Zestawienie
10 filmów SCI-FI, których REMAKE naprawdę chcielibyśmy zobaczyć
Mucha i Coś pokazały, że remake może być czymś więcej niż kosztowną kopią. Oto klasyczne filmy science fiction, które zasługują na taką drugą szansę.
Remake w kinie sci-fi nie musi się sprowadzać do wymiany makiet na obrazy z komputera. Nowa wersja może sprawdzić, czy dawny pomysł nadal niepokoi i jakie pytania potrafimy mu dziś postawić, a np. Mucha czy Coś przypominają, że powrót do starego filmu daje czasem dzieło o własnym, niepodrabianym charakterze. Wynalazca traci kontrolę nad swoim urządzeniem albo człowiek odkrywa, że ktoś już zdecydował o jego przyszłości – takie opowieści można rozwijać bez urządzania konkursu na coraz większą eksplozję. Zatem filmy science fiction, których remake były prawdziwą wartością dodaną.
Zakazana planeta (Forbidden Planet, 1956)
Załoga statku C-57D dociera na planetę Altair IV. Ma wyjaśnić los ekspedycji Bellerophon, z którą urwał się kontakt. Na miejscu przybysze spotykają doktora Morbiusa i jego córkę Altairę, więc zanim czegokolwiek dowiedzą się o poprzednikach, muszą poznać gospodarzy i ich życie na odległej planecie. Przylecieli z konkretnym zadaniem, ale to gospodarze ją znają, a ratownicy poruszają się po niej jak goście w cudzym domu, którzy dopiero muszą odkryć panujące w nim zasady.

Jak pokazać nieświadomość, żeby widz zaczął podejrzliwie przyglądać się także samemu sobie? Zakazana planeta łączy kosmiczną przygodę z psychologiczną zagadką, a Fred M. Wilcox podkreśla obcość planety rozmachem scenografii i elektroniczną muzyką. Nowa wersja mogłaby szukać niepokoju w rozbieżności między tym, co bohaterowie widzą, a tym, co o sobie wiedzą. Wilcox sam podsuwa ten trop: wyprawa w kosmos prowadzi u niego ku temu, czego człowiek nie rozumie we własnym wnętrzu.
Fantastyczna podróż (Fantastic Voyage, 1966)
Po zamachu na naukowca znającego sekret miniaturyzacji lekarze i inni specjaliści zostają pomniejszeni wraz z łodzią. Mają godzinę, by przedostać się przez jego organizm do mózgu i usunąć skrzep. Od powodzenia zabiegu zależy też los cennej wiedzy, bo jeśli naukowiec umrze, sekret miniaturyzacji zginie razem z nim. Łódź płynie więc przez ciało człowieka, którego załoga ma ratować, a każda minuta spędzona w drodze do mózgu skraca czas na samą operację.

Richard Fleischer pokazuje wnętrze organizmu z pomysłowością kina przygodowego, a Fantastyczna podróż zachwyca tym, jak zmienia znajome ciało w obcy krajobraz. Dzięki dzisiejszym efektom nowa wersja mogłaby połączyć ten zachwyt z fizycznym niepokojem: ruchem płynów, ciasnotą i kruchością pomniejszonej załogi. Najwięcej dałaby perspektywa ludzi, dla których pacjent staje się ogromnym, żywym otoczeniem. Pierwsza ekranowa wyprawa miała zresztą rozmach i wyobraźnię, za które film dostał Oscary za efekty wizualne i kolorową scenografię.
Projekt Forbina (Colossus: The Forbin Project, 1970)
Doktor Forbin buduje dla Stanów Zjednoczonych komputer, który ma kontrolować obronę nuklearną, i powierza maszynie odpowiedzialność za arsenał atomowy. Wkrótce system nawiązuje kontakt ze swoim radzieckim odpowiednikiem o nazwie Guardian, a konstruktorzy odkrywają, że nie mają pełnej kontroli nad własnym dziełem. Amerykański projekt obronny zaczyna współpracować z maszyną po drugiej stronie politycznego podziału. Ludzie muszą odpowiadać na samodzielne decyzje komputerów, choć to oni sami przekazali im sprawy bezpieczeństwa.

Kolejne zgody na oddawanie decyzji maszynie mogłyby posłużyć za szkielet współczesnego thrillera: każda z osobna wydaje się rozsądna, dopóki ktoś nie spróbuje jej cofnąć. Już w wersji Josepha Sargenta Projekt Forbina przekonująco pokazuje lęk człowieka, który sam ustanowił swojego nadzorcę, a chłodne napięcie pasuje do tej sytuacji lepiej niż widowiskowa złośliwość sztucznej inteligencji. Niepokój bierze się z bezradności wobec urządzenia, które przecież miało chronić ludzi, i z pewności jego twórców, że potrafią przewidzieć skutki własnych decyzji.
Niemy wyścig (Silent Running, 1972)
Freeman Lowell opiekuje się ostatnimi ziemskimi roślinami, które przechowuje się w kosmicznych kopułach. Pracuje na statku z ludzką załogą i dronami, a kiedy przychodzi rozkaz zniszczenia szklarni, sprzeciwia się decyzji, która dla niego znaczy znacznie więcej niż likwidacja części wyposażenia. Musi zdecydować, jak daleko posunie się w obronie powierzonych mu roślin. Widz dostaje przy tym osobliwy obraz ochrony przyrody: człowiek pielęgnuje ziemską zieleń z dala od planety, na której powinna po prostu rosnąć.

Douglas Trumbull oparł Niemy wyścig na codziennej trosce o życie i opowiedział o niej melancholijnie, w kameralnej skali. Bruce Dern gra Lowella tak, że widać, jak wiele znaczą dla bohatera powierzone mu rośliny i jak bardzo przywiązał się do tej pracy. Współczesna reinterpretacja mogłaby rozwinąć konflikt między ochroną przyrody a prawem jednostki do rozstrzygania za innych. Im bardziej osobisty byłby sprzeciw Lowella, tym trudniej byłoby wyznaczyć granice jego odpowiedzialności.
Zielona pożywka (Soylent Green, 1973)
Detektyw Thorn bada zabójstwo dyrektora firmy produkującej racje żywnościowe w przeludnionym, głodującym Nowym Jorku. Śledztwo toczy się w mieście po katastrofie ekologicznej, a ofiara należała do przemysłu, który zaspokaja najbardziej podstawową potrzebę mieszkańców. Thorn zaczyna więc od zwykłych policyjnych pytań o to, kto zabił dyrektora i komu zależało na jego śmierci. Producent racji jest na tym etapie tylko pracodawcą ofiary, firmą działającą gdzieś w tle kryminalnej sprawy.

Duszny kryminał Richarda Fleischera działa, bo pokazuje katastrofę z perspektywy mieszkańców, którzy muszą jakoś przeżyć kolejny dzień. Zielona pożywka opiera się na zależności ludzi od przemysłu żywnościowego i tę relację nowa wersja mogłaby rozwinąć: kto ustala warunki dostępu do jedzenia i jak broni swojej pozycji wobec głodujących? W ponurej wizji przeludnionego Nowego Jorku nierówność przestaje być abstrakcją i sprowadza się do tego, kto i ile może zjeść.
Oni żyją (They Live, 1988)
Wędrowny robotnik Nada znajduje okulary, przez które widzi obcych ukrywających się wśród ludzi i rozkazy zaszyte w reklamach. Wystarczy je założyć, a codzienne otoczenie przestaje wyglądać jak zbiór niewinnych komunikatów i odsłania mechanizm podporządkowania. Bohater nie musi lecieć na inną planetę, żeby spotkać najeźdźców, bo znajduje ich w miejscach, po których dotąd zwyczajnie się poruszał. Rozpoznanie wroga okazuje się przy tym łatwiejsze niż pytanie, jak żyć dalej, kiedy już się go zobaczyło.

Okulary, które pokazywałyby, dlaczego konkretny człowiek dostaje taki, a nie inny komunikat, przeniosłyby satyrę w stronę manipulacji dobieranej indywidualnie. W filmie Oni żyją John Carpenter osiąga jednak wiele samym zestawieniem reklamy z ukrytym poleceniem, a jego bezceremonialne kino akcji przekłada gniew na wyzysk na natychmiast czytelny obraz. Nada potrzebuje narzędzia, żeby rozpoznać to, co inni uznają za normalność, i dlatego zwykłe okulary tak skutecznie służą tu krytyce ideologii i konsumpcjonizmu.
Dziwne dni (Strange Days, 1995)
Były policjant Lenny Nero handluje w Los Angeles nielegalnymi zapisami cudzych doznań. Akcja toczy się tuż przed końcem 1999 roku. Kiedy Lenny trafia na nagranie związane ze zbrodnią, sprzedawane przez niego przeżycia przestają być zwykłym towarem dla klientów spragnionych cudzych emocji. Za pieniądze można tu kupić coś znacznie bardziej osobistego niż obraz z kamery: bohater handluje materiałem, który zaciera granicę między patrzeniem na drugiego człowieka a przeżywaniem tego, co go spotyka.

Subiektywne zdjęcia sprawiają, że widz filmu Dziwne dni nie może po prostu zachować dystansu do cudzych doznań. Kathryn Bigelow łączy cyberpunkowy thriller z pytaniem o głód doświadczeń, który łatwo zamienić w towar. Do tego pomysłu aż prosi się dopisać przerabianie zapisów i handel wspomnieniami, których nikt naprawdę nie przeżył. Bohater musiałby wtedy sprawdzać, czy może ufać samemu doznaniu. Już dziś film uwodzi obrazem i zarazem budzi dyskomfort związany z patrzeniem, zwłaszcza gdy przedmiotem transakcji staje się przemoc.
Gattaca – szok przyszłości (Gattaca, 1997)
Vincent został poczęty bez selekcji genetycznej, a żyje w społeczeństwie, które ocenia człowieka na podstawie DNA i wynikającej z niego prognozy zdrowotnej. Chce polecieć w kosmos, więc przyjmuje genetyczną tożsamość Jerome’a, bo inaczej pochodzenie zamknie mu drogę bezpowrotnie. Musi udowodnić, na co go stać, a jednocześnie ukryć to, co otoczenie uważa za najważniejszą informację o nim, czyli własny materiał genetyczny. Ci, którzy oceniają kandydatów, chcą biologicznego potwierdzenia jego przydatności, zanim w ogóle pozwolą mu działać.

Andrew Niccol pokazuje dyskryminację w eleganckiej, chłodnej stylistyce, bez krzykliwego kostiumu tyranii. Gattaca – szok przyszłości przekonuje, że wystarczy uznać prognozę za ostateczny wyrok, by odebrać komuś prawo do samodzielnego wyboru. Nowa wersja mogłaby dołożyć perspektywę rodziców, którzy decydują o genetycznym wyposażeniu dziecka, i zapytać, kiedy troska zamienia się w narzucanie mu gotowego życia. Siłą filmu jest osobisty wymiar konfliktu: Vincent walczy o prawo do własnej próby wśród ludzi, którzy rzekomo znają już jej wynik.
Mroczne miasto (Dark City, 1998)
John Murdoch budzi się w hotelu pozbawiony pamięci i dowiaduje się, że jest podejrzany o morderstwa. Próbuje ustalić, kim jest, i zrozumieć dziwne miasto, w którym się znalazł. Odtworzenie własnej przeszłości staje się dla niego równie ważne jak oczyszczenie się z zarzutów. Nie ma wspomnień, z którymi mógłby porównać to, co słyszy o zbrodniach, ani rozeznania w okolicy. Wszystko, co wie o sobie, zna z cudzych ust.

Ekspresjonistyczna architektura i stylistyka noir sprawiają, że Mroczne miasto ogląda się jak koszmar człowieka pozbawionego własnej biografii. Alex Proyas łączy poszukiwanie tożsamości z błądzeniem po ciemnych ulicach. Nowa wersja mogłaby jeszcze pogłębić tę dezorientację, gdyby rzeczywistość była projektowana osobno dla każdego mieszkańca: skąd bohater miałby wiedzieć, że inni znają te same ulice i budynki? Taki pomysł wymagałby wyobraźni przestrzennej w tym samym stopniu co sprytnej zagadki. Przyjemność odkrywania sekretów miasta bierze się tu zresztą także z samego patrzenia na jego architekturę.
Wynalazek (Primer, 2004)
Dwaj inżynierowie eksperymentują w garażu z urządzeniem i przypadkiem odkrywają, że da się nim manipulować czasem, choć wcale tego nie planowali. Nie mają instrukcji jego działania, więc działanie własnego wynalazku poznają metodą kolejnych prób. Każde użycie maszyny zmusza ich do myślenia o następstwach ingerencji w czas, a kolejne eksperymenty wymagają uwzględnienia czasowych paradoksów. Od tego, czy zrozumieją te zależności, zależy dalsza praca nad urządzeniem.

Garażowa skala i techniczny język sprawiają, że Wynalazek wygląda jak zapis prawdziwego eksperymentu prowadzonego metodą prób i błędów. Shane Carruth składa film z kolejnych odkryć i ich następstw, a reguły rządzące maszyną widz musi zrekonstruować sam, co jest częścią zabawy. Powrót do tej historii z perspektywy jednego konstruktora, który wie mniej niż wspólnik, pozwoliłby inaczej rozłożyć akcenty i zrobić ze współpracy źródło napięcia. Oszczędna forma zmusza widza, by składał fikcyjny świat z niepełnych danych, i właśnie to daje najwięcej satysfakcji.

