A gdyby tak X-FILES działo się w czasie zimnej wojny i było oparte na prawdziwych śledztwach? O tym jest ta seria SCI-FI

Co by było, gdyby Z Archiwum X rozgrywało się nie w latach 90., lecz w samym środku Zimnej Wojny, kiedy strach przed Związkiem Radzieckim był równie silny jak fascynacja UFO? Na takim pomyśle oparto serial, który próbował połączyć prawdziwe śledztwa amerykańskich sił powietrznych z paranoicznym thrillerem, science fiction i większą tajemnicą w stylu Z Archiwum X. Project Blue Book.

Serial zadebiutował 8 stycznia 2019 roku na kanale History. Jego twórcą był David O’Leary, a producentem wykonawczym został m.in. Robert Zemeckis. W głównych rolach wystąpił znany z Gry o Tron Aidan Gillen jako astrofizyk J. Allen Hynek oraz Michael Malarkey jako kapitan Michael Quinn. Powstały dwa sezony, łącznie 20 odcinków. History zamknęło produkcję w maju 2020 roku, a serial jest dostępny w Polsce w streamingu.

Punktem wyjścia jest prawdziwy program amerykańskich sił powietrznych Project Blue Book, prowadzony w latach 1952–1969. Jego celem było badanie doniesień o UFO i ustalanie, czy stanowią one zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Serialowy Hynek zostaje zatrudniony przez wojsko jako naukowiec mający pomagać w racjonalnym wyjaśnianiu kolejnych obserwacji. Towarzyszy mu kapitan Quinn – postać fikcyjna, będąca kompozytem kilku rzeczywistych wojskowych związanych z programem.

Każdy odcinek wykorzystuje prawdziwy przypadek UFO, m.in. incydent w Flatwoods, światła nad Lubbock, tajemnicze foo fighters, wydarzenia w Waszyngtonie czy Roswell. Twórcy swobodnie przetwarzali jednak historyczne wydarzenia i dokładali do nich fikcyjne postacie, relacje oraz spisek.

Prawdziwe UFO, fikcyjna mitologia Project Blue Book

Najciekawszy aspekt Project Blue Book pojawia się wtedy, gdy serial przestaje być tylko historią o kolejnych obserwacjach. Hynek zaczyna podejrzewać, że część niewyjaśnionych przypadków nie jest efektem błędów świadków ani wojskowych eksperymentów, a wokół śledztwa powstaje większa mitologia obejmująca tajne programy rządowe, manipulowanie informacjami, Rosjan, pozaziemską technologię i pytanie, czy amerykańskie władze rzeczywiście wiedzą więcej, niż przyznają.

To właśnie tutaj Project Blue Book najbardziej zbliża się do tradycji mitologii Z Archiwum X. Sam O’Leary opisywał swój pomysł jako X-Files spotyka Mad Men. Różnica polegała na tym, że zamiast fikcyjnych agentów FBI otrzymaliśmy bohaterów funkcjonujących w historycznym świecie lat 50. i 60. oraz przypadki mające rzeczywiste odpowiedniki.

Jedną z największych ciekawostek serii jest udział rodziny prawdziwego J. Allena Hyneka. Synowie naukowca służyli jako konsultanci, pomagając odtworzyć sposób myślenia swojego ojca. Sam Hynek rzeczywiście zaczynał jako sceptyczny naukowiec pracujący dla sił powietrznych, a z czasem stał się jednym z najbardziej znanych badaczy UFO.

Paranoja rodem z lat 70.

Serial ma również coś z paranoicznych thrillerów politycznych, które rozkwitły w amerykańskim kinie lat 70. Wcale nie chodzi wyłącznie o UFO, ważniejsze jest przekonanie, że instytucjom państwowym nie można ufać, informacje są filtrowane, a oficjalna wersja wydarzeń może być częścią większej operacji. Zimna wojna świetnie nadaje się do takiej historii, bo UFO staje się w niej nie tylko potencjalnym dowodem na istnienie obcej cywilizacji, lecz także narzędziem dezinformacji i źródłem społecznej paniki.

Twórca serialu mówił wręcz, że prawdziwy Project Blue Book można postrzegać jako rodzaj kampanii mającej kontrolować sposób, w jaki opinia publiczna postrzegała zjawisko UFO. Wizualnie produkcja również korzystała z tej atmosfery. Twórcy scenografii inspirowali się m.in. filmem Dr. Strangelove, obrazami Edwarda Hoppera oraz estetyką epoki atomowej.

Bez kontynuacji

Anulowanie serialu nastąpiło w momencie, gdy twórcy mieli już pomysły na kolejną serię, finał drugiego sezonu pozostawił nawet jeden z głównych wątków w dużym zawieszeniu. Po decyzji History David O’Leary i showrunner Sean Jablonski próbowali znaleźć dla produkcji nowy dom. Jablonski podkreślał, że studio produkujące serial było zainteresowane jego kontynuowaniem na innej platformie. Ostatecznie jednak żadna stacja ani platforma nie przejęła projektu. Tym bardziej szkoda, bo od widzów na Rotten Tomatoes serial dostał 90%.

Project Blue Book był zatem próbą zrobienia czegoś więcej niż kolejnego serialu o UFO. Jego twórcy chcieli stworzyć coś, co śmiało można by nazwać historycznym Z Archiwum X: procedural o tajemniczych przypadkach z większą mitologią, paranoją zimnej wojny i pytaniem, czy za oficjalną wersją wydarzeń kryje się coś znacznie większego. Najlepiej serial działał bowiem wtedy, gdy wykorzystywał autentyczne wydarzenia jako punkt wyjścia dla fikcji.