńczy niespodziewane, szablonowe zakończenie, na które nie było pomysłu (i nie, nie jest to wina literackiego źródła, tylko odwagi wyjścia poza schematy). Niemniej minusy, o których wspominam, nie są aż tak irytujące, żeby nie docenić licznych plusów i dlatego mimo wad to czołówka kina sci-fi XXI wieku. [Rafał Oświeciński]
Monachium (Munich, 2005)
Spielbergowi udało się pokazać brudną, przyziemną stronę pracy tajnych agentów i płatnych zabójców. Śmierć nie ma tu w sobie nic z patosu, jest nagła, brudna, odpychająca. Eliminowanie celów przypomina pracę w rzeźni, na twarzach bohaterów widać zmęczenie fizyczne, ale i psychiczne.

Kilka szczególnie udanych sekwencji odsłania moralne dwuznaczności obranej przez protagonistów drogi, jak choćby niezwykły wątek odwetu na płatnej zabójczyni wysłanej w ślad za Avnerem i jego podwładnymi. Twórcom udaje się stworzyć przytłaczającą atmosferę wszechobecnego zagrożenia. Świat zamienia się tu w miejsce, gdzie przecinają się skomplikowane, wielopiętrowe intrygi, których sens pozostaje ukryty nawet dla biorących udział w grze. [Paweł Marczewski, recenzja]
Indiana Jones i Królestwo Kryształowej Czaszki (Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull, 2008)
Sugerując się niektórymi wypowiedziami duetu Dżordż-Steven, ktoś wyjątkowo naiwny mógł błędnie wydedukować, że oto szykuje się coś naprawdę w dechę, ot, taki sentymentalny powrót do przeszłości na modłę fabularnego oldskulu Gibsonowskiego Apocalypto. W końcu kto jak kto, ale Steven byłby w stanie pokazać faka dzisiejszym obyczajom i zrobić miłą niespodziankę takiemu widzowi jak ja. Nic bardziej mylnego.

Wojna światów sprzed lat trzech, to w zestawieniu z omawianym tu dziełem Kieślowski kinematografii. Żeby było jasne: nowemu Indy’emu daleko do szczytowych osiągnięć w dziedzinie odmóżdżania widowni (mam tu na myśli wyczyny mojego ulubionego reżysera Michaela Baya oraz twórczość tandemu kretynów Emmerich-Devlin), niemniej odchylenie w stronę rasowych odsysaczy tkanki mózgowej jest tu aż nazbyt walące po gałach. (…)
Wszyscy zapewne kojarzymy z czasów dziecięcych jego broszurki, upstrzone rysunkami ufoków, piramid oraz innych cudów nie z tej planety. Dżordż Lucas najwyraźniej tak bardzo uwierzył w te brednie, że postanowił ordynarnie zlukasować czwartą część przygód Indy’ego, adaptując ją do współczesnych postmodernistycznych realiów z iście gwiezdnowojenną fantazją. Co powstało z owego eksperymentu? Krótko: powstał najgorszy film w dorobku Stevena Spielberga. Najgorszy w sensie: najgłupszy i najbardziej przypominający wakacyjne produkcyjniaki, wypłukane z jakiejkolwiek klawej ideologii i wizualnej nietuzinkowości. [Bartosz Rudnicki, recenzja]

Przygody Tintina (The Adventures of Tintin, 2011)
Kolejny nie do końca Spielberga film. Za adaptację belgijskiego komiksu odpowiada bowiem w równym stopniu Peter Jackson. Rękę obu panów widać tutaj zresztą doskonale. Szczęśliwie przeważa Steven, który jest oficjalnym reżyserem filmu. Dzięki niemu Tintin miewa naprawdę niesamowicie wciągające, bliskotliwe momenty godne najlepszych lat Indiany Jonesa (chociażby dwutorowa opowieść kapitana Haddocka).
Także technicznie film zachwyca – niby animowany (pierwszy w dorobku Spielberga), ale dzięki efektowi motion capture przypomina bardziej malowany projekt aktorski. Intryga została zgrabnie poprowadzona, a bohaterowie są sympatyczni. Solidne kino familijne, które posiada wszystko to, czego brakowało Indy’emu numer 4 – z pasją na czele. [Jacek Lubiński]
Czas wojny (War Horse, 2011)
Jest rozłąka, jest ból, cierpienie, są dobrzy ludzie, są źli ludzie, są rany, wojenny koszmar i strach na każdym kroku, a w centrum tego wszystkiego niepojmujące okoliczności i ludzkich zachowań, niewinne zwierzę. Ten emocjonalny szantaż, zainscenizowany przez Spielberga po mistrzowsku, sprawia, że historia konia na wojnie łapie widza za uzdę i trzyma go w podniosłym stanie wzruszenia przez sto czterdzieści minut seansu, z których żadna minuta nie nudzi.
Chwilami i owszem, twórca Szczęk ociera się o patos i popada w nazbyt łzawy ton, rozciąga też zbytnio zakończenie, gdzie po jednej ściskającej gardło scenie następuje kolejna i kolejna, aż zaczyna nas dławić od poczucia żalu na zmianę z radością i poczuciem ulgi. Ale taki jest Spielberg – stawia na proste ludzkie emocje, przekazane w prosty, ludzki sposób.

Choć bitwom ukazanym w War Horse daleko pod względem krwistości i brutalności do Szeregowca Ryana (wszak film był zamierzony jako kino familijne), wciąż jawią się jako najgorsza rzecz, jaką człowiek może zgotować człowiekowi… i, w tym przypadku, zwierzętom. Nie brakuje spektakularnym scen, jak ostrzał okopów z wielkich dział czy rozpaczliwa bieganina Joeya po polu bitwy. A wszystko to łączy się w piękną opowieść (nominacja do Oscara za Najlepszy film) o miłości człowieka do zwierzęcia, o wierności i poświęceniu, i o tym, że nadzieja umiera ostatnia. [Rafał Donica, recenzja]
Lincoln (2012)
Nie jest to ten Spielberg, który rozsadzał umysły widowni niezwykłymi pomysłami oraz natężeniem emocji, ale i tak warto zainteresować się jego nową produkcją. Lincoln to specyficzne widowisko, które w pełni docenią głównie ludzie naprawdę zainteresowani tematem amerykańskich gier politycznych z drugiej połowy XIX wieku. Fabuła prowadzona za pomocą klasycznej narracji potrafi momentami nużyć, ale zarówno techniczne elementy, jak i wybitne aktorstwo składają się na niezwykle solidny obraz.

Takich filmów w dzisiejszych czasach już się nie robi i można wybaczyć Spielbergowi głębokie zatopienie się w nostalgii. Film zdecydowanie lepszy niż zeszłoroczny Czas wojny. Można oczywiście zarzucić reżyserowi, że obraz wydaje się wzorcowym przykładem filmu oscarowego, ale Spielberg naprawdę nie musi nic nikomu udowadniać – swoje statuetki już zdobył, na koncie ma miliardy dolarów, a Lincoln to spełnienie szczenięcej fascynacji, o które zabiegał już od lat. [Radosław Pisula, recenzja]
Most szpiegów (The Bridge of Spies, 2015)
Niestety jeden z tych filmów, które więcej obiecują, niż dają. Niemniej sam prolog to znakomite kino, w którym w pełni czuć kunszt Spielberga – czysta magia kina. Potem niestety jest tylko gorzej, robi się pompatycznie i naiwnie aż do przesady. Udziału braci Coen w scenariuszu właściwie w ogóle nie czuć, za to wyraźnie zauważa się brak Johna Williamsa. Całość jest, jak zawsze, dobrze zagrana i perfekcyjnie techniczna, stylistycznie ładna. Ale też i pusta, błaha, naiwna, prosta, sztampowa. I potwierdzająca trwającą od dobrej dekady, słabą kondycję twórczą wielkiego reżysera. Z drugiej strony nawet słaby lub zaledwie niezły Spielberg jest i tak ciekawszą propozycją od większości kinowego repertuaru. [Jacek Lubiński]

Bardzo Fajny Gigant (The BFG, 2016)
Już w zwiastunie BFG: Bardzo Fajnego Giganta Steven Spielberg przyznał, że chciał zrobić nowego E.T. czy A.I. Sztuczną inteligencję. Nie będzie jednak przesady w stwierdzeniu, że jeszcze nigdy nie odpłynął tak, jak w swoim najnowszym filmie. (…) Kapitalnie się to wszystko ogląda, ale koniec końców, gdy na sali zapalą światła, zadajesz sobie pytanie: o czym właściwie to wszystko było i dokąd zmierzało?
Przez cały czas myślałeś, że do konkretnego brzegu, aż tu nagle wychodzi na to, że duży chłopiec (dziadek Steven) po prostu bawi się nową zabawką. W trakcie zabawy, znudzony, porzuca ją w cholerę. I świetnie. Dobrze dla niego. Jeśli chcesz sobie wypełnić dwie godziny życia świetnym filmem, o którym zapomnisz następnego ranka, obejrzyj BFG: Bardzo Fajnego Giganta. Ubawisz się, nacieszysz oczy świetnie zrealizowanymi zdjęciami, a potem nie będziesz pamiętał, jak właściwie brzmiał tytuł tego dziwacznego przedstawienia. [Miłosz Drewniak, recenzja]

