OPERACJA „PIORUN”. Izraelski film akcji oparty na faktach

Operacja „Piorun” przedstawia kulisy i przebieg jednej z najbardziej spektakularnych akcji militarnych XX wieku.

Samolot francuskich linii lotniczych wylatuje z Tel Awiwu do Paryża. Podczas międzylądowania w Atenach na pokład przedostaje się dwóch członków Ludowego Frontu Wyzwolenia Palestyny oraz dwoje przywódców niemieckiej organizacji terrorystycznej Komórki Rewolucyjne. Terroryści każą pilotom lecieć najpierw do Libii, żeby uzupełnić paliwo, a potem do Ugandy. Za zgodą prezydenta Idi Amina samolot ląduje na lotnisku w Entebbe, gdzie do porywaczy dołączają inni palestyńscy bojownicy. Pasażerowie legitymujący się izraelskimi paszportami zostają wzięci jako zakładnicy, a pozostałym pozwala się odejść. Terroryści domagają się uwolnienia czterdziestu Palestyńczyków przetrzymywanych w izraelskich więzieniach; jeśli ich żądania zostaną spełnione, uwolnią ludzi. W przeciwnym wypadku będą co godzinę mordować dwóch Izraelczyków. Izraelski rząd nie zamierza spełnić warunków porywaczy i organizuje tajną misję desantową, której dowodzi generał Shomron.

To wydarzyło się naprawdę: 27 czerwca 1976 roku połączone siły palestyńskich i niemieckich terrorystów uprowadziły samolot lecący z Izraela do Francji z 248 pasażerami i 12 członkami załogi na pokładzie, a potem skierowały go do Ugandy. Porywacze grozili wymordowaniem wszystkich Izraelczyków, jeżeli ich żądania nie zostaną spełnione. Rząd izraelski pod przywództwem premiera Icchaka Rabina wstępnie zgodził się na te warunki, ale już kilka dni później, 4 lipca, przeprowadził Operację „Entebbe” (vel „Piorun”). Polegała ona na wysłaniu oddziału komandosów do Ugandy w celu odbicia zakładników. W akcji zginęło w sumie 45 ugandyjskich żołnierzy, 7 zamachowców (w tym przywódcy Komórek Rewolucyjnych, Wilfried Böse i Brigitte Kuhlmann), 4 zakładników oraz jeden izraelski żołnierz, podpułkownik Jonatan „Jonni” Netanjahu (starszy brat przyszłego premiera Izraela, Benjamina Netanjahu). Na jego cześć misję przemianowano później na Operację „Jonatan”.

Producenci filmowi i telewizyjni szybko zdali sobie sprawę, że brawurowa operacja izraelskich sił zbrojnych to idealny materiał na ekranizację. Już w grudniu tego samego roku amerykańska stacja ABC wyświetliła Zwycięstwo nad Entebbe (1976) Marvina J. Chomsky’ego z Burtem Lancasterem, Anthonym Hopkinsem i Kirkiem Douglasem; kilka tygodni później widzowie NBC mogli obejrzeć Atak na Entebbe (1977) Irvina Kershnera, w którym zagrali Peter Finch, Charles Bronson i Yaphet Kotto (oba filmy pokazywano w europejskich kinach). Swoją wersję zrobili również Izraelczycy: Menahem Golan (reżyser, koproducent, współscenarzysta), Ken Globus (współscenarzysta) i Yoram Globus (producent).

Operacja „Piorun” powstała przy wsparciu izraelskiego rządu i wojska, trafiła na ekrany tamtejszych kin w marcu 1977 roku i odniosła wielki sukces, otrzymując nominację do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego oraz otwierając Golanowi i Globusowi drogę do Hollywood.

Twórcom zależało na nadaniu filmowi nieomal dokumentalnego sznytu. Z pietyzmem odtworzono wieżę kontrolną i terminal na lotnisku Entebbe, skonstruowano repliki myśliwców MiG-17 i MiG-21, a nawet wykorzystano trzy z czterech transportowców Hercules, które brały udział w całej akcji. Postacie mówią w językach krajów, z których pochodzą (hebrajski, francuski, niemiecki i arabski), i choć Operacja „Piorun” ma niewątpliwie charakter propagandowy, żadna z osób dramatu nie jest zanadto idealizowana (ofiary, żołnierze) ani demonizowana (porywacze) – wszystkie sprawiają zaś wrażenie ludzi z krwi i kości.

Dotyczy to szczególnie Bösego, który w interesującej interpretacji Klausa Kinskiego jawi się jako pełen wątpliwości terrorysta nieskory do zabijania zakładników. Z pewnością nie jest to postać pozytywna, ale też nie sztampowy, jednowymiarowy czarny charakter. Dla tej roli – a także dla wartkiej akcji i dbałości o realizm – warto sięgnąć po Operację „Piorun”.