Publicystyka filmowa
SŁOWIAŃSKA czarownica w kryminalnym thrillerze rodem z TWIN PEAKS
Detektyw przyjeżdża do małej miejscowości, ktoś znika, a mieszkańcy oczywiście mają całą masę dziwnych sekretów. Na dokładkę w lesie coś się czai. Jaga.
Detektyw przyjeżdża do małej miejscowości, ktoś znika, a mieszkańcy oczywiście mają całą masę dziwnych sekretów. Taki początek znamy aż za dobrze, ale serial Jaga poza przesłuchiwanymi ludźmi zmusza jeszcze do uważnej obserwacji las i ptasie znaki. Serial zaprasza do rozwiązywania sprawy, a zarazem podsuwa podejrzenie, że samymi policyjnymi metodami niewiele się tu zdziała, bo bohaterka wyprowadzona ze wschodnioeuropejskiego folkloru nie daje się po prostu sprowadzić do roli potwora. Czy śledczy potrafią dotrzymać jej kroku i czy my powinniśmy bez reszty ufać ich spojrzeniu?
Detektyw, któremu pomyliła się kawa
Prywatny detektyw Charlie Rapp szuka zaginionego dziedzica przedsiębiorstwa rybackiego. Henry Park przepadł w nadmorskim Whittock, gdzie przyjezdny musi współpracować z miejscową policjantką Carson. Kat Sandler łączy w Jadze tę kryminalną sprawę z nietypowym horrorem. Kanadyjski serial, który w Polsce pokazuje HBO Max, szybko daje do zrozumienia, że śledztwo, obejmujące również morderstwo, nie sprowadza się do porządkowania zeznań i tropów. Bohaterowie trafiają między opowieści o czarownicach i sami miewają wizje.

Rapp potrafi jednak sprawdzać ludzi bez pomocy sił nieczystych: np. celowo myli zamówienia kawy, żeby zobaczyć, jak zareagują. W takim drobiazgu widać jego metodę: sam prowokuje zachowanie, które potem ocenia, trochę jak Columbo. Recenzenci porównywali serial z Sherlockiem i to porównanie pasuje do relacji śledczych oraz przyjemności, jaką daje oglądanie ich współpracy. Detektyw nie jest tu samotnym mózgiem, który wyprzedza wszystkich o kilka kroków, a najciekawsze rzeczy dzieją się między nim a Carson.
Jaga – Śledczy, las i legenda
Z Miasteczkiem Twin Peaks serial łączy coś więcej niż tylko powtarzające się skojarzenia krytyków. Autorka sama wskazała ten tytuł, obok Broadchurch, jako inspirację, kiedy pisała sztukę, z której potem rozwinęła Jagę. W obu opowieściach śledczy badają sekrety małej społeczności i mierzą się z niepokojącymi wizjami. Agent Cooper z tamtego serialu traktuje sen w Czerwonym Pokoju jako możliwą wskazówkę, tymczasem w Whittock przynajmniej część halucynacji przypisuje substancjom odurzającym. Bohaterowie są pewni tego, co widzą, ale widz nie musi im wierzyć.

W teatrze Sandler miała do dyspozycji dwa krzesła, biurko na kółkach i sztuczne drzewa. Przy ekranizacji mogła rozbudować przestrzeń, postacie i tropy, a zdjęcia nakręcono na wyspie Vancouver. Na scenie las wystarczyło zasugerować i widz sam dopowiadał sobie to, czego nie widział, na ekranie można go wprowadzić między prawdziwe drzewa i kazać mu wypatrywać ptasich znaków. Część przyjemności seansu bierze się właśnie z oglądania miejsca, w którym zwyczajny szczegół może okazać się wskazówką albo zapowiedzią czegoś znacznie groźniejszego.
Baba Jaga nie jest tu wyłącznie straszakiem schowanym za drzewami: przemawia we własnych monologach, a autorka opisywała ją jako antybohaterkę, która kieruje się osobistym kodeksem. Pomysł wyrósł między innymi z rozmowy o tym, że starsze kobiety stają się w społeczeństwie niewidzialne. Zresztą we wschodniosłowiańskich tradycjach ta postać również nie pełniła jednej funkcji, bo zagrażała, ale bywała też pomocniczką. Serial nie musi więc zamieniać jednoznacznego złoczyńcy w kogoś dobrego, bo ważniejsze staje się pytanie, kto uznał ją za potwora i czego się w niej boi.

Jak przyjęto zagadkę z Whittock
Widzowie przyjęli serial cieplej niż krytycy, choć w obu grupach przeważały oceny pozytywne. Chwalili atmosferę, zdjęcia, obsadę i samą intrygę, ale nie brakowało też narzekań na nudne dialogi, rozwlekłość i humor, który nie wszystkim trafiał do gustu. Recenzenci wytykali serialowi również nadmiernie uproszczony feminizm. Moim zdaniem zagadka przekonuje w drobnych obserwacjach Rappa i jego współpracy z Carson, gorzej radzi sobie z tempem. Przy rozwlekłych rozmowach śledztwo ustępuje nastrojowi, a przecież kolejne konkretne odkrycie mogłoby podsycać niepokój.
Kryminalny wątek nie zawsze dotrzymuje kroku atmosferze, ale bez niego spotkanie z legendą byłoby mniej niepokojące. Przesłuchania i prowokacje Rappa każą szukać wyjaśnień w ludzkich zachowaniach nawet wtedy, gdy bohaterów nawiedzają wizje. Jaga przekonuje jako kryminał, w którym śledczy nie mają monopolu na opowiadanie o świecie. Kiedy Baba Jaga zabiera głos w swoich monologach, o świecie opowiada ktoś, kogo inni przywykli oglądać wyłącznie jako zagrożenie.

