Piosenek świątecznych powstała niezliczona ilość. Niestety u nas istnieje wprawdzie tradycja wspólnego rodzinnego kolędowania, ale z lupą i mikroskopem trzeba szukać wśród utworów wigilijnych takich, które nie byłyby przesycone dramatycznym smutkiem (nie wiedzieć czemu - wszak Boże Narodzenie to czas radości!). Natomiast na zachodzie pogodne piosenki świąteczne powstawały przez całe stulecia jak grzyby po deszczu. Za pośrednictwem między innymi właśnie kina z czasem przeniknęły i do nas. Poniżej wybór tych najsłynniejszych i najczęściej przewijających się na ekranach kin, w filmach świątecznych i nie tylko...


AULD LANG SYNE

Pożegnanie z Afryką
Should auld acquaintance be forgot,
And never brought to mind?
Should auld acquaintance be forgot,
And auld lang syne!
"Auld lang syne" czyli w przełożeniu na bardziej współczesny język "Old long ago" to tradycyjna i bardzo stara szkocka pieśń. Tekst, który obecnie jest śpiewany w każdym anglojęzycznym środowisku z okazji Świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku, został spisany przez poetę Roberta Burnsa w 1788 roku, jednak Burns nigdy nie przypisywał sobie oryginalnego autorstwa i prawdopodobnie czerpał z wcześniejszych, anonimowych transkrypcji, które nie przetrwały do dzisiaj. "Auld lang syne" można między innymi usłyszeć w takich filmach jak "Pożegnanie z Afryką", "To wspaniałe życie", "Weekend dla trojga", "Waterloo Bridge", "Narodziny gwiazdy".

AVE MARIA

Uciekająca panna młoda
Ave Maria Gratia plena
Maria Gratia plena
Maria Gratia plena
Ave, ave dominus
Dominus tecum

Benedicta tu in mulieribus
Et benedictus
Et benedictus fructus ventris
Ventris tui Jesus
Autorem muzyki najsłynniejszego z wigilijnych (i nie tylko) hymnów jest Franz Schubert. "Ave Maria" powstała w 1825 roku, gdy Schubert miał 28 lat i przeżywał okres szczególnego uwielbienia dla Dziewicy Marii. Napisana na wokal i fortepian pieśń została opublikowana rok później jako Op. 52 nr 6. Słowa, które znamy, nie były jednak oryginalnie dobrane przez Schuberta. Kompozytor wykorzystał fragment poematu "Pani Jeziora" Waltera Scotta, przełożony na niemiecki przez Adama Storcka. W tym fragmencie bohaterka poematu zwraca się z modlitwą do Matki Bożej. Fakt, że ten moment w utworze Scotta zdradza wyraźne podobieństwo do łacińskiej wersji "Pozdrowienia Anielskiego" (czyli krótko mówiąc naszego "Zdrowaś Mario") zainspirował nieznanego autora do zaadaptowania tej modlitwy do muzyki Schuberta. I w tej wersji "Ave Maria" jest wykonywana najczęściej. Usłyszymy ten hymn w filmach "28 dni później", "Alive - dramat w Andach", "Prawo Bronxu", "Uciekające kurczaki", "Donnie Darko", "Fantazja", "Dzwonnik z Notre-Dame"(1939), "John Q", "Michael", "Wesele Muriel", "Sklepik z marzeniami", "Uciekająca panna młoda", "Młody Frankenstein".

CHRISTMAS SONG (CHESTNUTS ROASTING ON AN OPEN FIRE)

Złap mnie jeśli potrafisz
Chestnuts roasting on an open fire
Jack Frost nipping at your nose
Yuletide carols being sung by a choir
And folks dressed up like Eskimos
Piosenka napisana w 1946 roku przez Mela Torme i Roberta Wellsa zajęła w 2004 pierwsze miejsce w zorganizowanym w Stanach plebiscycie na najbardziej popularne utwory świąteczne. Najbardziej znana wersja (i prawdopodobnie najpiękniejsza) została nagrana przez Nata Kinga Cole'a. Usłyszymy ją w filmach "Złap mnie jeśli potrafisz", "Zakochać się", "Dziewczyna z sąsiedztwa", "Go" i "With Honors".

DECK THE HALLS

Rodzina Addamsów
Deck the halls with boughs of holly,
Fa la la la la, la la la la.
Tis the season to be jolly,
Fa la la la la, la la la la.
Autor słów jest nieznany, czasami przypisuje się autorstwo J.P. McCaskeyowi, ale był on jedynie wydawcą Franklin Square Song Collection, gdzie utwór ukazał się po raz pierwszy w 1881 roku. Muzyka natomiast najprawdopodobniej jest proweniencji walijskiej i datuje się na XVI wiek. W XVIII wieku W.A. Mozart opierając się na melodii "Deck the halls" stworzył duet na skrzypce i fortepian. Ten tryskający pogodą utwór można usłyszeć w tak skrajnie odmiennych obrazach, jak "American Psycho", "Emma" czy "Rodzina Addamsów".

HARK! THE HERALD ANGELS SING

Przeminęło z wiatrem
Hark! The herald angels sing,
"Glory to the newborn King;
Peace on earth, and mercy mild,
God and sinners reconciled!"
Tekst tego tradycyjnego hymnu świątecznego napisał w 1739 Charles Wesley. Muzyka - przynajmniej w tej formie, którą obecnie znamy - jest zdecydowanie późniejsza, prawie o sto lat, a jej autorem jest słynny Feliks Mendelssohn - Bartholdy. Wykorzystana w filmach "To wspaniałe życie", "Przeminęło z wiatrem", "A Christmas Carol", "Holiday" oraz w powstałej w 1935 roku "Jalnie" jednej z nielicznych adaptacji popularnej sagi Mazo de la Roche "Rodzina Whiteoaków".

JINGLE BELLS

Długi pocałunek na dobranoc
Dashing through the snow
On a one-horse open sleigh
Over the fields we go
Laughing all the way
Jedna z najlepiej znanych i najchętniej wykonywanych piosenek świątecznych jest także jedną z najczęściej wykorzystywanych na ścieżkach dźwiękowych, zarówno w przypadku filmów typowo świątecznych, jak i tych, gdzie Święta pojawiają się w tle. Powstała w 1857 roku, autorem muzyki i tekstu jest James Pierpont, który napisał ją z myślą o obchodach Święta Dziękczynienia w swojej bostońskiej parafii. Zaśpiewał ją wówczas miejscowy chór dziecięcy. Piosenka zyskała takie uznanie, że dzieci powtórzyły recital z okazji Bożego Narodzenia. Od tego czasu zakorzeniła się mocno w tradycji wigilijnej. Na ekranach kin towarzyszyła filmom: "Babe - świnka z klasą", "Billy Elliot", "Bad Santa", "Miasto Gniewu", "Wożąc Panią Daisy", "Oczy szeroko zamknięte", "Wspaniali Bracia Baker", "Obłęd", "Tajemnice Los Angeles", "Długi pocałunek na dobranoc".

JOY TO THE WORLD

Forrest Gump
Joy to the world, the Lord is come!
Let earth receive her King;
Let every heart prepare Him room,
And Heaven and nature sing,
And Heaven and nature sing,
And Heaven, and Heaven, and nature sing.
Słowa tej stanowiącej wyzwanie dla potęgi głosu pieśni są autorstwa Isaaca Wattsa i pochodzą z 1719 roku. Muzyka natomiast to dzieło George'a Fredericka Handla. Lista filmów, w których znalazło się miejsce dla "Joy to the world" jest doprawdy imponująca. Można ją usłyszeć w serialach "Przyjaciele" i "Archiwum X", i w pełnometrażowych obrazach: "American Psycho", "Żar ciała", "Forrest Gump", "Dwaj zgryźliwi tetrycy", "Love story", "Przepowiednia", "Igraszki losu".

LET IT SNOW!

Szklana Pułapka 2
Oh the weather outside is frightful,
But the fire is so delightful,
And since we've no place to go,
Let It Snow! Let It Snow! Let It Snow!
Wielbiciele kina najlepiej kojarzą tę piosenkę ze "Szklaną pułapką". Można ją usłyszeć i w pierwszej i w drugiej części tego filmu, a ponadto również w "Ja cię kocham a ty śpisz", "Długi pocałunek na dobranoc", "Zawód szpieg", "Bad Santa". Jedna z najpogodniejszych piosenek świątecznych, tym szczególniejsza, że powstała w 1945 roku, niosąc ze sobą nadzieję pokoju i pogody po zakończeniu wojny. Słowa są autorstwa Sammy'ego Cahna, a muzyka Jule'a Styne'a. Również z uwagi na osoby twórców, "Let it snow" pojawia się w tym zestawieniu. Sammy Cahn, współpracownik Franka Sinatry i Elli Fitzgerald, to autor niezliczonych piosenek filmowych. Trzydziestokrotnie nominowany do Oskara, zdobył statuetkę za cztery filmy: "Three coins in the fountain", "The Joker is wild", "A hole in the head" i "Papa's delicate condition". Jule Styne był z kolei kompozytorem muzyki do piosenek filmowych. Również wielokrotnie nominowany do Oskara (często wspólnie z Sammym Cahnem, z którym działał w tandemie), zdobył tę nagrodę za "Three coins in the fountain". To on stworzył muzykę do takich hitów muzyki filmowej, jak chociażby "Bye Bye Baby" i "Diamonds are a girl's best friend" (z filmu "Mężczyźni wolą blondynki").

SILENT NIGHT

To właśnie miłość
Silent night Holy night
All is calm all is bright
'Round yon virgin Mother and Child
Holy infant so tender and mild
Sleep in heavenly peace
Ta pieśń liczy sobie już prawie dwa stulecia. Jak żadna inna obiegła świat - żadna inna też nie była tak często tłumaczona na języki narodowe. "Stille Nacht! Heilige Nacht" po raz pierwszy zaśpiewano w małym kościółku w niewielkiej osadzie Oberndorf w Austrii. Słowa - w pierwotnej wersji niemieckiej - napisał Joseph Mohr w 1816 roku. Na Boże Narodzenie 1818 Mohr zwrócił się do swojego przyjaciela, Franza Grubera, z prośbą o napisanie do poematu akompaniamentu gitarowego. Skąd to nagłe zapotrzebowanie na nową kolędę? Opinie są podzielone. Jedna wersja głosi, że w kościele w Oberndorf odmówiły posłuszeństwa organy i trzeba był szybko znaleźć jakiś element zastępczy, inna z kolei przypisuje zasługę samemu Mohrowi, który jako gorący zwolennik dźwięku gitary wymarzył sobie taką właśnie aranżację. Kiedy tego wieczora dwaj przyjaciele, z towarzyszeniem chóru, po raz pierwszy wykonali "Stille Nacht" przed kościelnym audytorium, nie byli w stanie nawet wyobrazić sobie, jaką karierę ta piękna pieśń wigilijna zrobi na całym świecie. Niestety, pierwotny zapis aranżacji na gitarę nie zachował się, natomiast wciąż istnieją zapisy późniejsze, ponieważ Franz Gruber w ciągu życia wymyślił ich jeszcze kilka, w tym również na orkiestrę. Zachowany manuskrypt autorstwa Josepha Mohra z 1820 roku zawiera zapis kompozycji na gitarę i jest prawdopodobnie najbliższy pierwotnej wersji, zaśpiewanej wówczas w austriackim kościele. U źródeł powstania tej jednej z najpiękniejszych świątecznych pieśni leży skromność - autor tekstu całe życie biedował, wierny swojemu powołaniu, autor muzyki nie był znany dalej niż w granicach rodzinnej wioski, żadna sława nie brała udziału w premierze. Być może w tym kryje się sekret, że przesłanie "niebiańskiego spokoju" tak obiegło świat, pokonując bariery kulturowe i językowe. Można ją usłyszeć w filmach "Angielski pacjent", "Forrest Gump", "Idąc swoją drogą", "Tajemnice Los Angeles", "To właśnie miłość", "Droga do Wellville", i wielu, wielu innych, przede wszystkim typowo świątecznych obrazach.

WE WISH YOU A MERRY CHRISTMAS

Bezsenność w Seattle
We wish you a Merry Christmas;
We wish you a Merry Christmas;
We wish you a Merry Christmas and a Happy New Year.
Good tidings we bring to you and your kin;
Good tidings for Christmas and a Happy New Year.
Osoba autora tej piosenki przepadła w mroku dziejów. Przypuszcza się, że "We wish you..." powstało w XVI wieku w Anglii. Wiąże się z tradycją kolędników chodzących od drzwi do drzwi i wyśpiewujących życzenia co zamożniejszym członkom społeczności w zamian za datki "od serca". Tradycja przyrządzania na Święta puddingu z fig wymienionego w treści piosenki z czasem zanikła. Dla ciekawych, pudding taki składa się (oprócz fig) z masła, cukru, jajek, mleka, rumu, jabłek, skórki z cytryny i pomarańczy, orzechów, cynamonu, goździków i imbiru ;). Prawdziwa bomba kaloryczna jak mniemam. Piosenka jednak przetrwała. Możemy ją usłyszeć w filmach "Miasto Gniewu", "Bezsenność w Seattle", "Przepowiednia" czy "Wojna Państwa Rose", ponadto w najróżniejszych wykonaniach przy każdej świątecznej okazji - na przykład w wersji śpiewanej przez Muppety z towarzyszeniem Johna Denvera czy w wersji disneyowskiej (szczególnie frapujący jest zaangażowany wokal Kaczora Donalda).

WHITE CHRISTMAS

Ekspres polarny
I'm dreaming of a white Christmas
Just like the ones I used to know
Where the treetops glisten,
and children listen
To hear sleigh bells in the snow
Piosenka napisana w 1942 roku przez Irvinga Berlina, kompozytora i autora tekstów piosenek, w tym słynnego "God bless America", została po raz pierwszy wykonana w filmie "Holiday Inn" ("Gospoda świąteczna") przez Binga Crosby'ego z akompaniamentem orkiestry Johna Scotta Trottera. Pomyślana jako hołd dla żołnierzy na frontach II Wojny Światowej, spędzających Święta z dala od rodziny, zdobyła sobie niemal natychmiast ogromną popularność. Na fali tej popularności powstał kilka lat później (1954) film "White Christmas" w reżyserii Michaela Curtiza, gdzie Bing Crosby zaśpiewał utwór Berlina ponownie, tym razem w towarzystwie Rosemary Clooney. "White Christmas" doczekało się kilkunastu różnych aranżacji, oprócz Binga Crosby'ego wykonywali tę piosenkę między innymi Frank Sinatra, Dean Martin, Nat King Cole, Ottis Redding i Ella Fitzgerald. Wiele z nich można usłyszeć w filmach, żeby wymienić tylko "To właśnie miłość", "Kevin sam w domu", "Ekspres polarny".

WINTER WONDERLAND

Ja cię kocham a ty śpisz
Sleigh bells ring, are you listening,
In the lane, snow is glistening
A beautiful sight,
We're happy tonight.
Walking in a winter wonderland.
Prześliczna wizja prawdziwie białych i zaczarowanych Świąt powstała w 1934 roku. Autorem słów był Richard B. Smith, muzykę stworzył Felix Bernard. Najbardziej znana wersja jest wykonywana przez The Andrews Sisters i Perry'ego Como. Znalazła też poczesne miejsce w historii kina, uświetniając takie filmy, jak "Ja cię kocham a ty śpisz", "Kiedy Harry poznał Sally", "Stalowe Magnolie", "Rocky V", "Michael", "Dwaj zgryźliwi tetrycy", "Beztroskie lata w Ridgemont High", "Szklana pułapka", "Elf", "Atak na posterunek 13" (2005).

e-mail
Autor tekstu: Karolina Chymkowska - DEJNA

POWRÓT DO WYBORU
STRONA GŁÓWNA "MUZYKI"