Connect with us

Recenzje

NARODZINY. Miłość, która nie chce znać prawdy

Dziesięcioletni chłopiec twierdzi, że jest zmarłym mężem wdowy, a ona nie potrafi go odtrącić. Kidman w roli wdowy i piękne kadry Glazera. Narodziny.

Published

on

Kadr z filmu „Narodziny”

UWAGA – SPOILERY ZDRADZAJĄCE CAŁĄ TREŚĆ

I ZAKOŃCZENIE FILMU, a także rozwiązanie Szóstego zmysłu M. Night Shyamalana

Advertisement

Sean umarł przed dziesięcioma laty, a Anna nadal nie może pogodzić się z jego stratą. Przychodzi często na jego grób. Nie potrafi zapomnieć. Żal, że odszedł, jest silniejszy niż wszystko inne. W końcu według racjonalnego, trzeźwego sposobu pojmowania świata, którym kierował się właśnie Sean – jej ukochany mężczyzna już nie istnieje. Śmierć kończy wszystko.

Kadr z filmu „Narodziny”: kobieta w ciemnym płaszczu stoi między nagrobkami w śniegu

Ale poznaje Josepha – światełko w ciemnym tunelu. Godzi się na małżeństwo, wydaje się szczęśliwa. Bo w końcu jest – odnalazła mężczyznę, który może, przynajmniej w pewnej części, zastąpić jej Seana.

Advertisement

Zaczyna się odliczanie dni do ślubu. Wszystko zdaje się iść jak po maśle, gdy nagle, zupełnie niespodziewanie, na urodzinach matki Anny, pojawia się On.

Kadr z filmu „Narodziny”: chłopiec w czerwonym plecaku idzie korytarzem obok dorosłych

On. Ma dziesięć lat. Okrągłą buzię. Wielkie, smutne oczy.

Advertisement

„To ja, Sean”

Kadr z filmu „Narodziny”: kobieta rozmawia z chłopcem przy stole w zielonym pokoju

– mówi i nic w życiu Anny nie będzie już takie samo jak przedtem.

Advertisement

Skandalizujący? Nie. Kontrowersyjny? Nie. – tak pisze o Narodzinach miesięcznik „FILM”. I stawia najnowszemu dziełu Jonathana Glazera dwie gwiazdki. Po części się z tym zgadzam. Narodziny nie wywołują ani oburzenia, ani spontanicznych reakcji. Nagłośniona scena kąpieli głównej bohaterki z dziesięciolatkiem nie zawiera w sobie żadnych pedofilskich treści, a przynajmniej ja ich nie widzę. Ale żeby od razu ładować takiemu filmowi ocenę kiepski…? Mało to się złych filmów widziało…? A Narodziny pod względem zarówno artystycznym, jak i emocjonalnym biją na łeb oscarowe hity pokroju Raya czy Marzyciela.

Kadr z filmu „Narodziny”: dwie postacie stoją pod łukiem tunelu w zimowym parku

Glazer nakręcił film spokojny. Bardzo spokojny. Stonowany. Ambitny. I piękny. Może nie wolny od pewnych dłużyzn, ale mimo to piękny.

Advertisement

Lubię takie filmy. Takie, które ufają inteligencji widza, nie obrażają go. W zalewie popcornowych produkcji Narodziny okazują się zachwycającym oddechem. Cała historia utrzymana jest w wolnej, chwilami nawet ślamazarnej konwencji, akcja toczy się jak żółw – ale tylko na pozór, bo tak naprawdę każda scena wręcz kipi od emocji.

Kadr z filmu „Narodziny”: kobieta z krótkimi włosami patrzy poważnie w bok

Spójrzmy na zdjęcia Harrisa Savidesa.

Advertisement

Subtelne i jakby staroświeckie. Kamera wolno sunie do przodu, pokazuje twarze bohaterów, przystaje. Przygląda się drgającemu kącikowi ust Josepha. Przygląda się wielkim oczom małego Seana. Kamiennej twarzy Eleanor. Kolory są tutaj przesiąknięte szarością i zgniłą zielenią, jako że akcja toczy się, gdy topnieją już śniegi, ale niebo cały czas zasnute jest chmurami. Żadnych trików, żadnych fajerwerków. Paradoksalnie, gdy dzisiejsza sztuka ukazywania filmowego świata bazuje na szybkich cięciach montażowych i szalejącej kamerze, zdjęcia takie jak w Narodzinach mogą same w sobie wydać się trikiem. A może i takowym są?

Kadr z filmu „Narodziny”: kobieta z dłonią przy ustach siedzi w eleganckim wnętrzu

Jednak zdjęcia to przecież nie wszystko. I nawet najlepszy scenariusz nie zda się na nic, gdy aktorzy nie udźwigną ciężaru ról. W

Advertisement

Narodzinach jednak nie ma o tym mowy.

Kadr z filmu „Narodziny”: kobieta w brązowym płaszczu patrzy na chłopca przy stole

Nicole Kidman jest, mówiąc krótko, rewelacyjna, choć nikogo to chyba nie dziwi ;). Anna to fascynująca postać. Wdowa, która ma nadzieję, że dziesięciolatek podający się za jej męża naprawdę nim jest. Wzdryga się przed tą myślą, ale przecież chce, aby tak było. To zupełnie nieracjonalne. Przeczy zdrowemu rozsądkowi (temu, w co Sean wierzył najbardziej). Ale przecież już z chwilą, gdy chłopiec mówi: „To ja.

Advertisement

Czego chcę? Ciebie.” Anna mu wierzy. Broni się przed tym, nie daje po sobie poznać, ale wierzy. Czuje, że to nienaturalne. Ale na miejscu pucołowatego dziecka widzi swojego zmarłego męża. I nie potrafi odpędzić od siebie tego wrażenia. Mówi: „Odejdź. Ranisz mnie”. Ale chłopiec nie odchodzi. I Anna jest mu za to wdzięczna. Przebywanie z nim boli, jest jak rozdrapywanie zasklepionej rany, ale rozstanie będzie znacznie gorsze. Uczucia kłócą się z rozsądkiem. „Przecież to nie może być Sean.

Kadr z filmu „Narodziny”: chłopiec siedzi na łóżku przy zapalonej lampce nocnej

Co z tego, jeżeli jest?” Na początku Anna broni się przed chłopcem, nie chce, aby Sean wrócił – w momencie, w którym zaczyna układać sobie życie. Ale spotkanie z dzieckiem zdejmuje maski z twarzy jej rodziny, ukochanego. Teraz Anna pragnie poznać prawdę. Liczy się tylko miłość do Seana. I tamtego Seana, tamtego, sprzed laty. I do chłopca, który się za niego podaje. Za tę rolę Kidman została nominowana do Złotego Globu. I należało się jej. To, według mnie, najbardziej dojrzała, najbardziej złożona rola od czasu Dogville. I jedna z najlepszych w – jakże bogatym przecież – dorobku aktorki.

Advertisement

A, co najlepsze, 11-letni Cameron Bright w roli Seana wcale jej nie ustępuje i staje się równoprawnym partnerem. Młody aktor, który ma za sobą kilkanaście występów na małym i dużym ekranie, w tym zupełnie nietrafiony horror Godsend, zagrał po prostu rewelacyjnie (odpuszczam więc mu nieudany występ z DeNiro). Coś niewiarygodnego jest w jego spojrzeniu, ruchach, głosie. W jakiś sposób chłopiec ten przywodzi mi na myśl przed-urodzonych z sagi Franka Herberta, Diuna – dorosłych w dziecięcych ciałach. Bo też postać Seana nie jest dzieckiem. W końcu to dorosły mężczyzna, który powraca do swojej żony. A że w ciele dziesięciolatka…?

Kadr z filmu „Narodziny”: kobieta i chłopiec siedzą obok siebie na pluszowej ławce

Jest tu taka scena, gdy Sean bawi się na placu zabaw. Ale widz nie ma wrażenia, że chłopiec jest wreszcie na swoim miejscu. Nie, wprost przeciwnie. Wygląda to tak, jakby dorosły po prostu zaczął bawić się jak dziecko… W każdym razie, ta dojrzała, prawdziwie dotykająca kreacja zwiastować może narodziny nowej dziecięcej gwiazdy – o ile pan Bright zacznie uważniej przebierać w scenariuszach, ustrzegając się takich wpadek jak Godsend. Jego duet z Nicole Kidman stawiam na tej samej półce, co duety Bruce Willis/Haley Joel Osment w Szóstym zmyśle czy Hugh Grant/Nicholas Hoult w Był sobie chłopiec.

Advertisement

Drugi plan Narodzin także zachwyca.

Kadr z filmu „Narodziny”: mężczyzna i kobieta w eleganckim wnętrzu patrzą przed siebie

Lauren Bacall to klasa sama w sobie – a rola matki Anny, Eleanor, potwierdza, że wiek nie wypłukuje talentu ;). Niemal epizodyczną – lecz bezbłędną – rolę zagrała Anne Heche. Byłą kochankę Seana charakteryzuje podobne pragnienie, jak Annę – ona też chce, by ten mały chłopiec okazał się zmarłym przed dziesięcioma laty mężczyzną. Tylko, że Clara się do tego przyznaje. Nienawidzi Anny. I pała złością do młodego Seana, ponieważ nie wierzy (choć chciałaby!), że jest to ten sam Sean. Nieco niewykorzystany wydaje się jednak Peter Stormare, ale, cóż, nie można mieć wszystkiego naraz.

Advertisement

Znakomitą rolę zagrał także Danny Huston jako Joseph, nowy narzeczony głównej bohaterki. Ciekawa postać. Od początku wydaje się jakby niesympatyczny, choć nie ma ku temu żadnych konkretnych powodów – dopiero później odkrywamy, że mężczyzna marzeń Anny to zwykły choleryk, niepanujący nad swoimi czynami. I tu, niestety, pojawia się zgrzyt. A może nie tyle zgrzyt, co zwyczajny stereotyp.

Kadr z filmu „Narodziny”: mężczyzna w ciemnym płaszczu stoi za szybą z odbiciem

Chociaż Narodzinom daleko jest do konwencjonalnych rozwiązań, to mimo wszystko decyzję, aby Joseph był czymś w rodzaju czarnego charakteru, uważam za nietrafioną. Czy zawsze „ten drugi” musi być zły, niesympatyczny, żerujący na uczuciach? Ale to już nie wina Hustona. I z resztą – gdyby tylko takie płycizny można było wyłowić przy większości oglądanych produkcji… no comment ;).

Advertisement

I tu dochodzimy do zakończenia. Zakończenia, które – prawdopodobnie – przyczyniło się do wielu niepochlebnych recenzji, niskiej oceny na IMDb (6/10) i słabego wyniku kasowego.

Kadr z filmu „Narodziny”: dwie kobiety stoją za przeszkloną szybą w biurze

Oglądałem Narodziny i do pewnego czasu byłem po prostu nimi zachwycony. A później, po scenie, w której Sean trafia do domu Clary, obudziły się we mnie podejrzenia. „Więc co, Sean nie jest Seanem?”

Advertisement

Zdumiewająca rzecz, jak człowiek szybko oswaja się z myślą, że ten mały, niepozorny chłopiec jest kimś innym. Kimś dorosłym. A potem szok – więc mały sobie wszystko wymyślił? Miał coś z głową? Hm?

Kadr z filmu „Narodziny”: kobieta w swetrze patrzy przez duże okno

Dopiero po powtórnym obejrzeniu filmu uświadomiłem sobie, że byłem w błędzie. Rozwiązanie – niby racjonalne – które wskazuje na to, że dzieciak wszystko sobie wymyślił, poruszony treścią listów miłosnych – okazuje się kompletnie nielogiczne. No bo niby skąd Sean znał szczegóły z życia „tego drugiego”, nawet najbardziej intymne? Skąd mógł wiedzieć, nad czym ten obcy mężczyzna pracował, co lubił, czego nie, gdzie spotkał Annę? Skąd znalazła się u niego tak wielka determinacja, by odbić dorosłą, nieznaną kobietę równie nieznanemu mężczyźnie…?

Advertisement

Błąd. Duży błąd. Założenie, że dzieciak zwariował, jest nawet nie tyle nielogiczne, co po prostu tłamsi cały artyzm filmu. To nie jest rozwiązanie zagadki Narodzin. Prawdziwe rozwiązanie kryje się między słowami. W długich ujęciach. W spojrzeniach. W podtekstach. Trzeba po prostu pokombinować. Dzisiejszy widz, przyzwyczajony to tego, że Spielberg wyjdzie i wyjaśni mu jak pastuch krowie: „To jest kosmita, kosmita jest zły. To jest człowiek i on jest dobry. Patrz, kosmici odlecieli…”, traci zaufanie do własnych domysłów. Zakończenie filmu Glazera jest otwarte na interpretacje.

Kadr z filmu „Narodziny”: kobieta z krótkimi włosami patrzy wprost w kamerę

Czy Sean był tamtym Seanem?

Advertisement

Według mnie, był.

Kadr z filmu „Narodziny”: postać w ciemnym stroju biegnie zaśnieżoną drogą nocą

Pierwszą wskazówką jest sama czołówka.

Advertisement

Dorosły Sean upada pod mostem, a za chwilę jesteśmy świadkami narodzin dziecka, które dziesięć lat później zjawi się w domu Anny jako „ten drugi” Sean. Możemy się domyślić, że te dwa wydarzenia miały miejsce mniej więcej w tym samym czasie. Wcale niewykluczone, że między nimi minęło dokładnie dziewięć, osiem miesięcy. A z resztą, nieważne. Nie o to tu chodzi.

Kadr z filmu „Narodziny”: trzech mężczyzn i kobieta rozmawiają na eleganckim przyjęciu

Sean pamięta „swoje” poprzednie życie. Zna Clifforda, Eleanor, Laurę.

Advertisement

Wie, gdzie pracował. Jest niesamowicie pewny siebie. To, że jest tamtym Seanem, uważa za oczywiste. Tak jak to ostatnie można by jeszcze ewentualnie zrzucić na chorobę psychiczną, to wspomnień i uczuć (reakcja na widok Clifforda!) już nie. Jeżeli więc przyjąć oficjalne rozwiązanie, możemy dojść do wniosku, że scenariusz Narodzin jest zwyczajnie głupi i nielogiczny. Ale coś tu nie pasuje – czyżby Glazer, nieulegający stereotypom, ryzykujący tak staroświeckim sposobem opowiadania historii, tego nie zauważył? Już samo to powinno wzbudzić zainteresowanie.

Kadr z filmu „Narodziny”: chłopiec w wannie, dłoń dotyka jego twarzy

Mały Sean jest mężem Anny. Bo jak inaczej wytłumaczyć fakt, że kobieta zaczyna mu wierzyć – do tego stopnia, że decyduje się na desperacką ucieczkę? W jego ruchach, sposobie wypowiadania się, obyciu musi być coś z mężczyzny, którego znała i kochała. To ten sam człowiek, ta sama osobowość. Tyle, że w innym ciele.

Advertisement

Ale Sean jest też człowiekiem, który popełnił w życiu wiele błędów, o których Anna nie ma pojęcia – i na pewno nie był idealny. Wyciągnięcie na światło dzienne tajemnicy z jej poprzedniego życia znacznie komplikuje akcję. Za plecami kochającej żony miał kochankę. Ale teraz powraca. Aby naprawić błędy. Jak duchy z Szóstego zmysłu, które chcą się zemścić, albo coś dopowiedzieć, ostrzec. Sean jest właśnie czymś w tym rodzaju. Rozpaczliwie chce dać Annie to, czego jej nie dał.

Kadr z filmu „Narodziny”: mężczyzna w czarnym płaszczu obejmuje kobietę w sukni na brzegu morza

Uświadamia sobie, jak bardzo ją kocha. Dlatego nie idzie do Clary, tylko do żony. Nie przewiduje jednak, że Clara się zjawi.

Advertisement

Clara jest pewna, że chłopiec wszystko sobie wymyślił – wciąż jest pewna, że gdyby prawdziwy Sean powrócił, przyszedłby do niej. I Sean zaczyna się bać. Ucieka z jej mieszkania. Przerażony, że kobieta wyjawi Annie prawdę o jego rozwiązłości, postanawia zaprzeczyć nagle wszystkiemu, co już powiedział. A może dochodzi do wniosku, że lepiej nie mieszać się w jej życie? Może – z miłości! – zamierza ją opuścić, myśląc, że mimo wszystko lepiej jej będzie z Josephem? To jest powodem jego słów: „Nie jestem Seanem… ponieważ cię kocham. Nie umiem ci tego lepiej wytłumaczyć”.

Kadr z filmu „Narodziny”: kobieta w sukni wśród widowni w eleganckiej sali

– A więc… jesteś kłamcą?

Advertisement

– Tak.

Kadr z filmu „Narodziny”: chłopiec z krótkimi włosami patrzy przez ramię

– Powiedziałeś „tak”?

Advertisement

– Tak.

Kadr z filmu „Narodziny”: kobieta w białej sukni idzie po mokrym piasku przy falach

Sean nie przyznaje, że kłamał w kwestii swojej tożsamości. Przyznaje, że jest kłamcą – bo jest. I był nim. Bo ją zdradził. A teraz dochodzi do wniosku, że lepiej jej będzie bez niego. Że lepiej udać normalnego dziesięcioletniego chłopca i załatwić tak sprawę. Był kłamcą – i chce to naprawić, a jedyne wyjście to zaprzeczenie wszystkiemu, nawet prawdzie.

Advertisement

Opuszczenie Anny.

Kadr z filmu „Narodziny”: kobieta w welonie stoi przed fotografem w ogrodzie

Z tego punktu widzenia Narodziny nie są już wydmuszką, znakomicie nagraną opowieścią o bezsensownym zakończeniu. To film o reinkarnacji – nie tylko fizycznej, ale i duchowej. Sean, rodząc się na nowo, musiał odrodzić się także psychicznie. Tak, że postanowił walczyć o żonę, którą zdradził. Zranić swoją nową matkę, wystawić się na pośmiewisko dorosłym.

Advertisement

Ale, o dziwo, w tej z góry skazanej na klęskę bitwie – bitwie o serce Anny – odnosi zdumiewający sukces i dopiero w ostatecznej rozgrywce z niego rezygnuje, nie sięga po nagrodę, odrzuca propozycję żony. Poświęca się i tak oto, w jakiś sposób, Narodziny stają się historią odkupienia. To nie jest arcydzieło, ale – między innymi dzięki kreacjom Kidman i Brighta – naprawdę niewiele brakuje mu do tego miana.

Kadr z filmu „Narodziny”: chłopiec w ciemnej kurtce stoi samotnie w nocy między drzewami

Narodziny

Advertisement

Birth

Kadr z filmu „Narodziny”: zapłakana kobieta w welonie przytula mężczyznę w garniturze nad morzem

USA | 2004 | Dramat | czas 96 min.

Advertisement

Autor: Maciej Kukowski

Kadr z filmu „Narodziny”: kobieta w szarym swetrze siedzi przy stole wśród mężczyzn
Advertisement