POTWÓR ma dziś wolne. Znakomita miniseria SCI-FI o tym jak dzielić życie z BESTIĄ w tobie

Potwora najłatwiej rozpoznać, gdy… wygląda jak potwór. Gorzej, gdy ma twarz człowieka, który jeszcze przed chwilą próbował zachować resztki przyzwoitości, a teraz najwyraźniej świetnie się bawi. W Jekyllu Steven Moffat przenosi opowieść o rozdwojeniu do czasów, w których można nagrać wiadomość dla własnego alter ego, choć wciąż nie sposób mu zaufać. Bohater potrafi zorganizować sobie współistnienie z bestią, ale nie umie zapewnić bezpieczeństwa bliskim. James Nesbitt musi przy tym sprawić, żebyśmy w jednej twarzy zobaczyli zagrożenie i człowieka, którego to zagrożenie przeraża.

Wiadomość do drugiego lokatora

Doktor Tom Jackman nie szuka sposobu na wywołanie przemiany. W miniserialu BBC One z 2007 już dzieli ciało z Hyde’em i próbuje ustalić zasady wspólnego życia. Obaj porozumiewają się przez nagrania, bo każdy ma do dyspozycji czas, do którego drugi nie ma dostępu. Przez sześć odcinków oglądamy więc człowieka, który przede wszystkim ogranicza szkody wyrządzane przez swojego sobowtóra: chroni rodzinę przed własnym alter ego, a sam jest tymczasem obserwowany przez tajemniczą organizację. Nagrania pomagają negocjować, ale nie dają doktorowi przewagi nad kimś, kto za chwilę przejmie jego ciało.

Serial traktuje historię opisaną przez Roberta Louisa Stevensona jako przeszłość świata Jackmana: dawny Jekyll naprawdę w nim istniał, a współczesny bohater jest związany z jego losami. Moffat nie prowadzi więc doktora ponownie do laboratorium, tylko pisze dalszy ciąg jego losów. Sam pomysł nie był nowy, bo ekranowego syna uczonego widzowie poznali już w The Son of Dr. Jekyll z 1951 roku, a późniejszy Jekyll + Hyde przeniósł motyw we współczesność. Przekonuje tu dopiero połączenie rodzinnej tajemnicy z codziennym, niemal administracyjnym zarządzaniem własnym rozdwojeniem.

Jekyll, uśmiech, który niepokoi

Nesbitt nie gra po prostu dobrego i złego wariantu tej samej osoby. Jackman boi się konsekwencji, a Hyde jest zachwycony możliwościami. Aktor opowiadał o scenie w zoo, w której przeciwstawił lęk ojca ekscytacji jego drugiego wcielenia, i ten kontrast tłumaczy, dlaczego sam uśmiech potrafi tu niepokoić: jeden człowiek przewiduje nieszczęście, drugi znalazł sobie rozrywkę. Jako Hyde porusza się pewniej i inaczej używa głosu, nie trzeba więc czekać na przemoc, żeby poczuć, że doktor stracił kontrolę nad sytuacją.

Twórcy nie zostawili jednak aktora wyłącznie z mimiką. Nesbitt grał w czarnych soczewkach i peruce, z niewielkimi protezami nosa, brody i uszu, a charakteryzacja zajmowała około godziny. Scenarzysta podkreślał przede wszystkim różnicę w zachowaniu obu wcieleń, choć krótkie przebłyski zwierzęcego Hyde’a wzmacniano kłami i rykiem lwa. W spokojniejszych scenach uwaga zostaje przy twarzy aktora, nie przy efektach. Za tę podwójną kreację Nesbitt dostał w 2008 roku nominację do Złotego Globu w kategorii aktora w miniserialu lub filmie telewizyjnym.

Hyde ma też coś z kapryśnego dziecka, któremu nikt nie potrafi odmówić zabawy. W jego błyskawicznym rozszyfrowywaniu innych ludzi i okrutnych żartach łatwo dostrzec pokrewieństwo z późniejszym Sherlockiem. Nagrywa dla Jackmana rymowankę o padającym deszczu i o tym, jak nudny jest doktor, a Moriarty używa potem jej wariantu z imieniem Sherlocka. Obaj traktują przeciwnika jak towarzysza zabawy, którego można bezkarnie dręczyć. Moffat pisze ich tak, jakby postać mogła przestraszyć widza tym bardziej, im lepiej przed chwilą go rozbawiła.

Zabawa, która wymyka się spod kontroli

Nie każdy chciał uczestniczyć w tej zabawie. Recenzenci chwalili fizyczną grę Nesbitta, napięcie i rozwijany wątek spiskowy, ale zarzucali opowieści chaos i gwałtowne zmiany tonu. Nawet w przychylnym omówieniu początku serialu pojawiła się uwaga o przesadnych grymasach Hyde’a, a po latach krytycy wciąż doceniali humor i podwójną rolę, choć kwestionowali logikę finału. Te zastrzeżenia łatwo zrozumieć, lepiej sprawdzają się bowiem momenty, w których niebezpieczeństwo widać w zachowaniu bohatera, niż te, w których scenarzysta próbuje zaskoczyć widza jeszcze jednym wyjaśnieniem.

Dalszy ciąg nie powstał. Jeszcze w 2021 roku Moffat dopuszczał powrót, ale mówił, że trudno znaleźć chętnych na kontynuację serialu, który nie odniósł sukcesu. Do tych sześciu odcinków wraca się więc nie dla obietnicy większej historii, lecz dla ryzyka, jakie podjęli aktor i scenarzysta. Nesbitt pozwala Hyde’owi być odpychającym i zarazem zaraźliwie rozbawionym, Moffat zaś nie oddziela dowcipu od okrucieństwa bezpieczną przerwą. Kiedy potwór cieszy się swoim życiem, najtrudniej zapomnieć, że korzysta z życia kogoś innego.