Connect with us

Recenzje

PIĘKNY UMYSŁ. Geniusz, obłęd i granica jawy

Matematyk John Nash walczy z geniuszem i schizofrenią, a granica między jawą a obłędem zaciera się w głowie widza, podobnie jak bohatera. Piękny umysł.

Published

on

Kadr z filmu „Piękny umysł”

Jego paranoje

Reżyser Ron Howard nigdy nie był moim faworytem – owszem, widziałem parę jego filmów, jednak nie uznawałem ich nigdy za arcydzieła. Ot – takie sobie niezłe filmy, ze sprawnym warsztatem reżyserskim – można obejrzeć i zapomnieć. Tym większe było moje zaskoczenie, gdy dowiedziałem się o czymś, co można by nazwać deszczem nagród na tegorocznej ceremonii wręczania Złotych Globów, jaki spadł na jego najnowszy film Piękny Umysł. Moje serce zabiło nieco żywiej, gdy dowiedziałem się, iż główną rolę w tym filmie gra Russel Crowe – aktor jak dla mnie zupełnie niezwykły jak na zwykłe czasy w jakich żyjemy.

Advertisement

Dodatkową atrakcją stał się dla mnie też temat filmu – historia znanego, genialnego matematyka Johna Nasha, który przez całe życie zmagał się ze swoim geniuszem i ze schizofrenią. Tak pobudzoną moją ciekawość zaspokoił specjalny pokaz filmu, w którym miałem okazję wsiąść udział.

Kadr z filmu „Piękny umysł”: mężczyzna w garniturze stoi przed tablicą pokrytą równaniami

Cóż – początek filmu zdawał się potwierdzać moją opinię o talencie reżyserskim Howarda: film był interesujący, nieźle sfotografowany i co najważniejsze – doskonale zagrany przez Russela Crowe’a, jednak nie zauważyłem w nim niczego szczególnego.

Advertisement

Przyznaję, że dałem się oszukać. Piękny umysł to film niezwykły i pasjonujący. Od czasu Lotu nad kukułczym gniazdem nie zetknąłem się z filmem, który tak sugestywnie traktowałby o chorobie psychicznej (oczywiście w Locie…. główny bohater nie był szalony, ale jednak ten film w dużej mierze mówił o psychicznych dolegliwościach bohaterów) i cierpieniach człowieka będącymi jej następstwami. Film Rona Howarda jest niezwykle sugestywny w metodzie pokazywania pogłębiającej się choroby bohatera. Nie chcę zdradzać w jaki sposób twórcom filmu udało się tego dokonać, gdyż zwyczajnie nie chcę psuć efektu zaskoczenia wszystkim przyszłym widzom tego niezwykłego filmu.

Kadr z filmu „Piękny umysł”: mężczyzna patrzy spod cyfr nałożonych na szybę

Mogę jedynie stwierdzić, że pokazanie postrzegania świata przez popadającego w obłęd człowieka jest w tym filmie tak sugestywne, że jeszcze wiele godzin po seansie łapałem się na tym, że pewne fakty z życiorysu Nasha są trudne do rozszyfrowania: czy to była jawa, czy już obłęd? Właśnie takie podejście do tego tematu zrobiło na mnie tak duże wrażenie.

Advertisement

To wrażenie zresztą pogłębiało się przez cały czas projekcji. A to za sprawą perfekcyjnej, zapierającej dech w piersiach i bliskiej geniuszu gry aktorskiej Russela Crowe. Jeśli ktokolwiek powątpiewał w ogromny talent tego aktora, to po obejrzeniu Pięknego umysłu powinien wyzbyć się wszelkich wątpliwości.

Kadr z filmu „Piękny umysł”: mężczyzna siedzi zakrwawiony na podłodze wyłożonej białymi płytkami

Crowe z ogromnym wyczuciem prowadzi swojego bohatera od czasów młodości, gdy dopiero wkraczający na drogę naukową Nash zaczyna odczuwać skutki pojawiającej się choroby, a także swojej ogromnej ambicji, aż do starości, gdy odbiera zasłużoną nagrodę Nobla, będąc ciężko doświadczonym przez los człowiekiem, pogodzonym ze swoimi słabościami. Nash Crowe’a to początkowo zamknięty w sobie, samotnik, chorobliwie ambitny i nie potrafiący się odnaleźć w kontaktach z ludźmi. Gdy zdobywa uznanie świata nauki i miłość kobiety, wszystko zaczyna się walić. Postępująca schizofrenia nie pozwala mu już normalnie żyć i pracować.

Advertisement

Zazwyczaj inne filmy kończą się w takim momencie, jednak nie jest tak w Pięknym umyśle. Crowe wspaniale pokazuje nam upadek swego bohatera, jego cierpienie i niemożność porozumienia nie tylko z najbliższym otoczeniem, ale nawet z własną żoną. Trafia w końcu do szpitala psychiatrycznego (fenomenalna scena pochwycenia

Kadr z filmu „Piękny umysł”: mężczyzna dotyka twarzy stojąc naprzeciw kobiety w ciemności

Nasha przez pielęgniarzy pokazana przez pryzmat jego paranoi). Wielką zasługą aktora jest nie tylko wiarygodne pokazanie szaleństwa bohatera filmu, ale także obdarzenie go wielkim ciepłem i wzruszającą nieporadnością. John Nash od pierwszej sceny budzi sympatię swoją nieśmiałością i wyalienowaniem, a jednocześnie jest bardzo zabawny w swojej pysze i ambicji. Bardzo dobrym pomysłem jest w tym filmie to, że wraz z pogłębianiem się schizofrenii bohatera, Russel Crowe nie skupia się wyłącznie na odtwarzaniu wariata.

Advertisement

Jego John Nash nawet w najcięższym stadium choroby ciągle walczy o własną godność i o możliwość prowadzenia swojej pracy naukowej. Dla niego życie bez matematyki traci sens i cały smak. Dopiero z czasem uświadamia sobie i godzi się z myślą, że jego choroba zaciąży na całym jego życiu – na zawsze. Tym większe wrażenie robi więc desperacka i jak się okazuje – przynajmniej częściowo udana – próba walki z własnym umysłem. Nash wierzy, że sam sobie może poradzić z chorobą. O dziwo – okazuje się, że miał rację.

Kadr z filmu „Piękny umysł”: elegancki młody mężczyzna w muszce idzie przez dziedziniec

Cena jaką za to mu przyjdzie zapłacić jest jednak ogromna – pozostaje sam na łasce innych, sam ze swoimi paranojami, nad którymi z ogromny trudem zaczyna wreszcie panować. I tu mam pewne zastrzeżenia zarówno co do samego filmu, jak i gry Crowe’a. O ile dotychczasowy sposób pokazywania złudzeń bohatera był niezwykle intrygujący i bardzo zaskakujący, tak pod koniec filmu stosowanie przez reżysera tej samej metody jest nieco niezgrabne, a czasami wręcz humorystyczne (i chyba nie jest to humor zamierzony).

Advertisement

Sceny gdy jego paranoidalni przyjaciele probują na nowo zapanować nad umysłem Nasha są bardziej scenami komediowymi niż dramatycznymi. Sprawia to co gorsza wrażenie mechanicznego przenoszenia pewnych rozwiązań fabularnych do sytuacji, gdzie one zwyczajnie nie pasują. Drugą wadą filmu (jeśli jednak można nazwać to wadą) jest reżyseria – początkowo film nie sprawia zbyt dobrego wrażenia – ot, taki niezły dramat, ale nic poza tym. Dopiero mniej więcej od połowy widać, że Ron Howard ma coś znacznie cenniejszego, niż tylko talent sprawnego rzemieślnika i film rozwija skrzydła.

Kadr z filmu „Piękny umysł”: mężczyzna z krwią na czole szarpany przez drugiego na schodach

Tego wrażenia nie psuje nawet dość sztampowe i typowo amerykańskie, wzruszające zakończenie. To są jednak w sumie drobiazgi, które w niewielkim stopniu wpływają na ocenę filmu. Także strona techniczna filmu jest w zasadzie bez zarzutu – nie sposób pominąć milczeniem niesamowitą charakteryzację Russela Crowe’a, która w sposób niemal perfekcyjny postarza go o kilkadziesiąt lat. Czegoś tak perfekcyjnego nie widziałem jeszcze w żadnym filmie.

Advertisement

Piękny umysł jest niewątpliwie filmem, który już niedługo stanie się klasykiem amerykańskiego kina.

Kadr z filmu „Piękny umysł”: mężczyzna wygląda przez żaluzje palcem odsuwając listwy

Zapadająca w pamięci i w sercu rola Crowe’a, zaskakujący i wzruszający scenariusz oraz niezwykły klimat filmu – oto właśnie jest Piękny umysł.

Advertisement

Uważajcie tylko na Harvey’a;).

Kadr z filmu „Piękny umysł”: starszy mężczyzna w beżowej koszuli siedzi przy stole
Advertisement