Łukasz Róg o RAGE OF STARS: „To jest dla mnie pewnego rodzaju manifest. Obudźmy się”

Dlaczego w jego filmach głównymi bohaterkami są kobiety? Co wspólnego z Rage of Stars mają Sicario, Matrix i Top Gun? I jak stworzyć pełnometrażowy film w Polsce bez tradycyjnego doświadczenia reżyserskiego, a następnie zainteresować nim międzynarodowy rynek? Z Łukaszem Rogiem, twórcą filmu Rage of Stars, rozmawia Martyna Janasik. To opowieść o kobiecej sile, niepokojach związanych z przyszłością świata, nadziei i determinacji, która czasem prowadzi do zaskakujących rezultatów.

Martyna Janasik: Wspomniałeś wcześniej, że masz już napisane kolejne scenariusze, choć nie wiadomo jeszcze, czy uda się je zrealizować. Powiedziałeś też, że w twoich filmach główną bohaterką zawsze musi być kobieta. Dlaczego?

Łukasz Rog: Przede wszystkim dlatego, że uważam siłę kobiet za coś niewiarygodnego. Myślę, że kobiety są znacznie silniejsze od mężczyzn i potrafią znieść dużo więcej. Widać to chociażby w wychowywaniu dzieci. Sam mam dwójkę, więc wiem, jak wygląda ten proces od samego początku. Kiedy mężczyzna ma już dość, kobieta często musi znaleźć w sobie siłę, żeby mimo wszystko sobie poradzić. To ona zostaje z trudnościami i odpowiedzialnością. Mężczyzna czasem machnie ręką, wyjdzie, trzaśnie drzwiami, a ona musi się tym wszystkim zająć. Uważam, że to kobiety dźwigają ten świat. Nie mogę się doczekać, kiedy będą nim rządzić.

Myślę, że wiele wynika również z różnic w naszym dojrzewaniu. Mam 43 lata i dopiero od trzech, czterech lat wiem, że mógłbym mieć kolejne dzieci. Wcześniej zupełnie inaczej na to patrzyłem. A wydaje mi się, że kobiety często dużo wcześniej wiedzą, czego chcą i jak wyobrażają sobie swoją przyszłość. Wystarczy spojrzeć na sześcio-, siedmio- czy ośmioletnie dzieci. Dziewczynka i chłopiec mogą być równie mądrzy, ale często dziewczynka jest już na innym etapie rozwoju emocjonalnego. Kobiety dojrzewają mentalnie szybciej. Dlatego ta ich siła zawsze była dla mnie czymś niezwykłym.

Wspomniałeś o sile kobiet, a główną bohaterką Rage of Stars jest właśnie kobieta. To postać, która musi mierzyć się z wizją końca świata, a mimo to wstaje i idzie dalej. Nie chcę zdradzać zbyt wiele przed premierą, ale czy jej historia jest związana z tym, o czym teraz opowiadasz?

Zdecydowanie. I myślę, że to dotyczy nie tylko tego filmu, ale również mojego spojrzenia na świat. Nie rozumiem, jak to możliwe, że po raz pierwszy w historii ludzkości mamy tak ogromne możliwości obserwowania tego, co dzieje się na Ziemi, a jednocześnie wciąż nie potrafimy rozwiązać najbardziej podstawowych problemów. Mamy satelity, możemy monitorować niemal każdy fragment świata. Wiemy, gdzie ludzie głodują, cierpią, nie mają dachu nad głową. A mimo to wydajemy ogromne pieniądze na broń, wojny i wzajemne zabijanie się, zamiast przeznaczyć je na zapewnienie ludziom godnego życia.

Nie mówię o luksusach. Mówię o normalnym życiu. Mam wrażenie, że ludzkość znalazła się na jakimś przedziwnym zakręcie. Kiedy pisałem ten film, nie było jeszcze wojny w Ukrainie. A dzisiaj obserwujemy kolejne napięcia międzynarodowe i sytuację, w której wiele osób zastanawia się, kto pierwszy wykona ruch, który uruchomi lawinę wydarzeń.

Rozmawiałem niedawno ze znajomym pracującym w strukturach związanych z bezpieczeństwem. Powiedział mi, że w obecnej sytuacji wszyscy czują, jakbyśmy znajdowali się w dziwnym momencie historii. Jakbyśmy czekali, aż ktoś rzuci zapałkę. Do tego dochodzi sztuczna inteligencja i zagrożenia związane z jej wykorzystaniem, chociażby w cyberatakach. Wszystko to sprawia, że świat przypomina tykającą bombę. Dlatego Rage of Stars jest dla mnie pewnego rodzaju manifestem. Chciałbym, żebyśmy się obudzili.

Czyli nie chodzi wyłącznie o opowiedzenie historii, ale również o skłonienie widza do refleksji?

Tak. Filmy zawsze mnie czegoś uczyły. Oczywiście kino jest rozrywką, sposobem na spędzanie wolnego czasu, ale dla mnie od najmłodszych lat było czymś więcej. Moja mama właściwie wychowała mnie również poprzez filmy. Jednym z najważniejszych był Top Gun. Uwielbiam też Miami Vice i to właśnie ten klimat jest mi szczególnie bliski. Gdybym miał wskazać swoje filmowe ideały, powiedziałbym, że chciałbym tworzyć kino właśnie w takim duchu.

Na przykład Top Gun: Maverick uważam za jeden z najlepszych filmów rozrywkowych wszech czasów. Oglądałem go niezliczoną liczbę razy. Z kolei kiedy byłem dzieckiem i mieszkaliśmy w zwyczajnym blokowisku, rodzice czasami wołali mnie przed telewizor, kiedy w Polsacie emitowano Top Gun. Pamiętam te chwile do dzisiaj. Ten film naprawdę zmieniał moje życie. Lubię kino akcji, ale nie każde. Nie przepadam za niektórymi konwencjami, które kojarzą się z Jamesem Bondem. Bardziej interesują mnie filmy takie jak Sicario czy Miami Vice — twarde, intensywne, osadzone w konkretnym świecie.

Skoro wspomniałeś o Sicario, trudno nie dostrzec pewnych podobieństw między tym filmem a Rage of Stars. Jakie są najważniejsze różnice między waszymi historiami?

Przede wszystkim Rage of Stars jest science fiction. Ale rozumiem, dlaczego możesz dostrzegać podobieństwa. Dla mnie jednak kluczowe jest to, co znajduje się pod powierzchnią historii. W Sicario interesująca jest brutalność świata, moralna niejednoznaczność i sposób, w jaki bohaterowie funkcjonują w rzeczywistości, w której granice dobra i zła stają się coraz mniej wyraźne. W moim filmie również pojawia się ten problem, ale chciałem pójść w innym kierunku. Interesuje mnie pytanie o to, co właściwie stało się z ludzkością. Dlaczego jesteśmy zdolni do takiego okrucieństwa? I czy w świecie, który zmierza ku katastrofie, istnieje jeszcze coś, co można ocalić?

Wspomniałeś, że Rage of Stars jest science fiction, ale ja nie mam pewności, czy można tak jednoznacznie zaklasyfikować ten film. Szczególnie ostatnia scena, którą odebrałam jako otwarte zakończenie, pozostawia przestrzeń do interpretacji. Istnieją przecież teorie, według których rzeczywistość jest symulacją. Czy zależało ci na tym, żeby widzowie mogli odczytywać film na różne sposoby?

Tak, i spróbuję to wyjaśnić na przykładzie jednej ze scen. Pod koniec filmu pojawia się samochód, a postacie o czarnych oczach zaczynają mrugać. Dla mnie to symboliczny moment — coś w rodzaju glitcha, czyli błędu w systemie. Znamy takie motywy z Cyberpunka czy Matrixa. Glitch oznacza zakłócenie, coś, co nie powinno się wydarzyć. W scenie poprzedzającej ten moment główna bohaterka mówi, że na świecie nie ma już aniołów, zostały tylko diabły. Nie wie jeszcze, w jaki sposób nadejdzie koniec świata. Może być związany z asteroidami, może z rakietami i bronią nuklearną. To jednak nie jest najważniejsze. Istotne jest to, że zło zdaje się obejmować całą rzeczywistość.

Dla mnie ten glitch symbolizuje błąd w systemie stwórcy. Jeśli przyjrzymy się światu, zobaczymy, że zwierzęta tego samego gatunku się nie zabijają nawzajem. Polują na inny gatunek zwierząt, żeby przetrwać, ale człowiek potrafi zabijać również przedstawicieli własnego gatunku. Lew nie prowadzi wojny z innymi lwami w taki sposób, w jaki ludzie prowadzą wojny między sobą. W świecie człowieka coś poszło nie tak. Właśnie dlatego w filmie pojawia się liczba siedem. Nawiązuje do biblijnego stworzenia świata i idei doskonałości. W mojej interpretacji ten siódmy dzień, który powinien być dopełnieniem dzieła stworzenia, nigdy naprawdę nie nadchodzi. Zamiast harmonii wciąż mamy przemoc i śmierć.

W filmie ważną rolę odgrywają również dzieci. Co symbolizują?

Dzieci reprezentują dla mnie niewinność. Kiedy człowiek się rodzi, nie ma w sobie tego zła, które później potrafi przejąć nad nim kontrolę. Małe dziecko chce się bawić, poznawać świat i spędzać czas z innymi. Nie planuje zabijać. W jednej ze scen dzieci zostają niejako zabrane do bezpiecznego miejsca. Można to odczytywać jako symbol zbawienia. Nie miałem budżetu, żeby zrealizować tę sekwencję dokładnie tak, jak chciałem, ale jej sens pozostał. Podobnie jest z postacią żołnierza granego przez Jacka McEvoya.

To człowiek, który deklaruje, że został żołnierzem po to, żeby chronić niewinnych ludzi przed złem tego świata. I właśnie dlatego dziecięca niewinność może w nim rozpoznać dobro. W pewnym sensie on również zostaje ocalony. Nie dlatego, że jest idealny, ale dlatego, że wciąż nosi w sobie coś czystego, chce pomagać ludziom a nie być przeciwko nim. Myślę, że to właśnie odróżnia Rage of Stars od Sicario. W moim filmie, mimo całego mroku, pozostaje miejsce na nadzieję.

Czyli nawet jeśli bohaterka mówi, że na świecie zostało już tylko zło, w rzeczywistości nie wszystko jest stracone?

Właśnie. Dlatego tak ważna jest scena, w której bohaterka dowiaduje się, że jest w ciąży. Na końcu dotyka brzucha i się uśmiecha. To moment, w którym pojawia się nadzieja, że dobro może przetrwać. Nawet jeśli świat, który znamy, zmierza ku końcowi, być może istnieje coś, co pozwoli mu zacząć od nowa. Jestem człowiekiem raczej optymistycznym, chociaż sam nie do końca rozumiem, skąd bierze się we mnie ten optymizm. Jednocześnie nie potrafię zaakceptować tego, że jako ludzkość pozwalamy, żeby pewne rzeczy działy się na naszych oczach. Nie chodzi mi wyłącznie o konkretnych przywódców czy pojedynczych ludzi.

Problem polega na tym, że wszyscy wiemy, co się dzieje, a mimo to często nie podejmujemy działań, które mogłyby coś zmienić. Wojna się opłaca. I właśnie to jest dla mnie najbardziej przerażające. Nie chodzi o to, że na świecie pojawiło się kilku złych ludzi. Chodzi o to, że istnieją mechanizmy, które pozwalają im działać, a ci, którzy mają możliwości, żeby je zatrzymać, często tego nie robią. To jeden z powodów, dla których zdecydowałem się opowiedzieć tę historię.

Z jaką myślą chciałbyś zostawić widzów, którzy wyjdą z kina po seansie Rage of Stars?

Pod koniec filmu pada myśl o tym, że czasami trzeba odpuścić i spojrzeć na pewne sprawy z innej perspektywy. Chciałbym, żeby widzowie po prostu zastanowili się nad tym, jacy jesteśmy dla siebie nawzajem.

Twoja historia jest interesująca również z innego powodu. Sam mówisz o sobie jako o osobie, która dopiero uczyła się robienia filmów, a mimo to zainteresowanie „Rage of Stars” wykracza poza Polskę. Na casting zgłosiło się około ośmiu tysięcy osób, a prawa do filmu kupiono na kilkudziesięciu rynkach. Domyślam się, że to dopiero początek jego drogi. Co twoim zdaniem pokazuje ta historia? Że wystarczy chcieć?

Nie powiedziałbym, że wystarczy chcieć. Oczywiście ważne są szczęście i spotkanie odpowiednich ludzi. Wierzę jednak również w coś, co nazywam teorią czerwonego samochodu. Wyobraź sobie, że dzisiaj przyjechałaś do pracy. Czy potrafisz powiedzieć, ile czerwonych samochodów minęłaś po drodze? Pewnie nie. Ale gdybym powiedział ci, że za dokładne policzenie ich w drodze powrotnej dostaniesz milion złotych, nagle zaczęłabyś zwracać na nie uwagę. Samochody nie pojawiłyby się znikąd. Po prostu wiedziałabyś, czego szukać. I dla mnie właśnie na tym polega ta teoria. Trzeba mieć świadomość, że pewne możliwości istnieją, i umieć je dostrzec.

Można siedzieć w domu i czekać, aż coś się wydarzy, albo zacząć szukać okazji. U mnie wiele rzeczy wydarzyło się trochę przypadkiem. Przez dziesięć lat sprzedawałem samochody, a przez kolejne dziesięć zajmowałem się budowaniem domów. Nie miałem tradycyjnej drogi związanej z kinem. Równolegle tworzyłem jednak teledyski i inne materiały audiowizualne. Potrafiłem spędzić nad nimi tygodnie, nie zarabiając na tym ani złotówki. Robiłem to, bo po prostu chciałem tworzyć. W pewnym momencie zainteresowałem się historią Stali Rzeszów.

Zobaczyłem, że w klubie dzieją się ciekawe rzeczy, że pojawiają się młodzi zawodnicy, rozwija się akademia i ktoś naprawdę próbuje coś zmienić. Pomyślałem wtedy, że chciałbym opowiedzieć o tym historię filmową. Wyobrażałem sobie film sportowy w amerykańskim stylu. Opowiedziałem o tym znajomemu, który znał Rafała Kalisza, mojego późniejszego głównego inwestora. Rafał skontaktował się ze mną i zapytał, co właściwie chciałbym zrobić. Pokazałem mu swoją wizję. Spodobała mu się i zaproponował, że pomoże mi ją zrealizować. Tak zaczęła się droga, która doprowadziła mnie do pełnometrażowego filmu.

Czyli nie wystarczy czekać, aż ktoś zauważy czerwony samochód za ciebie. Trzeba samemu zacząć go szukać?

Tak, chociaż nie chodzi o to, żeby za wszelką cenę chodzić i błagać wszystkich o szansę. To jest bardziej skomplikowane. Przekonałem się o tym podczas prób zainteresowania moim filmem na festiwalach i wydarzeniach branżowych. Przyjeżdżasz przekonany, że masz świetny materiał, a potem okazuje się, że jesteś jednym z setek, a nawet tysięcy ludzi, którzy myślą dokładnie tak samo o swoich projektach. Każdy uważa, że stworzył coś wyjątkowego. Każdy chce, żeby ktoś dał mu szansę. Pamiętam, jak podczas jednego z takich wydarzeń wróciłem do hotelu i byłem bliski płaczu.

Miałem poczucie, że wszystko przepadło. Nie wiedziałem, jak przebić się przez tę kolejkę. Wtedy postanowiłem zmontować krótki teaser. Miałem przy sobie iPada, więc kupiłem słuchawki i przygotowałem materiał, który mógłbym pokazać potencjalnym partnerom. Zacząłem szukać okazji, żeby zaprezentować film ludziom z branży. Czasami robiłem to w dość niekonwencjonalny sposób. Jednego z potencjalnych przedstawicieli branży zaczepiłem nawet, kiedy stał w kolejce po kawę.

Po prostu nałożyłem mu znienacka słuchawki na uszy i pokazałem materiał na ekranie iPada. Zobaczył kilka ujęć i powiedział, że to wyglądają jak prawdziwy film. To był dla mnie sygnał, że warto próbować dalej. Ostatecznie odbyłem w ten sposób 34 spotkania podczas wydarzenia branżowego w Berlinie i Cannes. Nie była to łatwa droga. Bywały momenty, w których czułem, że muszę się niemal upokarzać, żeby ktokolwiek poświęcił mi kilka minut. No ale dzięki temu zacząłem rozumieć, jak działa ten świat.

Nazwałabym to ogromną determinacją.

Determinacją, czasami wręcz głupią!

Na zakończenie chciałabym więc zapytać: czego życzyć ci na tym etapie?

Ja już wiem, czego potrzebuję. Jeszcze jednej szansy.

Mocne słowa! Dlaczego właśnie kolejnej szansy? Uważasz Rage of Stars za nieudany projekt?

Mam poczucie, że mogłem zrobić ten film lepiej. Montowałem go przez półtora roku, dzień i noc. Pracowałem sam, od wczesnego rana do późnego wieczora. Problem polegał na tym, że po tak długim czasie straciłem dystans do własnego materiału. Byłem nim tak zmęczony, że nie dostrzegałem już błędów. Na szczęście znajoma namówiła mnie na pokaz testowy. Zaprosiliśmy około 150 osób, które powiedziały nam, co w filmie nie działa, czego nie rozumieją i które fragmenty wymagają zmian. Dzięki temu udało mi się skrócić film. Wcześniejsza wersja trwała około dwie i pół godziny, a pokaz testowy pomógł mi dostrzec rzeczy, których sam już nie widziałem.

Później, pod wpływem zainteresowania materiałami promocyjnymi i presji związanej z tym, że potencjalni partnerzy chcieli jak najszybciej zobaczyć film, podjąłem decyzje, których dzisiaj nie jestem pewien. Niedawno, po dłuższej przerwie, obejrzałem go ponownie. Zobaczyłem błędy montażowe, które wcześniej mi umykały, i poczułem, że całość mogłaby być krótsza o dziesięć czy piętnaście minut. Gdybym wtedy miał obecną wiedzę i doświadczenie, zrobiłbym kilka rzeczy inaczej.

To właśnie jest dla mnie najważniejsze: nauczyłem się, jak robić film. Kiedy zaczynałem, nie miałem nawet pojęcia, jak wygląda praca na planie. Nie wiedziałem, jakie komendy wydaje się ekipie, kiedy kończy się ujęcie ani jak funkcjonuje cały proces produkcji. Dopiero w trakcie pracy poznawałem te wszystkie elementy. Dzisiaj wiem znacznie więcej. Mam napisane kolejne projekty i chciałbym dostać możliwość ich zrealizowania. Nie chcę, żeby Rage of Stars był ostatnim filmem, który zrobiłem, bo dopiero teraz czuję, że wiem, jak się robi filmy.

Czyli teraz potrzebujesz przede wszystkim ludzi, którzy pozwolą ci zrobić następny film, niezależnie od tego, co myślą o Rage of Stars?

Dokładnie. Mam już kolejne pomysły. Jeden z nich to horror opowiadany z perspektywy pierwszej osoby, inspirowany sposobem, w jaki patrzymy na świat w grach komputerowych. To byłby eksperyment formalny. Mam napisany również większy film sensacyjny, łączący klimat Gorączki, The Town i Drive. To już znacznie większe przedsięwzięcie, wymagające odpowiedniego budżetu i partnerów.

W USA wymagałby nakładu ok. 30 milionów dolarów, ale ja jestem go w stanie zrobić za 6 milionów dolarów. Przy takich produkcjach trzeba myśleć również o międzynarodowej obsadzie i rynku. Rage of Stars pokazał mi, że anglojęzyczny film może otwierać pewne drzwi, ale to dopiero początek. Teraz chciałbym wykorzystać doświadczenie, które zdobyłem i zrobić coś jeszcze lepszego. Jestem nawet już po rozmowach z trzema czołowymi aktorami Hollywood w sprawie głównych ról ale to wciąż dopiero początek bardzo długiego i żmudnego procesu.

W takim razie życzę ci tej kolejnej szansy. I żebyś mógł zrealizować wszystkie te historie, które już masz w głowie.

Dziękuję. Mam nadzieję, że się uda.