Recenzje
SCOOP. Sensacja prosto z zaświatów
Zmarły reporter ucieka z zaświatów, by podsunąć studentce temat życia. W śledztwie pomaga jej gderliwy magik Woody Allen. Scoop – Gorący temat.
„To nie tak, że boję się umrzeć.
Po prostu nie chciałbym być w pobliżu, kiedy to się stanie.”

[UWAGA! TEKST ZDRADZA ISTOTNE ELEMENTY FABUŁY FILMU!]
Rzadko spotyka się filmy, których wiodące elementy zostają ujawnione zaledwie w ciągu kilku pierwszych minut. Nie wspominając już o zagadkach kryminalnych, gdzie nadmierne gadulstwo twórcy wydaje się być samobójstwem popełnionym z premedytacją.
Jakiż reżyser odkrywa wszystkie karty (włącznie z asami schowanymi w rękawach), a pomimo to, wciąż utrzymuje nad widzem przewagę? Odpowiedź nasuwa się sama: inteligentny.
Takim błyskotliwym i zarazem doświadczonym graczem jest chociażby Woody Allen. Jego Scoop od początku rządzi się własnymi prawami, zwiastując pewne innowacje: choć film rozpoczyna się pogrzebem, w tle rozbrzmiewa radośnie motyw przewodni Jeziora Łabędziego. Natomiast po wzniosłym kazaniu pastora oraz pełnej afektu elegii na cześć nieboszczyka Joego Strombela, wygłoszonej przez kolegów z branży, przenosimy się niespodziewanie w Krainę Zmarłych. Przy akompaniamencie skocznej polki Straussa.

W tej oto zaskakującej scenerii, Allen postanawia zdradzić widzom nazwisko seryjnego zabójcy kobiet, niejakiego lorda Petera Lymana, którego postać odegra w filmie kluczową rolę.
Bądź co bądź, wątek zaświatów to nie tylko konstrukcyjna rama ale i wskazówka co do samej estetyki filmu: traktowanej z przymrużeniem oka komedii romantycznej o wątkach kryminalnych.
Pomieszanie tych dwóch przestrzeni czasowych to również kolejny wyraz obsesyjnego wręcz powracania Allena do tematyki śmierci, która tym razem jest nie tyle melancholijna, co groteskowa.
Opuśćmy jednak na moment mityczne królestwo Ozyrysa, aby przyjrzeć się, nie mniej ekscentrycznemu światu żywych. Sandra Pransky – atrakcyjna blondynka z Brooklynu, to wręcz szablonowa studentka dziennikarstwa: niedoświadczona, wścibska, gotowa wiele poświęcić, by zdobyć temat, który wstrząsnąłby medialnym światkiem. I nie byłoby w tym nic niezwykłego, gdyby nie przyszły pannie Pransky z pomocą siły nadnaturalne pod postacią ducha Joego Strombela.

Zmarły był za życia sławnym reporterem, znanym z umiejętności wydobywania na światło dziennie brudnych spraw pozornie przyzwoitych obywateli, oraz otrzymywania zwrotu kosztów z wyprawy, choćby mu się on prawnie nie należał. Jednym słowem – był obywatelem świata. Pomimo, iż dziennikarz dowiaduje się o morderczych skłonnościach lorda Petera Lymana już w zaświatach, postanawia posłać go do wszystkich diabłów, korzystając z pomocy jakiegoś ziemskiego pośrednika. W scenie kolejnej widzimy już czmychającego spod czujnych oczu kostuchy Joego, który przedostaje się do świata żywych i obwieszcza zabójczą nowinę Sandrze Pransky.
Joe Strombel trafia tym zagraniem w dziesiątkę, bowiem niewiele czasu potrzeba pannie Pransky, aby znaleźć do powierzonej misji pomocnika – gderliwego sztukmistrza imieniem Sidney (Woody Allen), następnie by odnaleźć rzekomego lorda Lymana, uwieść go, oraz zebrać przeciwko niemu odpowiednie dowody. I wszystko byłoby dobrze, gdyby nie niespodziewana słabość dziewczyny do podmiotu zbrodni, w następstwie której, dowody obarczające Lymana stają się tylko i wyłącznie domysłami, a próbujący kontynuować swoje prywatne śledztwo Sidney, kulą u nogi.
Najwyższy czas, aby przyjrzeć się nieco dokładniej temu kłopotliwemu balastowi.
Łącząc wybitne poczucie humoru z naturalnymi zdolnościami aktorskimi, Allen konstruuje kreację nieprzewidywalną. Wyobraźcie sobie, iż Sidney jest do tego stopnia nieobliczalny, że na koniec filmu zupełnie niechcący przenosi się na tamten świat, odbierając całą przyjemność okrutnemu lordowi. Zresztą, czegóż się Sidney spodziewał wchodząc w zakręt Smartem?

Woody Allen z właściwą sobie wielofunkcyjnością człowieka orkiestry, wciela się w rolę przykuwającego uwagę, sympatycznego gaduły, intelektualisty, oraz operującego ogranymi sztuczkami i utartymi sloganami, zawodowego magika:
– Oklaski dla Wendy Beamish. Jesteś fantastyczna, super. Pierwszy raz na scenie?
– Tak.
– Kocham tę kobietę z głębi mojego serca. Naprawdę. Jesteś niesamowitą kobietą. Mówię to z pełnym szacunkiem. Byłaś kiedyś dematerializowana?

– Nie.
– Chcesz powiedzieć, że nie miałaś rozdzielanych molekuł?
Nie da się ukryć, że znamy już skądś tę nerwową gestykulację oraz urywane słowa, które artysta powtarza niczym poplątaną litanię. A mimo to, nie sposób oderwać oczu czy też nie wyrazić podziwu dla talentu, oraz niewyczerpanej weny artysty.
Scoop nie jest pierwszym filmem, w którym Allen ujawnia swoje upodobanie do magicznych sztuczek. Z podobnymi zabiegami mieliśmy już do czynienia chociażby w Śpiochu czy w Klątwie skorpiona, w którym para bohaterów zostaje wprowadzona w stan głębokiej hipnozy, a następnie wykorzystywana do niecnych celów. Lub tak jak we wspomnianym wcześniej Śpiochu – z podróżą w przyszłość, czy przeplataniem rzeczywistości zabawnymi scenkami ze świata zmarłych w Scoop.

Po raz kolejny Allen jest nie tylko odtwórcą jednej z głównych ról, ale reżyserem oraz scenarzystą filmu. W wywiadach mówi, że tak jest o połowę łatwiej. Trudno nie przyznać mu racji. Jeśli by spojrzeć na jego filmowe dokonania, można by spokojnie uznać większość jego dzieł za bardzo dobre lub chociaż udane. Żelazne zasady Allena opierają się bowiem na inteligentnym poczuciu humoru, gładkiej narracji i starannej jednolitości filmu, nakreślonego charakterystycznie ironizującą kreską, której brak chyba tylko we Wszystko gra.
„Sam proces produkcji filmów jest naprawdę bardzo ciężki (…). To nie tylko moja opinia, ale każdego, kto tworzy filmy – to ciężka praca, pełna niepokoju, kręci się na ulicy, jest zimno, trzeba wstawać wcześnie rano, zegar tyka, pieniędzy ubywa ot tak. To jest trudne, nie jest to wcale miłe doznanie. Pracuje się zawsze w dużym napięciu.”
Akcja oraz atmosfera Scoop snują się na tyle płynnie, iż trudno uwierzyć wyznaniu reżysera.
Wydają się być namalowane z lekkością i starannością właściwą tylko wprawnej ręce doświadczonego artysty sprawującego całkowitą kontrolę nad swoim projektem.

Natomiast dość zaskakującą śmierć Sidneya można uznać w Scoop za jedyny wyraz artystycznego niepokoju, choć z pewnością jest to bardziej postać tragikomiczna aniżeli tragiczna. Bowiem jeśli neurotyczny magik nie rozbraja widza swoją nerwową niezdarnością, to z pewnością rozbawi go wygłaszanym ze śmiertelną powagą żartem:
– Dzięki, że zabrałeś mnie do lokalu w moje urodziny, Sidney.

– Wiesz co, jesteś córką, której nigdy nie miałem…
– To takie słodkie!
– Żartowałem. Nigdy nie chciałem mieć dzieci. Bo co to znaczy mieć dzieci?
Jesteś dla nich miły, wychowujesz, cierpisz, dbasz o nie i wtedy dorastają i oskarżają cię o posiadanie Alzheimera.

Interesująca jest również relacja rozwijająca się pomiędzy zaangażowanymi w detektywistyczną misję bohaterami. Choć na ogół zdystansowany, Sidney stara się tę specyficzną zażyłość ukryć. Oznaki zazdrości z jego strony pojawiają się już po pierwszym spotkaniu Sandry z lordem Lymanem:
– O co chodzi? Myślisz o Peterze?
– Nie. Ale nie zdziwiłabym się, jeśli poprosiłby mnie pewnego dnia o rękę.
– Pochodzisz z ortodoksyjnej rodziny. Zaakceptowaliby seryjnego mordercę?

Ciekawe jest też to, w jaki sposób Sidney próbuje zwiększyć fizyczną i psychiczną barierę pomiędzy Lymanem, a oczarowaną nim dziewczyną:
– I przestań mówić ludziom, że wyskoczyłam z twoich lędźwi.
– Staram się tylko potwierdzić to, że jestem twoim ojcem.
Jak i to, że magik za bardzo bierze sobie do serca powierzoną mu podczas misji rolę ojca Sandry:

– Pana córka jest bardzo piękna.
– Poznała pani moją córkę? Jesteśmy z niej bardzo dumni. Jest urocza. Urodziła się mocno upośledzona. Miała zaburzenia związane z nauką. Razem z jej matką, zabieraliśmy ją do wielu specjalistów. Teraz jest praktycznie normalna.
Od przeszło 50 lat Woody Allen jest komikiem. Gdyby jego najnowszy film pozbawić wątku zaświatów, byłby on może nawet słodko-gorzki, tym bardziej, że żarty reżysera nie bazują nigdy na modnym ostatnio humorze toaletowym, lecz na tym, iż w mądry sposób przemycają jakieś ziarnko prawdy. Tym razem utarł on nosa jednej z wyższych warstw społecznych w Anglii.
Poświęćmy zatem trochę czasu aktorowi odgrywającemu rolę lorda Petera Lymana. Otóż zdaje się, iż Allen rozumie potrzeby kobiece nie mniej niż swoje własne, skoro obok seksownej Johansson obsadza również nie mniej urodziwego Hugh Jackmana.

Ten sprawdza się doskonale w roli dystyngowanego zabójcy-psychopaty, zapraszającego swoje ofiary na herbatkę i racuszki. Wybaczcie, ale zajęta obserwacją wizualnej strony jego osoby nie zapamiętałam aktorskich dokonań Jackmana. Był, zdaje się, niezły.
Co do szaty dźwiękowej, wybór oprawy muzycznej opiera się wyłącznie na standardach muzyki klasycznej: Jeziorze Łabędzim Czajkowskiego, Trish-Trash Polce Straussa, czy W grocie króla gór Griega. Wydaje się być trafny zważywszy na to, jakiej pozytywnej energii i magii dodaje niektórym dość prozaicznym scenom. Sprawia, że widzowie zostają do reszty wciągnięci w wysublimowaną grę popisującego się zdolnościami reżysera..
Podsumowując, Scoop jest jak lektura zgrabnego, lecz nieco niestandardowego opowiadania: przemyślnie skonstruowany autorski mikrokosmos, który ma odzwierciedlać kosmos w wersji makro. I choć reżyser żongluje zabawnymi dialogami, fabuła nie zwiastuje komedii. Mimo, iż wydaje się nam, że śledzimy akcję kryminału, zagadka zostanie rozszyfrowana szybciej, niż zdamy sobie z tego sprawę. I w końcu, choć w pewnym momencie na ekranie zanosi się na ognisty romans, w gruncie rzeczy wątek ten zostaje potraktowany z powagą właściwą nastoletniej trzpiotce. Jedno jest pewne: tym, którzy lubią być wyprowadzani w pole, najnowszy film Woody’ego Allena na pewno przypadnie do gustu, chociażby z tego względu, że:
„Różnica polega na tym, że wszyscy ludzie odchodzą u kresu życia, a ja mam odejść jutro o szóstej rano. Miałem odejść o piątej, ale mam bystrego adwokata, który załatwił mi złagodzenie kary.”

