Istnieją cztery najważniejsze wyznaczniki stylu muzyki filmowej: kryterium geograficzne, kryterium historyczne, kryterium rodzaju oraz czynniki indywidualne. Można jeszcze mówić o tzw. "stylu narodowym", oznacza on jednak tylko pewien szereg chwytów i konwencji powszechnie stosowanych w jednym, lub maksymalnie kilku środowiskach artystycznych. Obowiązujący w muzyce filmowej danego kraju system norm, może absolutnie nie mieć nic wspólnego z jego folklorem ani autonomiczną twórczością muzyczną tak współczesną, jak i pochodzącą z okresów minionych.

KRYTERIUM GEORGRAFICZNE. To najważniejsze i najbardziej ogólne kryterium. Jego najbardziej typowym przykładem jest, tzw. "styl hollywoodzki", który nie pozostaje w żadnym stosunku do współczesnej muzyki amerykańskiej. W tym stylu znalazły wyraz podstawowe tendencje tego środowiska - dążenie do przepychu, wystawności i olśnieniem nagromadzonych efektów. To skrajny przypadek działania kryterium geograficznego, gdzie narzucony z góry, sztywny system, zrodzony z czynników pozamuzycznych decyduje o obliczu powstających utworów. Na terenie Amerykańskiego Związku Kompozytorów Filmowych tylko pewien procent stanowią rdzenni Amerykanie, reszta to twórcy pochodzenia niemieckiego, rosyjskiego, włoskiego, a także szeregu innych narodowości. Poza tym zdecydowana większość tych kompozytorów pomijając muzykę filmową, nie uprawia żadnych innych gatunków, nie mając w ogóle bezpośredniego kontaktu z twórczością autonomiczną. Niezwykle krótki okres na przygotowanie muzyki, "taśmowy" proces przygotowania partytury (gdzie figurujący w czołówce kompozytor jest niekiedy autorem kilku tematów scenicznych harmonizowanych, rozpracowanych, instrumentowanych i przygotowanych przez cały sztab anonimowych muzyków), niekiedy rygorystyczne życzenia producentów najczęściej hołdujących zasadzie motywów przewodnich - wszystko to sprawia, że nie mamy tu właściwie do czynienia z twórczością, lecz jedynie ze zorganizowaną "fabryką muzyki".

   

KRYTERIUM HISTORYCZNE. Słabość tego kryterium w celu ustalenia prawidłowości stylistycznych wynika ze znacznie większej roli poprzednio omówionego kryterium. Ustalone dla jednego środowiska kryteria, wcale nie muszą być spełnione w innym, a zjawiska mające decydujące znaczenie w jakimś określonym przypadku - w innym w ogóle nie będą miały znaczenia. Wbrew pozorom nie ma "starszych" i "nowszych" metod przyporządkowania obrazu i muzyki. Nie możemy mówić o jakiejś wyraźniej ewolucji od najprostszych, prymitywnych metod (ilustracyjności) do metod bardziej złożonych i subtelnych (kontrapunkt), bowiem zrodziły się one na terenie kinematografii jednocześnie, nie były tylko wykorzystywane w tym samym czasie, nie mówiąc już o tym, że wszystkie są poza filmowego pochodzenia. Metoda kontrapunktu, uważana za nowoczesną była już elementem twórczości w latach 30-tych takich kompozytorów jak Szostakowicz czy Szaporin. Ogólnie można stwierdzić, że w zakresie stosowania muzyki filmowej mamy do czynienia raczej z rotacją niż ewolucją w pełnym tego słowa znaczeniu. Pewne metody, w różnych okresach dominujące w jednym lub kilku środowiskach ustępowały innym, by po pewnym czasie ponownie powrócić. Tak więc rotacyjność dotyczy tylko faktu odradzania się co pewien czas stylu kameralnego, zmiany instrumentarium i zasobów środków wyrazowych, którym posługują się kompozytorzy.

 

KRYTERIUM RODZAJU. Z punktu widzenia muzyki filmowej tylko jeden podział ma istotne znaczenie, tj. podział techniczno-produkcyjny. Obowiązujące w nim kryterium rodzaju i gatunku decyduje tylko o sprawach najbardziej ogólnych, w których bierze się pod uwagę przede wszystkim warunki czasowe, koszt filmu, możliwości produkcyjne wytwórni, itp. Podział dokonany z punktu widzenie specyfiki produkcyjnej obejmuje 4 podstawowe gatunki. Pierwszym z nich jest FILM FABULARNY. Do niego powstaje zupełnie nowa, oryginalna muzyka, która uwzględnia szereg właściwości podgatunkowych. Wykorzystuje także muzykę autonomiczną w formie zapożyczenia. Następny to FILM DOKUMENTALNY lub NAUKOWY, które w przeważającej części posługują się muzyką nieoryginalną, pochodzącą z taśmoteki wytwórni, choć i tutaj zdarzają się wyjątki. Charakter takich filmów, przeważnie krótkometrażowych sprawia, że w tym obszarze najszybciej pojawiły się tendencje integracyjne oraz skłonność do traktowania muzyki jako surowca dźwiękowego. Przy takim traktowaniu trudno mówić o jakimś wypracowanym, indywidualnym stylu. Trzeci to FILM ANIMOWANY. Specyfika tej grupy filmów (zarówno kukiełkowych, jak i rysunkowych) polega na fakcie, że w takich obrazach muzyka jest punktem wyjścia dla procesu montowania, a niejednokrotnie animuje się dopiero pod gotową muzykę (szereg filmów Disney'a, np. "Dziadek do Orzechów"). Ale nawet w tym przypadku trudno mówić o indywidualnym stylu muzycznym, ponieważ animować można pod każdy rodzaj kompozycji, nawet pod Bacha czy Strawińskiego. Ostatnim gatunkiem w tym podziale jest FILM EKSPERYMENTALNY, w którym występuje najsilniejszy związek specyfiki rodzajowej i stylu muzyki, gdyż termin ten wskazuje na pewną postawę twórczą, która oznacza poszukiwanie zupełnie nowych środków wyrazu lub próby zestawienie już istniejących. Ten rodzaj filmu jest najlepszym dowodem na to, że to właśnie gatunek filmowy wytycza kilka głównych linii podziału muzyki, determinuje pewne postawy oraz daje nam pewne najogólniejsze sugestie co do typu kompozycji, która w podstawowych zarysach byłaby zgodna z kierunkiem specyfiki danego gatunku.

 

CZYNNIKI INDYWIDUALNE Wszystkie trzy wymienione wcześniej kryteria były czynnikami, które w ogólny sposób decydowały o stylu muzyki. Istnieją także czynniki indywidualne, które mają podobne znaczenie - od pierwszorzędnego do całkowicie drugoplanowego. Są to: koncepcja stylistyczna danego obrazu, treść filmu oraz indywidualność reżysera i kompozytora.

POWRÓT DO WYBORU
STRONA GŁÓWNA "MUZYKI"