Miniseria 11.22.63, czyli wyjątkowy dla STEPHENA KINGA thriller SCI-FI

11.22.63 to jeden z tych seriali science fiction, które tylko pozornie opowiadają o podróżach w czasie. W centrum historii znajduje się oczywiście próba powstrzymania zabójstwa Johna F. Kennedy’ego, ale Stephen King wykorzystuje ten pomysł przede wszystkim do opowiedzenia o konsekwencjach ingerowania w przeszłość, cenie podejmowanych decyzji i niemożności naprawienia świata zgodnie z własnymi wyobrażeniami. Powstała przy tym nietypowa mieszanka science fiction, thrillera, kryminału i dramatu historycznego.

Miniserial zadebiutował w 2016 roku na platformie Hulu, liczył osiem odcinków, a jego twórczynią i showrunnerką była Bridget Carpenter. Wśród producentów wykonawczych znaleźli się sam King i J.J. Abrams. Gwiazdami miniserii byli James Franco, Chris Cooper oraz Sarah Gadon.

Jake Epping to rozwiedziony nauczyciel angielskiego z Maine (a jakże by inaczej!). Jego przyjaciel Al Templeton odkrywa przejście prowadzące do przeszłości. Portal zawsze przenosi podróżnika do tego samego momentu – 9 września 1958 roku. Al przez lata próbował wykorzystać tę możliwość, by zapobiec zamachowi na Kennedy’ego. Kiedy jednak poważnie zachoruje, przekazuje misję Jake’owi. Ten ma ponad pięć lat, aby odnaleźć Lee Harveya Oswalda i powstrzymać wydarzenia w Dallas.

King, kojarzony przede wszystkim z horrorem, tym razem niemal całkowicie rezygnuje z klasycznych motywów grozy. Owszem, pojawiają się elementy nadnaturalne i atmosfera niepokoju, ale najważniejszym przeciwnikiem Jake’a nie jest nic nadprzyrodzonego, jest nim sama historia. King interesuje się tym, co stanie się, jeśli człowiek dostanie możliwość poprawienia przeszłości i uwierzy, że wie, jaki powinien być lepszy świat.

Serial przyjmuje przy tym bardzo specyficzne zasady podróży w czasie. Nie próbuje budować skomplikowanego systemu paradoksów czy nieskończonych pętli czasowych. Zasady są proste. Portal prowadzi do konkretnego momentu w 1958 roku, a po powrocie do teraźniejszości podróżnik może ponownie przejść przez przejście i zresetować zmienioną historię. To rozwiązanie pozwala uniknąć typowego problemu opowieści o czasie: konieczności tłumaczenia każdej najmniejszej zmiany w chronologii.

Twórcy 11.22.63 świadomie nie chcieli też, aby mechanika podróży w czasie zdominowała historię. Showrunnerka Bridget Carpenter mówiła, że zasad jest właściwie tylko kilka, a po przejściu przez portal czas przestaje być problemem technicznym. Staje się natomiast elementem historii Jake’a i jego decyzji.

Najciekawszym pomysłem jest przekonanie, że przeszłość walczy ze zmianą. Jake może próbować ingerować w wydarzenia, ale historia stawia mu kolejne przeszkody. Gdy zmienia kluczowe wydarzenia, konsekwencje okazują się znacznie bardziej skomplikowane, niż zakładał. W ten sposób serial odwraca klasyczny schemat opowieści o podróżach w czasie: problemem nie jest wyłącznie to, czy bohater potrafi zmienić historię, lecz czy powinien to robić.

Pojawia się więc fabularny reset button i jest on jednym z najważniejszych elementów całej historii. Jake rzeczywiście może wrócić do punktu wyjścia i anulować skutki swoich działań. Nie oznacza to jednak prostego cofnięcia wydarzeń. Zmieniona rzeczywistość pokazuje mu, jak katastrofalne mogą być konsekwencje nawet najbardziej szlachetnych intencji. Reset nie jest więc wygodnym sposobem na wymazanie błędów, lecz gorzką konkluzją: czasami najlepszą decyzją jest pozwolić historii pozostać taką, jaka była.

Krytycy chwalili przede wszystkim atmosferę, scenografię epoki, aktorstwo oraz sposób, w jaki serial stopniowo przesuwał punkt ciężkości z zagadki zamachu na relację Jake’a i Sadie. Pojawiły się też kontrowersje – dotyczyły samego pomysłu ingerowania w prawdziwe wydarzenia. Historia zabójstwa Kennedy’ego jest jednym z najbardziej obciążonych teoriami spiskowymi wydarzeń XX wieku, a serial świadomie wykorzystuje realne postacie i fakty. Nie próbuje jednak rozstrzygać wszystkich teorii dotyczących zamachu. Lee Harvey Oswald pozostaje częścią fabuły, ale 11.22.63 jest przede wszystkim fikcyjną opowieścią o tym, co mogłoby się wydarzyć, gdyby ktoś rzeczywiście otrzymał możliwość zmiany historii.

Największą siłą produkcji jest jej gatunkowa nieoczywistość. To serial science fiction, ale przez dużą część czasu można oglądać go jak dramat historyczny, thriller albo romans. Zamiast epatować efektami specjalnymi, pozwala widzowi zanurzyć się w Ameryce przełomu lat 50. i 60. i obserwować, jak Jake stopniowo przestaje być człowiekiem z przyszłości, a zaczyna należeć do świata, który miał tylko zmienić.

11.22.63 warto obejrzeć nie tylko dlatego, że to świetny serial i udana ekranizacja Kinga, ale również jako przykład tego, jak można wykorzystać podróże w czasie bez komplikowania ich do granic absurdu. Najważniejszym pytaniem nie jest tu czy można zmienić przeszłość?, lecz czy mamy prawo to zrobić?. Czasami trudniejszą rzeczą nie jest zmienić przeszłość, ale pozwolić jej pozostać nietkniętą.