MENTALISTA, kryminalny thriller dobry dla wielbicieli MINDHUNTERA

Po zakończeniu Mindhuntera wielu widzów zaczęło szukać alternatyw, które mogłyby zaoferować podobne połączenie kryminału, psychologii i fascynacji seryjnymi mordercami. Jedną z ciekawszych, choć nie tak nieoczywistych jest Mentalista. Obie produkcje wchodzą w ludzką psychikę i próbuja zrozumieć przestępców, ale robią to w zupełnie inny sposób. Mindhunter jest ponurym, realistycznym thrillerem opartym na prawdziwych wydarzeniach, natomiast Mentalista wykorzystuje psychologię jako element klasycznego kryminalnego procedurala. Jest lżejszy i bardziej rozrywkowy, ale potrafi wciągnąć.

Mentalista był emitowany w stacji CBS w latach 2008-2015, a obecnie dostępny jest w Polsce na kilku platformach streamingowych. Serial doczekał się siedmiu sezonów i łącznie 151 odcinków. Jego twórcą był Bruno Heller, wcześniej znany przede wszystkim jako autor serialu Rzym. Główną rolę zagrał Simon Baker, który wcielił się w Patricka Jane’a. W obsadzie znaleźli się również Robin Tunney jako agentka Teresa Lisbon oraz Tim Kang jako agent Kimball Cho.

Patrick Jane jest diabelnie inteligentnym konsultantem Kalifornijskiego Biura Śledczego. W przeszłości występował jako medium i przekonywał widzów, że posiada zdolności paranormalne. W rzeczywistości nie był oczywiście obdarzony żadnymi nadnaturalnymi mocami. Potrafił natomiast doskonale obserwować ludzi, odczytywać ich zachowanie i manipulować nimi. Jego życie zmienia się dramatycznie po konfrontacji z seryjnym mordercą znanym jako Red John. Jane publicznie kpi z zabójcy, a ten w odwecie morduje jego żonę i córkę.

Od tego momentu bohater rezygnuje z kariery telewizyjnego medium i zaczyna współpracować z policją. Pomaga rozwiązywać kolejne sprawy morderstw, wykorzystując przede wszystkim znajomość ludzkiej psychiki. Zamiast polegać wyłącznie na dowodach, obserwuje podejrzanych, prowokuje ich, zastawia psychologiczne pułapki i wykorzystuje ich emocje. Jednocześnie prowadzi własne śledztwo w sprawie Red Johna. Serial łączy więc dwa poziomy. Z jednej strony niemal każdy odcinek przedstawia osobną zagadkę kryminalną, z drugiej przez kolejne sezony rozwija on historię obsesyjnego polowania na seryjnego mordercę.

Największą zaletą produkcji pozostaje oczywiście sam Patrick Jane. Simon Baker stworzył bohatera niezwykle charyzmatycznego, ale jednocześnie pełnego sprzeczności. Jane potrafi być dowcipny, arogancki i irytujący, a chwilę później pokazać swoją traumę i rozpacz. Nie jest typowym detektywem – jego największą bronią jest umiejętność obserwowania ludzi.

Zagadki często opierają się właśnie na psychologii. Drobny gest, nietypowa reakcja albo jedno pozornie niewinne zdanie mogą naprowadzić Jane’a na właściwy trop. Dzięki temu śledztwa są często bardziej związane z zachowaniem podejrzanych niż z klasyczną analizą kryminalistyczną. Istotnym elementem pozostają również relacje pomiędzy bohaterami, szczególnie stopniowo rozwijająca się więź Jane’a i Lisbon.

Produkcja nie uniknęła jednak krytyki. Najwięcej emocji wśród widzów wzbudził wątek Red Johna. Twórcy przez kilka sezonów budowali wokół seryjnego mordercy atmosferę niemal nadnaturalnej tajemnicy. Kiedy wreszcie ujawniono jego tożsamość, część widzów uznała rozwiązanie za rozczarowujące. Pojawiały się również opinie, że po zamknięciu historii Red Johna serial stracił część swojej głównej siły napędowej.

Mentalista może zainteresować osoby, którym brakuje Mindhuntera. Najważniejsze podobieństwo dotyczy fascynacji psychologią zbrodni. W Mindhunterze agenci FBI próbują zrozumieć sposób myślenia seryjnych morderców, prowadząc z nimi długie rozmowy. W Mentaliście Patrick Jane również stara się zajrzeć do głowy przestępcy, choć wykorzystuje do tego przede wszystkim obserwację, prowokację i manipulację. Oba seriale pokazują, że zrozumienie psychiki człowieka może być ważniejsze niż sama analiza materialnych dowodów. W obu przypadkach rozmowa staje się narzędziem śledztwa.

Różnice jednak są i to spore. Mindhunter opiera się na prawdziwych postaciach i wydarzeniach, a jego bohaterowie tworzą podstawy współczesnego profilowania seryjnych morderców. Jest powolny, chłodny, realistyczny i bardzo mroczny. Mentalista jest fikcyjnym proceduralem, i nie można o tym zapominać. Ma więcej humoru, romansu i typowych dla liniowej telewizji elementów rozrywkowych. Nie jest więc serialem dla kogoś, kto oczekuje dokładnej kopii Mindhuntera. Może być jednak świetną propozycją dla widzów, których w produkcji Davida Finchera najbardziej interesowały psychologia przestępców, analiza zachowania i próba zrozumienia tego, co kieruje seryjnym mordercą.

Na Rotten Tomatoes Mentalista ma obecnie 90% pozytywnych ocen od widzów (dla porównania Mindhunter ma 95%), co raczej nie powinno pozostawiać wątpliwości co do jego jakości. Ok, nie oferuje realizmu ani ciężaru produkcji Finchera, ale zamiast tego daje charyzmatycznego bohatera, ciekawe zagadki i rozbudowaną opowieść o obsesji, zemście oraz próbie poradzenia sobie z traumą.