6 filmów SCI-FI o problematyce PIERWSZEGO KONTAKTU lepszych niż Projekt Hail Mary

Pierwszy kontakt z obcą cywilizacją to jeden z najstarszych tematów science fiction, ale kino przez dekady znajdowało zupełnie różne sposoby na jego przedstawienie. 2001: Odyseja kosmiczna jest oczywistym punktem odniesienia, podobnie jak kilka innych klasyków, które na stałe zmieniły sposób myślenia o spotkaniu z pozaziemską inteligencją. W tym zestawieniu interesują nas jednak przede wszystkim filmy, które potraktowały pierwszy kontakt jako problem: komunikacyjny, filozoficzny, naukowy albo społeczny. Kolejność przypadkowa.

Nowy początek (Arrival, 2016)

Denis Villeneuve zrobił coś wyjątkowego: z historii o lądowaniu obcych stworzył przede wszystkim film o języku. Kiedy na Ziemi pojawia się dwanaście tajemniczych statków, armia zwraca się do lingwistki Louise Banks, która ma ustalić, czego chcą przybysze. Problem nie polega jednak na tym, że kosmici mówią niezrozumiałym językiem.

Nowy początek pokazuje pierwszy kontakt jako proces wymagający cierpliwości, współpracy i odrzucenia własnych założeń. To także opowieść o tym, jak język wpływa na sposób postrzegania rzeczywistości. Villeneuve zamiast wojny ludzi z Obcymi proponuje więc intelektualny pojedynek z czymś, czego reguł dopiero musimy się nauczyć.

Solaris (Solyaris, 1972)

Andriej Tarkowski podszedł do pierwszego kontaktu z zupełnie innej strony. W Solaris ludzkość od dawna bada planetę pokrytą tajemniczym oceanem, który może być ogromnym żywym organizmem. Naukowcy próbują zrozumieć jego naturę, ale ich wysiłki nie prowadzą do klasycznej komunikacji. Zamiast tego ocean zaczyna materializować wspomnienia i najgłębiej ukryte emocje ludzi znajdujących się na stacji.

Najbardziej fascynujące okazuje się pytanie, czy w ogóle mamy do czynienia z komunikacją. Tarkowski (za Stanisławem Lemem) podważa założenie, że obca inteligencja musi myśleć podobnie do człowieka, abyśmy mogli ją zrozumieć. Być może największą przeszkodą w pierwszym kontakcie jest sam człowiek.

Kontakt (Contact, 1997)

Robert Zemeckis (za Carlem Saganem z kolei) potraktował pierwszy kontakt jako problem naukowy, polityczny i filozoficzny jednocześnie. Ellie Arroway od lat prowadzi nasłuch kosmosu, aż w końcu odbiera sygnał pochodzący z Wegi. Nie jest to jednak zwykła wiadomość. Sygnał zawiera instrukcję umożliwiającą skonstruowanie tajemniczej maszyny, która może pozwolić człowiekowi dotrzeć do pozaziemskiej cywilizacji.

Od tego momentu nauka przestaje być wyłącznie domeną badaczy. Pojawiają się politycy, wojsko, media i przedstawiciele różnych religii, a wraz z nimi pytania o to, kto powinien reprezentować ludzkość i czy dowód naukowy zawsze wystarcza, by przekonać ludzi do istnienia czegoś niewyobrażalnego. Kontakt pozostaje jednym z najlepszych filmów o… pierwszym kontakcie właśnie dlatego, że pokazuje jego konsekwencje jeszcze zanim człowiek spotka Obcych.

Bliskie spotkania trzeciego stopnia (Close Encounters of the Third Kind, 1977)

Steven Spielberg odrzucił wizję kosmitów jako najeźdźców i potraktował pierwszy kontakt niemal jak doświadczenie religijne. Ziemianie najpierw obserwują niewyjaśnione zjawiska, później próbują zrozumieć ich wzór, a w końcu odkrywają sposób komunikacji z przybyszami. Muzyka, światło, kolory i charakterystyczne pięć dźwięków zastępują klasyczną wymianę zdań.

Spielberg buduje napięcie nie wokół pytania, czy Obcy zaatakują, ale czy obie strony będą w stanie znaleźć wspólny język. Ważne jest też stopniowanie kontaktu: od niewytłumaczalnych obserwacji przez spotkania z UFO aż po bezpośrednią konfrontację. To film, który pokazał, że pierwsze spotkanie z pozaziemską cywilizacją może być wydarzeniem pełnym zachwytu, a nie tylko strachu.

Dystrykt 9 (District 9, 2009)

Neill Blomkamp odwraca perspektywę znaną z większości filmów o pierwszym kontakcie. Kiedy nad Johannesburgiem pojawia się ogromny statek kosmiczny, znajdujący się na jego pokładzie Obcy nie odlatują i nie rozpoczynają wojny. Zostają na Ziemi. Kilkanaście lat później są traktowani jak problem społeczny i zamykani w tytułowym obozie. Pierwszy kontakt staje się więc początkiem długiego procesu segregacji, przemocy i wykluczenia.

Film wykorzystuje konwencję science fiction do opowiedzenia o tym, jak człowiek traktuje istoty, które uznaje za gorsze lub obce. Co ciekawe, Blomkamp nie przedstawia przybyszów jako idealnych ofiar ani ludzi jako jednoznacznych potworów. Najważniejsze jest samo stworzenie systemu, w którym różnica gatunkowa staje się uzasadnieniem dla odebrania komuś praw.

The Vast of Night (The Vast of Night, 2019)

Andrew Patterson stworzył jeden z najbardziej kameralnych filmów o pierwszym kontakcie. Akcja rozgrywa się pod koniec lat 50. w małym miasteczku Cayuga w Nowym Meksyku. Młoda operatorka centrali telefonicznej Fay i lokalny DJ Everett odkrywają tajemniczą częstotliwość, która może mieć pozaziemskie pochodzenie.

Zamiast pokazywać wielkie statki i spektakularne spotkanie z Obcymi, film buduje napięcie przede wszystkim za pomocą dźwięku, rozmów i rosnącego poczucia, że dzieje się coś niewytłumaczalnego. To właśnie niepewność jest tutaj najważniejsza. Bohaterowie długo nie wiedzą, z czym mają do czynienia, a widz również nie otrzymuje łatwych odpowiedzi. The Vast of Night przypomina dzięki temu klasyczne science fiction z czasów, gdy sama możliwość istnienia pozaziemskiej inteligencji była wystarczającym źródłem grozy i fascynacji.