Ten serial to prawdziwy HORROR ze śledztwem TRUE DETECTIVE i gotykiem Nawiedzonego domu na wzgórzu

Są historie, w których największym źródłem grozy nie są duchy, demony ani mordercy, lecz rzeczy, które naprawdę się wydarzyły. Serial wykorzystuje konwencję gotyckiego horroru i kryminału, aby opowiedzieć o jednym z najbardziej ponurych rozdziałów współczesnej historii Irlandii. W centrum fabuły znajduje się kobieta, która nie potrafi przypomnieć sobie własnej przeszłości, ale jej historia prowadzi do instytucji, w których przez dziesięciolecia więziono, wykorzystywano i poniżano kobiety. Kobieta w ścianie.

Seria zadebiutowała 27 sierpnia 2023 roku na BBC One. Twórcą, scenarzystą i pomysłodawcą serialu jest Joe Murtagh, autor scenariusza do Calm with Horses i współtwórca Gangów Londynu. Główną rolę Lorny Brady zagrała Ruth Wilson, a partneruje jej Daryl McCormack jako detektyw Colman Akande. Powstał jeden sezon liczący sześć odcinków. W Polsce Kobieta w ścianie jest dostępna w serwisie SkyShowtime.

Kobieta bez przeszłości

Lorna Brady mieszka w niewielkim, fikcyjnym irlandzkim miasteczku Kilkinure. Pewnego ranka budzi się po lunatycznym epizodzie i odkrywa w swoim domu ciało martwej kobiety. Nie wie kim jest ofiara ani czy sama może być odpowiedzialna za jej śmierć. Jako piętnastolatka Lorna zaszła w ciążę i została wysłana do miejscowego klasztoru. Tam urodziła córkę Agnes, która została jej odebrana. Trauma związana z pobytem w zakładzie i utratą dziecka doprowadziła między innymi do poważnych zaburzeń snu. Śledztwo prowadzi Colman Akande, detektyw badający sprawę zamordowanego księdza. Jego dochodzenie stopniowo łączy się z przeszłością Lorny i historią całej społeczności.

Kobieta w ścianie to historia zainspirowana faktami

Kobieta w ścianie nie jest ekranizacją konkretnego przypadku ani historią prawdziwej Lorny Brady. Kilkinure, jego klasztor, bohaterowie oraz główny wątek kryminalny są fikcyjne. Prawdziwe były natomiast tzw. Magdalene Laundries – prowadzone głównie przez zgromadzenia zakonne instytucje, do których trafiały kobiety i dziewczęta uznawane przez rodziny, społeczeństwo lub władze za upadłe. W praktyce wiele z nich wykonywało ciężką, często nieodpłatną pracę w warunkach, które współczesne dochodzenia i relacje ocalałych opisywały jako system przemocy, przymusu i upokorzenia.

Murtagh przez dekadę pracował nad tą historią, rozmawiał z ofiarami i korzystał z materiałów organizacji zajmujących się dokumentowaniem historii pralni. Podkreślał jednak, że serial nie opowiada historii jednej osoby, a Lorna jest mieszaniną doświadczeń wielu kobiet.

Horror, który nie potrzebuje potworów

Największą siłą serialu jest atmosfera. Kobieta w ścianie bardzo skutecznie wykorzystuje poczucie niepewności: nie wiadomo, co wydarzyło się naprawdę, co jest wspomnieniem, a co wynikiem traumy. Lorna lunatykuje, ma luki w pamięci, a jej przeszłość nieustannie przenika do teraźniejszości. Ruth Wilson jest tu zdecydowanie centralnym punktem – jej bohaterka funkcjonuje na granicy jawy i snu, a widz przez długi czas nie może być pewien, czy powinien jej ufać. Krytycy zwracali uwagę właśnie na jej występ, uznając go za jeden z najważniejszych powodów, dla których nawet momentami nierówna narracja pozostaje angażująca.

Serial ma również bardzo charakterystyczną, duszną estetykę. Wilgotna irlandzka prowincja, stare budynki, religijne symbole, ciemne wnętrza i motyw dziecięcego płaczu budują atmosferę niemal gotyckiego koszmaru.

True Detective + Nawiedzony dom na wzgórzu

Z True Detective łączy serial kryminalne śledztwo, mroczna atmosfera, tajemnice z przeszłości oraz przekonanie, że zbrodnia jest tylko powierzchnią znacznie większego obrazu. Z Nawiedzonym domem na wzgórzu z kolei, sposób przedstawiania traumy. Przeszłość nie jest tutaj zamkniętym rozdziałem – dosłownie i symbolicznie nawiedza bohaterów. Granica między psychicznym doświadczeniem a czymś nadnaturalnym pozostaje przez długi czas niejasna. Sam Murtagh twierdził, że inspirowali go Alfred Hitchcock, Edgar Allan Poe i bracia Coen, a kryminał miał być sposobem na zainteresowanie widza historią, o której poza Irlandią wciąż wie bardzo niewiele osób.

Kobieta w ścianie i kontrowersje

Część irlandzkich krytyków uważała, że wykorzystanie tragedii Magdalene Laundries jako paliwa dla krwawego thrillera jest ryzykowne. Prasa zarzucała serialowi, że miesza autentyczną tragedię z gotycką sensacją, czarnym humorem i momentami niemal lynchowską groteską.

Krytykowano również sposób przedstawienia irlandzkiej prowincji oraz akcent Ruth Wilson. Zwracano uwagę na stereotypowe elementy obrazu mieszkańców małego miasteczka, ale jednocześnie podkreślano solidny research i poważnie traktowanie doświadczenia ofiar. Krytyka nie dotyczyła tego, czy zbrodnie pokazane w tle wydarzyły się naprawdę, a jedynie pytania, czy tak traumatyczną historię należy opowiadać za pomocą horroru i kryminału.

Kobieta w ścianie nie jest więc serialem o duchach, ani typowym filmem grozy, ani typowym kryminałem. Murtagh wykorzystał gatunkową formę, żeby opowiedzieć o wydarzeniach, które same w sobie sadzone w prawdziwej, wyjątkowo mrocznej historii Irlandii, są bardziej przerażające niż większość współczesnych horrorów.