Dotychczasowe stanowisko w tej kwestii, zakłada że muzyka filmowa nie wykształciła własnych form, które logiką budowy i realizacji odpowiadałyby pojęciu formy w muzyce autonomicznej, przynajmniej w klasycznym rozumowaniu tego terminu.

Rozwój muzyki w filmie uwarunkowany jest przebiegiem wizualnym, który wyznacza i organizuje całą strukturę muzyczną. Najczęściej więc postępująca za obrazem muzyka jest amorficzna, nie ukształtowana i istnieje w postaci luźnych fragmentów, czy nawet drobniejszych komórek motywicznych. Stworzona przez teoretyków muzyki filmowej systematyka obejmuje 3 podstawowe typy form używanych przez tego rodzaju kompozycje. Pierwszy typ to FORMY AUTONOMICZNE funkcjonujące w myśl zasady pars pro toto, według której może stać się i stawał się niejednokrotnie miejscem realizacji niemalże wszystkich form muzyki autonomicznej, które realizowane na gruncie obrazu można uznać za specyficzne dla muzyki filmowej. W tym przypadku należy oczywiście uwzględnić ograniczenia czasowe, które sprawiają, że film nie zabezpiecza w żaden sposób możliwości wykonania, np. utworu o budowie i rozmiarach czasowych czteroczęściowej symfonii klasycznej czy romantycznej. Gdy zostaje wykorzystany fragment muzyki adaptowanej, to z zamieszczona w filmie części pozwala na wyciągnięcie wniosków dotyczących całości, oczywiście pod warunkiem, że utwór jest znany odbiorcy. Niejednokrotnie również przy muzyce filmowej, zamiast przejść na tryb postępującego za obrazem recytatywu, twórcy nadają jej strukturę fragmentu, który "w domyśle" stanowi część zamkniętej formy, znajdującej pełną realizację już poza terenem filmu. Odbiorca nie jest w stanie "dobudować" w wyobraźnie dalszych członów usłyszanego fragmentu, jednak faktem jest, że fragment taki, odpowiednio umotywowany wizualnie lub dramaturgicznie, pełni rolę symfonii, dramatu bądź sonaty. Nie jest też wykluczone, że widz filmowy, któremu obraz niesie "akcję ułamków charakterystycznych" godzi się na ich odpowiednik w warstwie muzycznej. Podobnie jak obraz danej sytuacji może być zastąpiony syntetycznym skrótem, w wyniku czego szeroko rozbudowaną formę muzyczną eliminuje się na rzecz fragmentu, który jest zdolny ją ilustrować. Należy jednak pamiętać, że zasada pars pro toto nie musi obowiązywać w każdym przypadku, gdyż w niektórych filmach pewne formy mogą być realizowane w całości. Drugi typ form używanych przez muzykę filmową to FORMY SPECYFICZNE SŁUCHOWE, do których zaliczamy formy cykliczne oraz miniatury wokalne i instrumentalne. Ostatni typ to RECYTATYW MUZYCZNO FILMOWY, tj. muzyka pozbawiona zupełnie ukształtowania formalnego.

Muzyka filmowa nie tworzy form autonomicznych. Nie ma też jednoznacznie określonych prawidłowości gatunkowych i stylistycznych, jest więc gatunkiem odmiennym niż pozostałe gatunki muzyczne. Źródłem specyfiki muzyki filmowej jest przed wszystkim techniczna strona dzieła, która ma fundamentalne znaczenie przy rozpatrywaniu poszczególnych aspektów specyfiki tego rodzaju kompozycji.

JEDNOZNACZNOŚĆ WYKONANIA. W okresie filmu niemego, projekcja filmu nie pociągała za sobą automatycznie napisanej dla niego muzyki. Również muzyka mogła być wykonana bez żadnego związku z filmem, a jej postrzeganie dla słuchacza wcale nie musiało być jednoznaczne z postrzeganiem filmu. Sytuacja zmieniła się diametralnie z chwilą, gdy muzyka po raz pierwszy została zarejestrowana na ścieżce dźwiękowej. Od tego momentu każda projekcja filmu jest równoznaczna z reprodukcją muzyki i odwrotnie. Mamy do czynienia nie z dwoma wykonywanymi jednocześnie dziełami, lecz jednym ale złożonym z warstwy wizualnej i dźwiękowej. Poza piosenkami, wykonywanie utworów napisanych specjalnie dla filmu jest rzadkie, a jeszcze rzadziej posiadają one autonomiczną, niezależna od filmu wartość, włącznie z dziełami wybitnych twórców okresowo współpracujących z kinematografią.

MONTAŻOWY CHARAKTER. Podstawowe znaczenie ma tutaj montaż techniczny i wyrazowy. Zresztą muzyka filmowa uzależniona jest nie tylko od pewnych określonych typów montażu, ale od montażu w ogóle.

 

WSPÓŁDZIAŁANIE. We wszystkich innych gatunkach muzycznych współdziałanie muzyki ze słowem czy gestem jest z góry przewidziane i mieści się w granicach koncepcji artystycznej. W przypadku muzyki filmowej należy pamiętać, że nie jest ona jedynym dźwiękowym komponentem dzieła, lecz występuje zamiennie bądź równocześnie ze słowem i dźwiękami naturalnymi oraz ciszą. Taki stan warunkują trzy ewentualności. Pierwsza z nich dotyczy jednoczesnego użycia wszystkich współczynników. Słowo pojawia się jako słowo realne, wypowiedziane przez jakąś postać, a dźwięki naturalne, niemożliwe do przeniesienia w całości do filmu stanowią wybór z rzeczywistości towarzyszącej danej sytuacji dźwiękowej. Muzyka wykorzystywana jest tylko wtedy, gdy jej obecność znajduje obrazowe uzasadnienie. Tak samo traktowana jest cisza. Druga ewentualność to najczęściej spotykany wariant, którego podstawą jest realistyczne rozwiązanie wszystkich pozostałych komponentów, podczas gdy muzyka ma pełną swobodę działania, występując we wszelkich możliwych układach. Widz przyzwyczajony do tego typu rozwiązań, akceptuje umowność muzyki przy jednoczesnym żądaniu pełnego realizmu pozostałych składników ścieżki dźwiękowej. W tej sytuacji występują różnego rodzaju nakładania i krzyżowania planów dźwiękowych, z których jedne będą wyciszane, inne zaś wzmacniane. Najpopularniejszym przypadkiem jest podkładanie ściszonej muzyki pod dialog, komentarz, nakładanie głosów realnych (np. okrzyków) na muzykę podającą, np. motyw przewodni filmu, wyciszanie wszelkich dźwięków naturalnych i zastępowanie ich muzycznym komentarzem. Trzecia ewentualność w postaci artystycznego zakomponowania jest najrzadziej spotykana, ponieważ ogranicza jedność wszystkich komponentów ścieżki dźwiękowej. To swego rodzaju sprzeczność filmu dźwiękowego, która zawiera się w zestawieniu artystycznie przetworzonej rzeczywistości obrazu z dosłownym, naturalistycznym dźwiękiem. Poza wymienionymi trzema najważniejszymi aspektami specyfiki muzyki filmowej, należy jeszcze wymienić podatność na nowe możliwości i rozwiązania techniczne, które rozszerzają artystyczny warsztat kompozytora, a w dalszej typ instrumentyzacji oraz formy wykonawcze i powstawanie specyficznych form audio-wizualnych. Wszystkie te elementy powodują wielogatunkowość i złożony charakter muzyki firmowej.

POWRÓT DO WYBORU
STRONA GŁÓWNA "MUZYKI"