Najlepiej obsadzony SCI-FI, którego prawdopodobnie nigdy NIE WIDZIAŁEŚ

Postapokaliptyczne kino science fiction często pokazuje świat ruin, pustych miast, mutantów i walki o przetrwanie. Z jak Zachariasz wybiera zupełnie inną drogę. Zamiast wielkiego widowiska dostajemy kameralną historię o ludziach, którzy mogą być ostatnimi ocalałymi na Ziemi. Katastrofa jest tutaj przede wszystkim punktem wyjścia do opowieści o samotności, zaufaniu, zazdrości i walce o kontrolę. To bardziej dramat psychologiczny niż klasyczny film postapokaliptyczny, a jego największą atrakcją są aktorzy.

Film wyreżyserował Craig Zobel, a scenariusz napisał Nissar Modi na podstawie powieści Roberta C. O’Briena wydanej pośmiertnie w 1974 roku. Światową premierę Z jak Zachariasz miał w 2015 roku podczas Sundance Film Festival. Główne role zagrali Margot Robbie jako Ann Burden, Chiwetel Ejiofor jako John Loomis oraz Chris Pine jako Caleb.

Ann mieszka samotnie w niewielkiej, nietkniętej przez katastrofę dolinie. Większość świata została skażona promieniowaniem, a dziewczyna jest przekonana, że może być ostatnim żyjącym człowiekiem. Jej codzienność zmienia się, gdy pojawia się John Loomis, naukowiec, który również przeżył katastrofę. Początkowo oboje ostrożnie budują relację i próbują stworzyć namiastkę normalnego życia. Sytuacja komplikuje się, kiedy w dolinie pojawia się Caleb – trzeci ocalały. Od tego momentu Z jak Zachariasz przestaje być opowieścią wyłącznie o przetrwaniu.

Powstaje trójkąt, w którym każdy z bohaterów ma własne potrzeby, lęki i oczekiwania. Ann musi zdecydować, komu zaufać, John próbuje wykorzystać swoją wiedzę do odbudowy cywilizacji, a Caleb wprowadza do ich pozornie spokojnego świata nowy element rywalizacji. To właśnie relacje między tą trójką stają się najważniejszym źródłem napięcia.

Z jak Zachariasz to przede wszystkim nieśpieszna atmosfera i bardzo dobre kreacje. Film nie próbuje epatować skalą katastrofy. Nie pokazuje szczegółowo, jak doszło do zagłady ani nie buduje całej mitologii postapokaliptycznego świata. Interesuje go to, co dzieje się później – kiedy człowiek zostaje pozbawiony społeczeństwa, zasad i instytucji, które wcześniej określały jego życie. W takiej sytuacji nawet dostęp do wody, elektryczności czy narzędzi może oznaczać władzę nad innymi.

Patrycja Bulska, która pisała na naszych łamach o filmie odnosiła się między innymi do właśnie tych aspektów obrazu: Film od samego początku nie stara się być epickim widowiskiem. […] Dynamiczna akcja ustępuje miejsca wyważonej grze, gdzie gesty i spojrzenia są równie ważne jak dialogi. Cała trójka aktorów dobrze spisała się w swoich rolach. Co prawda Margot Robbie nie wygląda jak nastolatka, ale trudno odmówić jej świeżości. […] Natura, brak prądu, drewniane domy i skromny kościół przywodzą na myśl czasy pierwszych osadników.

Szczególnie interesująca jest rola Margot Robbie. Ann nie jest typową bohaterką kina postapokaliptycznego. Nie walczy z hordami przeciwników ani nie przemierza pustkowi z bronią w ręku. Jej siła wynika z tego, że przez długi czas potrafiła sama utrzymać gospodarstwo i stworzyć sobie bezpieczne miejsce. Pojawienie się dwóch mężczyzn stopniowo zmienia jednak układ sił. Film wykorzystuje tę sytuację do zadawania pytań o władzę, zależność i to, czy w świecie pozbawionym prawa moralność nadal może funkcjonować tak jak wcześniej.

Z jak Zachariasz spotkał się z generalnie pozytywnym przyjęciem krytyków, ale widzowie nie byli dla niego tak łaskawi, stąd np. na Na Rotten Tomatoes widać wyraźne spolaryzowanie opinii (80% od krytyków, przy 44% od widzów). Chwalono przede wszystkim aktorstwo, zdjęcia oraz sposób, w jaki prosty punkt wyjścia został wykorzystany do stworzenia kameralnego dramatu. Jednocześnie część recenzentów zarzucała filmowi zbyt wolne tempo.

Film wzbudził również pewne dyskusje związane z odejściem od książkowego pierwowzoru. Najważniejszą zmianą jest dodanie postaci Caleba, którego w powieści nie ma. Oryginał skupia się na relacji Ann i Johna, natomiast film przekształca historię w klasyczny trójkąt. Zmiana wpłynęła również na wymowę opowieści i była zauważana przez krytyków oraz czytelników książki.

Najciekawsze jest to, że katastrofa okazuje się zaledwie początkiem problemu. Kiedy znika większość ludzkości, nie znika potrzeba bliskości, zazdrość, ambicja ani pragnienie kontroli. Przeciwnie – w świecie pozbawionym prawa i społeczeństwa te cechy mogą stać się jeszcze bardziej niebezpieczne. Z jak Zachariasz nie jest propozycją dla widza oczekującego akcji i efektownego końca świata. To powolny, kameralny film science fiction, który wykorzystuje postapokaliptyczną scenerię jako laboratorium ludzkich zachowań – jeżeli naprawdę jesteśmy ostatnimi ludźmi na Ziemi, czy zasady, według których żyliśmy wcześniej, nadal mają jakiekolwiek znaczenie?