Zestawienie
10 najlepszych seriali SCIENCE FICTION, które mają mniej niż 20 odcinków
Seriale science fiction, które udowadniają, że jeden dobry pomysł wystarczy na mniej niż 20 odcinków i nie trzeba wymyślać kolejnych sezonów.
W serialowym sci-fi rozmach nie musi oznaczać galaktycznej wojny ani historii rozpisanej na długie lata oglądania. Wystarczy eksperymentalna terapia, powrót na własne urodziny albo spotkanie z przyrodą, której człowiek zupełnie nie rozumie. Krótsze opowieści mogą dłużej zostać przy skutkach jednego pomysłu i nie muszą co sezon wymyślać większego zagrożenia ani kolejnego przeciwnika. Zaskakują przy tym tonem: pod thrillerem o korporacyjnym sekrecie kryje się dramat żałoby, a w historii o końcu cywilizacji jest miejsce dla teatru i nadziei. Najlepsze (i niezbyt długie) seriale science fiction.
Pani Davis (Mrs. Davis, 2023)
Zakonnica Simone staje do walki z potężną sztuczną inteligencją, a jej zadanie wiąże się z poszukiwaniem Świętego Graala, więc trudno mówić o zwyczajnym konflikcie człowieka z maszyną. Bohaterka trafia do opowieści, w której religijne wyobrażenia spotykają się z możliwościami algorytmu, a duchowa misja zamienia się w osobliwą przygodę. Nie chodzi tylko o to, kto okaże się sprytniejszy: Simone działa w rzeczywistości, w której wiary i technologii nie da się już wygodnie od siebie oddzielić.

Betty Gilpin gra Simone z determinacją i poczuciem humoru, których wymaga wyprawa po Graala w epoce wszechwładnego algorytmu. Dzięki niej Pani Davis nie wyczerpuje się w samym dowcipie o zakonnicy, która stawia się sztucznej inteligencji. Tara Hernandez i Damon Lindelof połączyli komediową brawurę z pytaniami o wiarę i uzależnienie od technologii, a absurdalne przygody bohaterki pozwoliły im zderzać te porządki bez nabożnej powagi. Serial bawi rozmachem tego zderzenia i pewnością, z jaką aktorka prowadzi swoją postać.
Devs (2020)
Lily pracuje jako programistka w firmie technologicznej Amaya, ale po śmierci partnera zaczyna patrzeć na pracodawcę zupełnie inaczej. Kiedy próbuje ustalić, co się wydarzyło, trafia na ślad tajnego wydziału, którego działalność wiąże się z pytaniami o determinizm i możliwość przewidywania rzeczywistości. Szuka winnych osobistej tragedii, a dochodzi do znacznie bardziej niepokojącego problemu: czy człowiek rzeczywiście podejmuje decyzje, czy tylko wykonuje coś, co od początku było nieuniknione?

Alex Garland zbudował chłodny thriller, w którym sekret korporacji niepokoi tak samo jak myśl, że można stracić wiarę we własną sprawczość. Precyzyjne zdjęcia i sugestywna atmosfera Devs idą w parze z filozoficznym ciężarem intrygi, a technologia nie służy tu do efektownego mnożenia komplikacji w śledztwie. Garland każe traktować jej skutki serio, także wtedy, gdy dotykają najbardziej osobistych przeżyć. Rozważania o wolnej woli stoją w tym serialu tuż obok rozpaczy po śmierci ukochanej osoby.
Maniac (2018)
Annie i Owen zgłaszają się do eksperymentalnego badania farmaceutycznego, które ma pomóc uczestnikom uporać się z problemami psychicznymi. Oboje przychodzą z własnym cierpieniem i poznają się w warunkach dalekich od zwyczajnego spotkania dwojga nieznajomych, bo ich kontakt staje się częścią terapii o niecodziennych metodach. Akcja toczy się w retrofuturystycznej rzeczywistości, a granica między procedurą medyczną a osobistym przeżyciem szybko się zaciera.

Pod wymyślną scenografią i gatunkowymi przebierankami są przede wszystkim ludzie. Kolejne zmiany konwencji w Maniac cieszą jak osobne filmowe przygody, którym Cary Joji Fukunaga nadał wizualną swobodę, a ciągłość emocjonalną zapewniają odtwórcy głównych ról. Emma Stone oddaje szorstkość Annie, Jonah Hill pozwala dostrzec kruchość Owena. Dzięki nim nawet najbardziej wymyślne epizody nie tracą związku z cierpieniem bohaterów. Serial zachwyca rozmachem wyobraźni, a przy tym przywiązuje widza do tej dwójki.
Russian Doll (2019)
Nadia świętuje w Nowym Jorku urodziny, umiera, po czym znów pojawia się na tej samej imprezie, jakby nic się nie wydarzyło. Kolejne zgony nie kończą jej historii, tylko odsyłają ją do punktu wyjścia. Zamiast uciekać przed pojedynczym zagrożeniem, musi więc zrozumieć reguły własnych powrotów. Nawet najzwyklejszy szczegół wieczoru może się okazać ważny, a bohaterka próbuje znaleźć porządek w doświadczeniu, które odbiera jej podstawową pewność: że po przeżytym dniu nadejdzie następny.

Nadia nie staje się pokorną uczennicą tylko dlatego, że rzeczywistość przestaje przestrzegać zasad. Grana przez współtwórczynię serialu Natashę Lyonne bohaterka zachowuje zadziorność nawet wobec kolejnych dowodów własnej bezradności. Russian Doll świetnie wykorzystuje to zderzenie, a czarny humor chroni opowieść przed zamianą w ciężki wykład o traumie, także wtedy, gdy serial sięga po przeszłość i obciążenia przekazywane z pokolenia na pokolenie. Wśród komplikacji z czasem Nadia ma dość charakteru, by nie dać się zepchnąć do roli pionka w pomysłowej grze.
Opowieści z Pętli (Tales from the Loop, 2020)
Mieszkańcy niewielkiego miasteczka żyją nad Pętlą, instalacją badawczą, która ma odkrywać tajemnice wszechświata, a dziwne zjawiska przenikają ich codzienność. Nie ma tu drużyny ratującej świat, są za to ludzie zajęci rodziną, samotnością i stratą, których losy splatają się z tym, czego nie da się wyjaśnić. Zagadka nie jest więc dla bohaterów naukowym problemem oderwanym od własnego życia: muszą zmierzyć się z niepojętym i zarazem dalej być dziećmi, rodzicami albo kimś, kto rozpaczliwie potrzebuje bliskości.

Obrazy Simona Stålenhaga, przeniesione na ekran przez Nathaniela Halperna, urzekają malarskością, ale równie ważne jest to, jak serial przygląda się ludziom. Bohaterowie Opowieści z Pętli przeżywają kontakt z niepojętym we własnym rytmie, bez pośpiechu, którego wymagałby kolejny zwrot akcji. Halpern nie zasypuje widza technicznymi wyjaśnieniami, tylko pokazuje skutki osobliwych wydarzeń, a nawet imponująca maszyna ustępuje tu miejsca potrzebie bliskości. Ta kameralność jest największą zaletą serialu.
Stacja Jedenasta (Station Eleven, 2021)
Po pandemii grypy, która niszczy znaną cywilizację, dorosła Kirsten jeździ z trupą teatralną wystawiającą Szekspira wśród ocalałych. Serial przeplata jej wędrówkę z początkami katastrofy i zestawia ludzi, którzy uczą się żyć po upadku dawnego porządku, z tymi, którzy dopiero go tracą. Tam, gdzie wszyscy myślą głównie o przetrwaniu, aktorzy zajmują się czymś pozornie niepraktycznym: przywożą opowieści, dzięki którym ocaleni mogą przez chwilę być po prostu publicznością.

Aktorzy grający Szekspira po katastrofie łatwo mogliby się stać ilustracją wzniosłego hasła. Patrick Somerville zadbał jednak o więzi między ludźmi, dzięki którym Stacja Jedenasta wzrusza, a bohaterowie nie zostają sprowadzeni do roli obrońców kultury. Spotkania mają tu wagę, której nie zastąpiłoby widowisko o większej skali zniszczeń. Potrzebę opowiadania historii serial traktuje równie poważnie jak potrzebę bezpieczeństwa i nie każe przy tym zapominać o stracie. Rzadko koniec świata ogląda się z taką czułością.
Utopia (2013)
Grupa ludzi wchodzi w posiadanie rękopisu kultowego komiksu i odkrywa, że zainteresowanie jego zawartością może skończyć się śmiercią. Tropi ich organizacja gotowa zabijać, a rękopis przestaje być przedmiotem fanowskiej fascynacji i staje się powodem ucieczki. Bohaterowie próbują zrozumieć, w co zostali wciągnięci, i zamiast dyskutować o cudzej opowieści, sami trafiają do thrillera, w którym niewiedza nie chroni przed przemocą, a poznanie tajemnicy bywa jeszcze groźniejsze.

Jaskrawe, nasycone kolory w Utopii sprawiają, że okrucieństwo jest jeszcze bardziej dotkliwe. Marc Munden nie chowa przemocy w półmroku, tylko filmuje świat z wyrazistością, która niemal razi w oczy. Muzyka Cristobala Tapii de Veera potęguje poczucie obcości i osaczenia, zamiast jedynie zapowiadać nadchodzące zagrożenie. Obraz i dźwięk niepokoją tu tak samo jak kolejne odkrycia bohaterów, a w tym bezkompromisowym thrillerze z równowagi wytrąca już sam sposób filmowania.
Rok za rokiem (Years and Years, 2019)
Brytyjska rodzina Lyonsów próbuje układać sobie życie w niedalekiej przyszłości, w której przemiany polityczne i technologiczne coraz mocniej wpływają na codzienne decyzje. Serial towarzyszy jej przez kilkanaście lat i pokazuje, jak wydarzenia, które początkowo wydawały się odległymi wiadomościami, zmieniają los konkretnych ludzi. Bohaterowie nie mogą obserwować kryzysu z bezpiecznego miejsca: wciąż muszą dbać o bliskich i planować przyszłość, choć warunki, które niedawno uznawali za trwałe, przestają obowiązywać.

Lyonsowie pozwalają zobaczyć dystopię z perspektywy rodzinnego stołu. W serialu Rok za rokiem polityczny populizm i kolejne przemiany dotykają ludzi, do których widz zdąża się przywiązać, zanim zrobi się naprawdę groźnie. Twórcy łączą satyrę z ciepłem, dlatego kolejne kryzysy nie są efektowną demonstracją pesymizmu. Łatwo zrozumieć, co bohaterowie mogą stracić i dlaczego tak trudno im zareagować. Serial nie potrzebuje egzotycznej oprawy, by niepokoić: wystarcza mu przyszłość podobna do codziennych wiadomości.
The OA (2016)
Prairie wraca po wieloletnim zaginięciu, a jej powrót rodzi dodatkową zagadkę: wcześniej była niewidoma, a teraz znów widzi i nie da się jej opisać po prostu jako odnalezionej zaginionej. Zaczyna wciągać grupę osób w tajemniczą misję, więc pytania o jej przeszłość łączą się z niepewnością, do czego właściwie chce doprowadzić. Ludzie, których gromadzi, muszą się zmierzyć z jej osobliwymi przeżyciami, a przede wszystkim zdecydować, czy zaufać komuś, czyjej historii nie da się łatwo porównać z własnym życiem.

Brit Marling i Zal Batmanglij oparli emocjonalną siłę historii na potrzebie zaufania drugiemu człowiekowi. Prairie gromadzi wokół siebie ludzi, a widz stopniowo dzieli ich fascynację opowieścią, której nie sposób łatwo sprawdzić ani uporządkować. The OA wciąga tym niepewnym związkiem między słuchaniem a wiarą w czyjeś doświadczenie, dlatego surrealistyczne pomysły nabierają osobistego wymiaru i nie zamieniają się w pokaz scenariuszowej ekstrawagancji. Serial potrafi wzruszyć w tych samych momentach, w których najbardziej zadziwia.
Scavengers Reign (2023)
Ocalali z uszkodzonego frachtowca Demeter trafiają na planetę Vesta i próbują przeżyć w środowisku, którego nie da się zrozumieć ziemskimi przyzwyczajeniami. Otaczają ich obce organizmy, a żeby przetrwać, nie wystarczy znaleźć schronienia i omijać oczywistych zagrożeń. Przyroda działa tu według własnych reguł, więc rozbitkowie muszą rozpoznawać zależności między żywymi istotami, choć nie wiedzą, czy patrzą na coś pomocnego, obojętnego, czy śmiertelnie niebezpiecznego.

Przyrodę Vesty chce się obserwować równie uważnie jak ludzkich rozbitków. Joseph Bennett i Charles Huettner zaprojektowali obcy świat, którego organizmy przyciągają wzrok wyglądem i zależnościami między sobą. Animacja pozwala w Scavengers Reign pokazać je poza ziemskimi wyobrażeniami o sympatycznym stworzeniu albo złowrogiej bestii, a człowiek musi dopiero odnaleźć w tym środowisku swoje miejsce. Serial olśniewa plastycznie i spełnia rzadką w sci-fi obietnicę: spotkanie z inną planetą naprawdę jest tu kontaktem z nieznanym.

