6 HORRORÓW, które jako JEDYNE zdobyły nominację do OSCARA za NAJLEPSZY FILM

Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej nie lubi horrorów. Kino grozy, podobnie jak kino akcji czy science fiction, rzadko trafia do elitarnego grona filmów nominowanych do Oscara w kategorii najlepszy film, w przeciwieństwie do dramatów, adaptacji znanych powieści, kina biograficznego czy wojennego. Oto jedyne w historii kinematografii horrory, które były nominowane w tej najbardziej poważanej kategorii.

Egzorcysta (1973)

Pierwsza filmowa opowieść o skutkach opętania przez szatana to jeden z najbardziej wpływowych filmów grozy, który w swoim gatunku sporo namieszał. Śnieg i zawieruchy (premiera filmu miała miejsce 26 grudnia 1973 roku) nie powstrzymały widzów zdeterminowanych, aby zobaczyć film, a przed kinami ustawiały się długie kolejki. Ci, którym do sali kinowej wejść się udało, często mdleli lub uciekali z kina w popłochu, przerażeni ekranowym realizmem.

Egzorcysta otrzymał nominacje aż w dziesięciu kategoriach: najlepszy film, najlepsza aktorka pierwszoplanowa (Ellen Burstyn), najlepszy aktor drugoplanowy (Jason Miller), najlepsza aktorka drugoplanowa (Linda Blair), najlepszy reżyser (William Friedkin), najlepsza scenografia, najlepsze zdjęcia, najlepszy montaż, najlepszy dźwięk i najlepszy scenariusz adaptowany. Z dziesięciu nominacji Egzorcysta otrzymał dwie statuetki: Christopher Newman i Robert Knudson odebrali je za najlepszy dźwięk, a William Peter Blatty – za najlepszy scenariusz adaptowany. Egzorcysta był pierwszym w historii horrorem, który nominowano w kategorii najlepszy film.

Szczęki (1975)

Oparty na książce Petera Benchleya o tym samym tytule film Stevena Spielberga opowiada o wielkim żarłaczu białym, który terroryzuje plażowiczów w nadmorskim kurorcie w Nowej Anglii. Szczęki były drugim filmem Spielberga i to właśnie one stały się trampoliną do wielkiej kariery reżysera, a także filmem, który zupełnie zmienił nie tylko historię kina, stając się prototypem wszystkich blockbusterów, ale także dotychczasowe praktyki marketingowe.

Szczęki jako pierwszy film były intensywnie reklamowane w telewizji, co nie było wówczas powszechną praktyką – Universal Studios wydało na reklamę filmu 1,8 miliona dolarów, w tym bezprecedensowe 700 000 dolarów na samą promocję w telewizji. Szczęki mały także ogólnokrajową premierę (angielskie wide release) – w pierwszy weekend film grało 465 kin w całym kraju, co nie było ogólnie przyjętą praktyką. Duże studia filmowe zazwyczaj wypuszczały film jedynie w kilku dużych miastach i dopiero potem, stopniowo, wprowadzały film do innych kin.

Szczęki zdobyły tylko cztery nominacje do Oscara, ale wygrały aż trzy statuetki – za najlepszą muzykę oryginalną (po raz pierwszy, ale nie ostatni triumfował John Williams), za najlepszy dźwięk i montaż. Film przegrał walkę o statuetkę za najlepszy film, która powędrowała do Lotu nad kukułczym gniazdem.

Milczenie owiec (1991)

To pierwszy i jak do tej pory jedyny horror, któremu udało się zdobyć statuetkę Oscara dla najlepszego filmu, choć zapewne można by się spierać co do czystości gatunkowej Milczenia owiec.

Klasyk Jonathana Demme’a to coś z pogranicza thrillera psychologicznego i horroru, a cała jego groza polega na powolnym wzroście psychicznego napięcia – poczucie osaczenia dopada zarówno główną bohaterkę, jak i widza.

Z siedmiu nominacji Milczenie owiec zdobyło aż pięć statuetek Oscara – poza tą za najlepszy film trafiły one także do Anthony’ego Hopkinsa i Jodie Foster za najlepsze role pierwszoplanowe, do Jonathana Demme’a za najlepszą reżyserię oraz do Teda Tally’ego za najlepszy scenariusz adaptowany. Do kompletu zabrakło tylko statuetek za najlepszy dźwięk i montaż.

Szósty zmysł (1999)

Kultowy film o małym chłopcu, który widzi zmarłych, był jednym z lepiej zarabiających filmów w 1999 roku, a Haley Joel Osment – jednym z najmłodszych aktorów nominowanych do Oscara. W przeciwieństwie do swoich poprzedników w tym zestawieniu Szósty zmysł nie otrzymał statuetki w żadnej z sześciu kategorii, do których był nominowany: najlepszy film, najlepszy aktor drugoplanowy (Haley Joel Osment), najlepsza aktorka drugoplanowa (Toni Collette), najlepszy reżysera i scenariusz oryginalny (obie nominacje dla M. Nighta Shyamalana). 

Czarny łabędź (2010)

Czarny łabędź, podobnie jak Milczenie owiec, to niejednoznaczny gatunkowo film opowiadający o mrocznych zakamarkach ludzkiego umysłu. Przez niektórych klasyfikowany jako horror, przez innych jako mroczny psychologiczny thriller, opowiada historię zdeterminowanej baletnicy Niny, która, aby zdobyć rolę, na której jej zależy, pogrąża się w szaleństwie.

Klaustrofobiczna sytuacja, w której znajduje się główna bohaterka, sprawia, że filmowi Arnofsky’ego blisko do takich klasycznych filmów grozy jak Suspiria Daria Argento czy Dziecko Rosemary Romana Polańskiego.

Czarny łabędź otrzymał pięć nominacji do Oscara: za najlepszy film i reżysera, za najlepsze zdjęcia i montaż. Tylko jedna nominacja zamieniła się w statuetkę – ta dla Natalie Portman za najlepszą pierwszoplanową rolę kobiecą.

Uciekaj! (2017)

Film przynależący do nowej fali horroru był dla fanów gatunków objawieniem – nietypowym podjęciem ciekawych kwestii społeczno-politycznych i ubraniem ich w otoczkę filmu grozy. Eksperyment Jordana Peele’a wypalił i okazał się jednym z najciekawszych zjawisk współczesnego kina.

Film otrzymał cztery nominacje do Oscara – najlepszy film, najlepszy aktor pierwszoplanowy, najlepszy reżyser i najlepszy scenariusz oryginalny, zdobywając statuetkę wyłącznie w tej ostatniej kategorii.

Choć horrory rzadko są nominowane w kategorii najlepszy film, otrzymują nagrody w innych kategoriach, najczęściej jednak są to nagrody stricte techniczne. Dwie pierwsze części Obcego zostały nagrodzone Oscarem za najlepsze efekty specjalne, a Amerykański wilkołak w Londynie (1981), Mucha (1986) i Dracula (1992) otrzymały nagrody za najlepszą charakteryzację. Dracula zgarnął jeszcze statuetkę za najlepsze kostiumy i montaż dźwięku. Omen (1976) jest jedynym horrorem nagrodzonym za ścieżkę dźwiękową, nie brakuje natomiast wśród filmów grozy nominacji za role aktorskie. Zdobyli je Frederic March za film Doktor Jekyll i Pan Hyde (1931) i Angela Lansbury za Portret Doriana Graya (1945), a statuetki otrzymały świetne Ruth Gordon za Dziecko Rosemary (1968) i Kathy Bates za Misery (1990).