Ten 43-odcinkowy współczesny klasyk to najlepszy WEIRD WESTERN wszech czasów

Rewolwerowiec może przyjechać z piekła, ale kłopot zaczyna się wtedy, gdy nad jego głową nie ma już nikogo, do kogo można by się odwołać. W serialu Kaznodzieja Bóg znika, a teksański kaznodzieja rusza go szukać w towarzystwie wampira i kobiety, która nie zamierza cierpliwie czekać na cud. Brzmi to jak przepis na religijny kabaret z krwawymi efektami specjalnymi, ale twórcy sięgnęli także po western, z jego samotnymi mścicielami i obietnicą sprawiedliwości. Co zostaje z tej obietnicy, kiedy do saloonu można wrócić nawet po śmierci?

Kaznodzieja, czyli z Teksasu do piekła

Zanim Jesse Custer ruszy w drogę, tkwi w teksańskim Annville. Grany przez Dominica Coopera kaznodzieja staje się tam gospodarzem Genesis, istoty zrodzonej ze związku anioła i demona. Towarzyszy mu Tulip, w którą wciela się Ruth Negga, a wkrótce dołącza do nich wampir Cassidy. Samo miasteczko przypomina dekorację klasycznego westernu, tyle że po jego ulicach chodzi krwiopijca, a w miejscowym pastorze siedzi coś. Kiedy okazuje się, że Bóg zniknął, Jesse nie może dłużej poprzestawać na pouczaniu sąsiadów i rusza go szukać.

Znacznie bardziej znajomy western rozgrywa się w historii Kowboja, mściciela związanego z miasteczkiem Ratwater. Po śmierci żony i córki wraca do saloonu i bierze krwawy odwet. Szybko okazuje się jednak, że ta historia jest piekielną pętlą, w której musi przeżywać swoje cierpienie od nowa. Twórcy zrobili horror z samej obietnicy zemsty: zabójca dociera do celu, ale nie może zamknąć za sobą drzwi i odjechać. Zamiast oczyszczenia po rozprawie z wrogami dostaje kolejne powtórzenie własnej tragedii.

Rewolwerowiec z Bez przebaczenia i Bóg w lateksie

Pod kapeluszem Kowboja kryje się konkretny filmowy przodek: jego komiksowy pierwowzór był inspirowany bohaterem Clinta Eastwooda z Bez przebaczenia, dawnym zabójcą, który wraca do przemocy. Serial nie potrzebuje więc niewinnego szeryfa, któremu wystarczy dać nadprzyrodzone moce. Bierze postać obciążoną westernową przeszłością i wrzuca ją do świata, w którym piekło istnieje dosłownie. Na tym polega różnica między zabawą kowbojskimi rekwizytami a weird westernem, w którym horror wynika z tego, kim jest rewolwerowiec.

Przy Bogu w lateksowym stroju psa łatwo uznać, że autorom chodziło wyłącznie o obrazę. Współtwórca serialu Seth Rogen tłumaczył jednak, że przyjęli realność Boga, nieba i piekła po to, żeby zgłębiać tematy religijne. Po scenie seksu Jezusa spór wyszedł poza ekran: w kwietniu 2018 roku dwaj pastorzy i senator Luizjany zażądali, by produkcji odmówiono ulg podatkowych. Organizacja broniąca rozdziału państwa od religii stanęła wtedy w obronie jego neutralności. O teologicznej farsie zaczęto więc dyskutować przy całkiem ziemskim pytaniu o publiczne pieniądze i swobodę twórców.

Bezceremonialność nie usuwała problemów z opowiadaniem. Krytycy zarzucali pierwszemu sezonowi, że zbyt długo zwleka w Annville, choć bronili też czasu poświęconego bohaterom, a po wyjeździe z miasteczka chwalili szybsze tempo. Przy czwartym sezonie część widzów doceniała czarny humor oraz Tulip i granego przez Josepha Gilguna Cassidy’ego, inni narzekali na rozwlekłe odcinki. Emitowana w latach 2016–2019 opowieść miała dość czasu, by pokazać także granice własnej ekstrawagancji.

Na tle telewizyjnej konkurencji

Telewizyjni rywale proponują inne przyjemności. W Wynonna Earp spadkobierczyni słynnego rewolwerowca walczy z przestępcami, którzy wracają w nadnaturalny sposób, a westernowa broń służy tam do zwalczania potworów. Westworld przenosi z kolei western do parku z androidami i opowiada go za pomocą gatunku sci-fi. W Kaznodziei religia nie jest tłem dla strzelanin, bo to niebo i piekło wyznaczają, kogo i za co się zabija. Jesse tymczasem ma nieustające zadanie znalezienia kogoś, kto powinien odpowiadać za cały ten dziwny świat.

W przeciwieństwie do Westworld, przerwanego przed planowanym piątym sezonem, Kaznodzieja dostał przygotowane zakończenie – współtwórca Sam Catlin potwierdził, że właśnie tak chcieli zamknąć historię. Mimo pewnych nierówności po drodze cztery sezony i 43 odcinki to niekłamany współczesny klasyk, a sposób, w jaki serial łączy zemstę z religijną farsą czyni go westernem przy którym określenie weird zdecydowanie nie jest na wyrost. Gdy w drugim sezonie anioły sprowadzają z piekła Kowboja, by ścigał Jessego, pytanie o sprawiedliwość nie dotyczy już tylko człowieka z rewolwerem, trzeba je zadać także jego niebiańskim zleceniodawcom.