10 horrorów o POTWORACH do obejrzenia, jeżeli spodobało ci się W GŁĘBINACH

Potwór nie musi od razu burzyć miasta, żeby człowiek poczuł się przy nim bezradny. Czasem wystarczy świadomość, że coś porusza się tuż poza zasięgiem wzroku. W serialu W głębinach rybak próbuje ochronić rodzinę i swoją społeczność przed tajemniczym morskim stworzeniem, które zagraża również ich dotychczasowemu sposobowi życia. Kino o bestiach często sięga dalej niż polowanie na ludzi – sprawdza, komu bohaterowie zaufają, kogo zechcą ratować i jak się zachowają, kiedy zabraknie im bezpiecznego powrotu do domu.

Zejście (The Descent, 2005)

Sześć przyjaciółek wyrusza do jaskiń w Appalachach, a wyprawa szybko zmienia się w walkę o wydostanie się na powierzchnię. Zawał odcina drogę powrotną, więc kobiety, wśród nich Sarah i Juno, muszą szukać innego wyjścia z podziemnego labiryntu, choć ciasne przejścia i ciemność utrudniają każdy krok. Na tym kłopoty się nie kończą. W jaskiniach żyją drapieżne humanoidy, dla których to miejsce jest naturalnym środowiskiem, a grotołazki muszą jednocześnie pokonywać przeszkody na trasie i bronić się przed stworzeniami.

Pod ziemią Neil Marshall nie potrzebuje nawet stworzeń, żeby zacisnąć widzowi gardło. Wystarczą ciasnota i świadomość, że nad bohaterkami leżą tony skał. Kiedy pojawiają się drapieżniki, do tego lęku dochodzi konieczność działania, choć już samo przeciskanie się przez jaskinię jest wyzwaniem. Reżyser świetnie wykorzystuje kobiecą grupę i nie sprowadza jej do szeregu anonimowych ofiar, a grozę budują w równym stopniu skalne korytarze, jak i obecność bestii. Żeby przetrwać, bohaterki muszą zejść jeszcze głębiej w miejsce, które budzi w nich odrazę i panikę.

Obcy – ósmy pasażer Nostromo (Alien, 1979)

Załoga kosmicznego frachtowca Nostromo bada sygnał alarmowy, a wkrótce potem na pokład trafia śmiercionośny organizm. Ludzie są daleko od jakiejkolwiek pomocy, a statek, dotąd zwykłe miejsce pracy, zamienia się w zamknięty teren polowania. Załoga musi rozpoznać zagrożenie i znaleźć sposób obrony, choć przeciwnik nie przypomina niczego, z czym miała wcześniej do czynienia, więc dotychczasowe doświadczenie na nic się nie zdaje. Za ścianami statku nie czeka ulica, tylko kosmiczna pustka.

Przemysłowe wnętrza statku sprawiają, że groza jest tu namacalna: łatwo uwierzyć w ludzi, którzy pracują w tym otoczeniu, a potem muszą się w nim ukrywać. Ridley Scott precyzyjnie dawkuje napięcie, a organizm zaprojektowany przez H.R. Gigera wygląda jak coś zupełnie obcego ludzkiemu ciału i jego porządkowi. Film nie potrzebuje nawet rozbudowanej intrygi, tak dokładnie ustawia relację między ofiarą, drapieżnikiem i wnętrzem statku. Spotkanie z nieznanym nie obiecuje tu żadnego zachwytu odkrywcy, a sam film jest wzorcem horroru sci-fi.

Coś (The Thing, 1982)

W odciętej od cywilizacji stacji badawczej na Antarktydzie pojawia się organizm, który potrafi wchłaniać inne formy życia i przybierać ich wygląd. Zagrożeni są wszyscy, także MacReady i Blair, a znajoma twarz przestaje być dowodem, że ma się przed sobą człowieka. Rozpoznanie intruza staje się więc równie pilne jak jego powstrzymanie. Obcy nie zachowuje jednej postaci, którą można zapamiętać i przed którą można ostrzec pozostałych, a ponieważ stacja leży na odludziu, jej mieszkańcy zostają z tym zadaniem sami.

Podejrzliwość jest tu równie dotkliwa jak widok zniekształconego ciała. John Carpenter prowadzi grupę przez narastającą paranoję, a praktyczne efekty Roba Bottina zamieniają każdą ujawnioną przemianę w gwałtowny atak na poczucie biologicznego porządku. Oba rodzaje grozy dobrze się uzupełniają: nawet kiedy na ekranie nie dzieje się nic odrażającego, widz wpatruje się w twarze bohaterów i szuka oznak oszustwa. Coś to mistrzowski film o potworze, który najbardziej przeraża tym, że potrafi przekonująco udawać kogoś bliskiego.

Szczęki (Jaws, 1975)

Po atakach rekina na kąpielisku szef policji musi zmierzyć się z zagrożeniem, którego nie da się śledzić tak łatwo jak napastnika na plaży. Razem z naukowcem i doświadczonym łowcą wypływa więc na poszukiwanie drapieżnika i przenosi walkę na jego teren. Każdy z trzech mężczyzn ma inne doświadczenia, ale teraz wszyscy muszą użyć ich przeciw temu samemu przeciwnikowi. Między nimi a rekinem jest już tylko łódź i powierzchnia wody, a pod nią nie sposób zaglądać bez przerwy.

Drapieżnika długo nie widać w całości, bo Steven Spielberg każe widzowi wypatrywać go nawet w pozornie spokojnej wodzie. Ujęcia spod powierzchni i muzyka Johna Williamsa podsycają oczekiwanie na atak, zanim rekin w ogóle pokaże szczęki. Tę precyzję reżyser łączy z przygodowym starciem ludzi o różnych temperamentach, więc polowanie jest czymś więcej niż serią efektownych napaści. Film dla tych, którzy najbardziej boją się chwili przed pojawieniem się potwora, kiedy jeszcze nie wiadomo, z której strony nadejdzie.

Wstrząsy (Tremors, 1990)

Valentine McKee i Earl Bassett chcą wyjechać z pustynnej osady, ale ich plany krzyżują wielkie stworzenia żyjące pod ziemią. Perfection staje się terenem polowania graboidów, a zamiast po prostu zostawić prowincję za sobą, dwaj przyjaciele muszą stawić czoła niebezpieczeństwu razem z pozostałymi mieszkańcami. Ich relacja i życie niewielkiej społeczności liczą się tu tyle samo co bestie. O przetrwanie walczą ludzie, którzy mają własne przyzwyczajenia i potrafią nawzajem grać sobie na nerwach.

Humor wyrasta tu z charakterów ludzi postawionych w absurdalnie niebezpiecznej sytuacji i nie służy wyśmiewaniu horroru. Ron Underwood połączył przyjemność oglądania pomysłowych bestii z komediową relacją bohaterów, a dzięki praktycznym efektom w stworzenia łatwo uwierzyć. Film jest lekki, ale zagrożenie traktuje poważnie, a żarty działają, bo postacie naprawdę mają kłopot. Wstrząsy to wyborna potworowa rozrywka: śmiejemy się razem z ludźmi walczącymi o życie, a nie z ich strachu.

Ciche miejsce (A Quiet Place, 2018)

Rodzina Abbottów żyje w ciszy, bo stworzenia polują na słuch, a każdy głośniejszy odgłos może zdradzić obecność ludzi. Evelyn i Lee muszą podporządkować tej regule codzienność swoją i dzieci, choć opieka nad najbliższymi wymaga ciągłego kontaktu, a wspólnego życia trudno całkiem pozbawić dźwięków. Ich córka Regan jest niesłysząca, więc niebezpieczeństwa doświadcza inaczej niż pozostali domownicy. Rodzina musi brać tę różnicę pod uwagę, kiedy próbuje chronić wszystkich przed tym samym drapieżnikiem.

Podczas seansu nasłuchiwanie staje się niemal odruchem, bo John Krasinski opiera napięcie na różnicy między ciszą a nagłym dźwiękiem. Film zmienia perspektywy słuchowe i w pewnym momencie przenosi widza w doświadczenie niesłyszącej córki, więc rodzina nie jest tu jednym zbiorowym bohaterem. Pomysł na potwory jest prosty, a film rozwija go przez więzi i odpowiedzialność za innych, obok kolejnych sytuacji alarmowych. To rodzinny horror, w którym pragnienie ochrony najbliższych waży tyle samo co umiejętność unikania drapieżników.

Anihilacja (Annihilation, 2018)

Biolożka Lena dołącza do ekspedycji, która wkracza do odizolowanej Strefy X, bo chce wyjaśnić, co stało się z jej mężem. Wyprawę tworzą same kobiety. Na miejscu uczestniczki trafiają na zmienione krajobrazy i formy życia, a badanie tego obszaru oznacza dla nich bezpośrednie spotkanie z organizmami, których wygląd i zachowanie budzą niepokój. Dla Leny naukowa praca od początku miesza się więc z prywatnym śledztwem w miejscu związanym z losem bliskiego człowieka.

Piękno zmienionego świata nie uspokaja, bo Alex Garland stale łączy je z poczuciem biologicznej obcości. Nie urządza zwykłego polowania na ekspedycję. Buduje horror sci-fi wokół kontaktu z formami życia, wobec których ludzkie przyzwyczajenia okazują się bezużyteczne. Niepokojące obrazy nie są tu dekoracją: podczas seansu trudno oddzielić fascynację od chęci odsunięcia się od ekranu. Anihilacja zachwyca jako spotkanie z nieznanym i przypadnie do gustu widzom, którzy w kinie o potworach szukają dziwności, a nie tylko sprawnego pościgu.

Łowca trolli (Trolljegeren, 2010)

Studenci kręcą film o domniemanym kłusownictwie i podążają za Hansem, człowiekiem, którego działania chcą udokumentować. Ten okazuje się jednak łowcą trolli, a młodzi filmowcy trafiają na stworzenia, których nie spodziewali się spotkać podczas śledztwa. Kamera dalej towarzyszy wyprawie, ale zamiast materiału o ludzkim wykroczeniu rejestruje zetknięcie z czymś, co dotąd należało do folkloru. Norweskie pustkowia stają się wtedy terenem znacznie dziwniejszej pracy.

Dokumentalna powaga w obliczu takiego odkrycia daje przezabawny efekt, ale André Øvredal nie robi ze swoich stworzeń żartu. Konwencja znalezionego nagrania i norweskie plenery pomagają uwierzyć, że trolle po prostu zamieszkują te okolice, a ludzie wykonują przy nich całkiem konkretną robotę. Folklor potraktowany naturalistycznie dobrze współgra z suchym humorem, bo nikt na ekranie nie podkreśla, jak dziwne jest to, co ogląda. Odkrywanie kolejnych trolli sprawia tu tyle samo przyjemności co spotkanie z nimi i towarzyszące mu napięcie.

The Host: Potwór (Gwoemul, 2006)

Z rzeki Han wynurza się stwór i porywa córkę sklepikarza, a rodzina dziewczynki rusza na ratunek. Bliscy nie mogą obserwować walki z bezpiecznej odległości. Muszą szukać dziecka na własną rękę, w rzeczywistości, w której nagłe pojawienie się bestii obnaża też zawodność instytucji. Nie są zawodowymi pogromcami potworów ani drużyną przygotowaną do interwencji. Łączy ich osobista więź i przekonanie, że porwanej dziewczynki nie wolno zostawić bez pomocy.

Rodzinny upór łączy się tu z czarnym humorem, a Bong Joon-ho swobodnie przechodzi od potwornego widowiska do satyry na instytucje i zaniedbania środowiskowe. Emocje i przyjemność oglądania bestii idą w parze, bo reżyser korzysta z obu naraz. Dzięki zmianom tonu bohaterowie bywają nieporadni i śmieszni, ale przez to wcale nie mniej godni współczucia. Atak stworzenia jest kapitalnie efektowny, a mimo to The Host: Potwór ani na chwilę nie traci z oczu tych, którzy muszą potem szukać swoich bliskich.

Godzilla Minus One (Gojira Mainasu Wan, 2023)

W zrujnowanej wojną Japonii były pilot próbuje żyć z traumą, kiedy pojawia się zagrożenie ze strony Godzilli. Potężny stwór uderza w kraj, którego mieszkańcy mają już za sobą doświadczenie zniszczenia, a bohater musi mierzyć się jednocześnie z własną przeszłością i niebezpieczeństwem obecnym tu i teraz. Nie zaczyna walki jako człowiek wolny od lęku, gotowy na kolejną próbę odwagi, wcześniej musi w ogóle odnaleźć się po wojnie. Spotkanie z gigantyczną bestią nie odrywa go więc od ludzkich problemów, lecz stawia go wobec groźby ponownej utraty tego, co próbuje odbudować.

Ogrom potwora robi wrażenie, bo Takashi Yamazaki nie zapomina o ludziach u jego stóp. Dramat ocalałych splata się z widowiskiem zniszczenia, więc każdy pokaz siły Godzilli znaczy więcej niż okazja do podziwiania efektów. Bestia przytłacza, ale emocjonalny środek filmu leży po stronie człowieka, który jeszcze nie otrząsnął się z poprzedniej katastrofy. Film imponuje skalą zagrożenia, a zarazem trzyma się blisko bohaterów, którzy szukają powodu, by dalej walczyć o własne życie.